Klinische Neuropsychologie
2024-2025
Amelie De Kerf
1
,Hoofdstukken
Historische inleiding & situering P3
Waarneming P16
Ruimtelijke cognitie P27
Aandacht & executieve functies en sociale cognitie P36
Actie en motoriek P46
Neuraal herstel en neuropsychologische revalidatie P60
Cerebrovasculaire aandoeningen P86
Traumatisch hersenletsel P109
Frontale hersenkwab P126
Taal P143
Geheugen P154
Epilepsie P168
Hersentumoren P176
2
, Historische inleiding en situering
1. Situering
• Neuropsychologie:
o = Discipline die de relatie tussen hersenen en gedrag bestudeert
o Neuro: werking van het brein
o Psychologie: Bestudering van het gedrag (cognitieve denkprocessen, gedachten,..)
o Oog voor de volledige persoon en niet 1 deel van de hersenen, ene persoon is de andere niet,
hoe ene omgaat met iets speelt en andere speelt een andere rol bij verschillende mensen
o Wikipedia: “Neuropsychologie is de psychologie die zich bezighoudt met de functies van het
brein en de relatie daarvan met gedrag”. (onderzoek bij laesiepatiënten, mensen en dieren)
▪ Relatie tussen hersenen en gedrag dubbel bekijken
➢ vb. CVA: bepaald deel in de hersenen beschadigd welke repercussies heeft dit op
het gedrag afhankelijk van waar het letsel plaatsvindt (relatie vaak duidelijk), maar
belangrijk dat ook gedrag dat we stellen of niet stellen een impact heeft op het
brein en het functioneren van het brein → vandaar revalidatie, cognitieve training
(gedrag dat we stellen is zichtbaar in het hersen functioneren)
➢ Vb. Rust roet: mensen aan hun lot overlaten, gaan cognitief sneller achteruit,
kleine wandelingen of mee bezig zijn heeft een functie op het brein.
▪ Onderzoek gedaan door vb. laesiestudies (onder een scan, waar bevindt het probleem
zich in de hersenen en hoe gelinkt aan wat patiënt wel en niet kan)
▪ Inspelen op de neuroplasticiteit: weggaan van het idee dat wat weg is weg is
• Principe:
o Beschadigingen/dysfunctioneren in de hersenen cognitieve stoornissen
▪ Directe relatie (focaal letsel waarneembaar op scan)
➢ Specifiek deel van de hersenen kan gecorreleerd worden
▪ Diffuse relatie (probleem in functioneel netwerk)
➢ Vb autisme, waar in de hersenen gelokaliseerd is dit veel moeilijker te zeggen als
bij direct, waar in de hersenen is dit net?
o Atlas van eigen brein met eigen verbindingen, bij iedereen anders. Bepaald letsel kan andere
gevolgen hebben bij een andere persoon. Netwerken zitten anders
3
, • Neuropsychologie:
o 1. Als wetenschapsgebied die een oplossing tracht te vinden voor theoretische vraagstukken
(bv. lokalisatievraagstuk) → onderdeel van de (cognitieve) neurowetenschappen
▪ Wetenschap = Onderzoeksmatige
o 2. Als klinische toepassing die tracht om het cognitief functioneren op een systematische
manier te onderzoeken en te beschrijven (< testinstrumentarium) → zelfstandige discipline
▪ Toepassing = praktijk → op een Systematische manier / verkenning van een aantal
domeinen vb. onderliggend aandachtsprobleem, andere domeinen ook in kaart brengen
▪ Als je testen afneemt, zorg dat testresultaat kan gaan vergelijken met goede/ juiste
normen
▪ Obv kennis die we hebben gaan denken wat er aan de hand zou kunnen zijn, veel meer
dan gewoon testen afnemen (uitvoerende rol)
▪ Belangrijk ook gedragsobservaties uit te voeren naast de testen: wat doen mensen in je
praktijk, hoe lossen ze vraagstukken op,… heel belangrijke component +
heteroanamnese gebruiken (vb. mensen betrekken die in relatie staan tot de patiënt)
➢ Diagnostiek
➢ Psycho-educatie
➢ Behandeling
• Vroeger: neurologen en psychiaters
• Nu: KLINISCH NEUROPSYCHOLOGEN
• Goede neuropsycholoog: sterk op zowel theoretisch vlak als op praktisch toegepast vlak
o Theoretisch: Kennis van de hersenen en het functioneren
o Praktisch: Uitgaande van de kennis goede praktijk gaan leveren
• Kennis en inzicht in cognitieve functies en ziektebeelden = noodzakelijk
(Stereotiep (incorrect!) beeld: neuropsycholoog is een diagnosticus die enkel “testjes” afneemt)
o Belangrijk om breed te gaan kijken in het begin
o Vb. instabiele vrouw vooral rond zelfbeeld → borderline, bipolair,… vrouw bleek te lijden aan
totaal iets anders van dementie
• Klinisch neuropsycholoog: erkend beroep?
