Jorne Simons
FAMILIAAL VERMOGENSRECHT
1. Inleiding.......................................................................................................7
1. Wat is familiaal vermogensrecht?.............................................................7
2. Situering van het familiaal vermogensrecht.............................................7
3. De klassieke tripartie................................................................................9
3.1. Relatievermogensrecht.......................................................................9
3.2. Erfrecht.............................................................................................10
3.3. Giften (schenkingen, testamenten, bijzondere soorten giften)........12
DEEL I. RELATIEVERMOGENSRECHT...............................................................13
Inleiding......................................................................................................13
TITEL I: HUWELIJKSVERMOGENSRECHT:.........................................................16
Inleiding......................................................................................................16
1. Definitie en begrippen.........................................................................16
2. Bronnen van het huwelijskvermogensrecht.........................................17
HOOFDSTUK 1. HET PRIMAIR STELSEL........................................................19
Inleiding...................................................................................................19
1. Toepassingsgebied ratione personae en ratione materiae..................19
2. Krachtlijnen van het primair huwelijksvermogensstelsel.....................20
2.1. Principiële uitgangspunt: gelijkheid...............................................20
2.2. Solidariteit en bescherming van het gezinsleven (3 mechanismes):
.............................................................................................................21
2.2.1. Hulp- en bijdrageverplichting (art. 213 OBW, art. 217 OBW, art.
221 OBW)..........................................................................................22
2.2.2. Bescherming van de gezinswoning (art. 215 OBW)................24
2.2.3. Hoofdelijkheid voor huishoudelijke schulden en schulden van
de opvoeding van de kinderen (art. 222 OBW).................................26
2.2.4. Handhavingsmaatregelen.......................................................26
2.3. Zelfstandigheid en autonomie.......................................................26
2.3.1. Beroepsuitoefening (art. 216 OBW).........................................27
2.3.2. Inning en besteding van de beroepsinkomsten (art. 217 OBW)
..........................................................................................................27
1
,Jorne Simons
2.3.3. Opening van een bankrekening/kluis (art. 218 OBW)..............27
HOOFDSTUK 2. SECUNDAIR HUWELIJKSVERMOGENSRECHT......................28
Inleiding...................................................................................................28
1. Het wettelijk stelsel.............................................................................31
1.1. Statuut van de goederen...............................................................31
1.1.1. Algemeen uitgangspunt: “sponswerking” - vermoeden van
gemeenschappelijkheid (