o Op 16.02.2011 verscheen het KB dat bepaalt dat vanaf 1 april neurologen, psychiaters en
geriaters een RIZIV-nomenclatuurnummer (ter waarde van K90) kunnen gebruiken voor een
'Neuropsychologisch onderzoek met evaluatie van de cognitieve functies bij een patiënt met
vermoeden van beginnende dementie'. De technische uitvoering van dat onderzoek mag worden
toevertrouwd aan een gekwalificeerd helper met speciale kennis in de neuropsychologie die
samenwerkt als gekwalificeerde helper. *
o “De verstrekking 477573 behelst het uitvoeren van een gevalideerd en omstandig (minimum
duurtijd van 45 minuten) neuropsychologisch onderzoek van de belangrijkste cognitieve functies
4
2024-2025
Amelie De Kerf
1
,Hoofdstukken
Historische inleiding & situering P3
Waarneming P16
Ruimtelijke cognitie P27
Aandacht & executieve functies en sociale cognitie P36
Actie en motoriek P46
Neuraal herstel en neuropsychologische revalidatie P60
Cerebrovasculaire aandoeningen P86
Traumatisch hersenletsel P109
Frontale hersenkwab P126
Taal P143
Geheugen P154
Epilepsie P168
Hersentumoren P176
2
, Historische inleiding en situering
1. Situering
• Neuropsychologie:
o = Discipline die de relatie tussen hersenen en gedrag bestudeert
o Neuro: werking van het brein
o Psychologie: Bestudering van het gedrag (cognitieve denkprocessen, gedachten,..)
o Oog voor de volledige persoon en niet 1 deel van de hersenen, ene persoon is de andere niet,
hoe ene omgaat met iets speelt en andere speelt een andere rol bij verschillende mensen
o Wikipedia: “Neuropsychologie is de psychologie die zich bezighoudt met de functies van het
brein en de relatie daarvan met gedrag”. (onderzoek bij laesiepatiënten, mensen en dieren)
▪ Relatie tussen hersenen en gedrag dubbel bekijken
➢ vb. CVA: bepaald deel in de hersenen beschadigd welke repercussies heeft dit op
het gedrag afhankelijk van waar het letsel plaatsvindt (relatie vaak duidelijk), maar
belangrijk dat ook gedrag dat we stellen of niet stellen een impact heeft op het
brein en het functioneren van het brein → vandaar revalidatie, cognitieve training
(gedrag dat we stellen is zichtbaar in het hersen functioneren)
➢ Vb. Rust roet: mensen aan hun lot overlaten, gaan cognitief sneller achteruit,
kleine wandelingen of mee bezig zijn heeft een functie op het brein.
▪ Onderzoek gedaan door vb. laesiestudies (onder een scan, waar bevindt het probleem
zich in de hersenen en hoe gelinkt aan wat patiënt wel en niet kan)
▪ Inspelen op de neuroplasticiteit: weggaan van het idee dat wat weg is weg is
• Principe:
o Beschadigingen/dysfunctioneren in de hersenen cognitieve stoornissen
▪ Directe relatie (focaal letsel waarneembaar op scan)
➢ Specifiek deel van de hersenen kan gecorreleerd worden
▪ Diffuse relatie (probleem in functioneel netwerk)
➢ Vb autisme, waar in de hersenen gelokaliseerd is dit veel moeilijker te zeggen als
bij direct, waar in de hersenen is dit net?
o Atlas van eigen brein met eigen verbindingen, bij iedereen anders. Bepaald letsel kan andere
gevolgen hebben bij een andere persoon. Netwerken zitten anders
3
, • Neuropsychologie:
o 1. Als wetenschapsgebied die een oplossing tracht te vinden voor theoretische vraagstukken
(bv. lokalisatievraagstuk) → onderdeel van de (cognitieve) neurowetenschappen
▪ Wetenschap = Onderzoeksmatige
o 2. Als klinische toepassing die tracht om het cognitief functioneren op een systematische
manier te onderzoeken en te beschrijven (< testinstrumentarium) → zelfstandige discipline
▪ Toepassing = praktijk → op een Systematische manier / verkenning van een aantal
domeinen vb. onderliggend aandachtsprobleem, andere domeinen ook in kaart brengen
▪ Als je testen afneemt, zorg dat testresultaat kan gaan vergelijken met goede/ juiste
normen
▪ Obv kennis die we hebben gaan denken wat er aan de hand zou kunnen zijn, veel meer
dan gewoon testen afnemen (uitvoerende rol)
▪ Belangrijk ook gedragsobservaties uit te voeren naast de testen: wat doen mensen in je
praktijk, hoe lossen ze vraagstukken op,… heel belangrijke component +
heteroanamnese gebruiken (vb. mensen betrekken die in relatie staan tot de patiënt)
➢ Diagnostiek
➢ Psycho-educatie
➢ Behandeling
• Vroeger: neurologen en psychiaters
• Nu: KLINISCH NEUROPSYCHOLOGEN
• Goede neuropsycholoog: sterk op zowel theoretisch vlak als op praktisch toegepast vlak
o Theoretisch: Kennis van de hersenen en het functioneren
o Praktisch: Uitgaande van de kennis goede praktijk gaan leveren
• Kennis en inzicht in cognitieve functies en ziektebeelden = noodzakelijk
(Stereotiep (incorrect!) beeld: neuropsycholoog is een diagnosticus die enkel “testjes” afneemt)
o Belangrijk om breed te gaan kijken in het begin
o Vb. instabiele vrouw vooral rond zelfbeeld → borderline, bipolair,… vrouw bleek te lijden aan
totaal iets anders van dementie
• Klinisch neuropsycholoog: erkend beroep?
o Op 16.02.2011 verscheen het KB dat bepaalt dat vanaf 1 april neurologen, psychiaters en
geriaters een RIZIV-nomenclatuurnummer (ter waarde van K90) kunnen gebruiken voor een
'Neuropsychologisch onderzoek met evaluatie van de cognitieve functies bij een patiënt met
vermoeden van beginnende dementie'. De technische uitvoering van dat onderzoek mag worden
toevertrouwd aan een gekwalificeerd helper met speciale kennis in de neuropsychologie die
samenwerkt als gekwalificeerde helper. *
o “De verstrekking 477573 behelst het uitvoeren van een gevalideerd en omstandig (minimum
duurtijd van 45 minuten) neuropsychologisch onderzoek van de belangrijkste cognitieve functies
4
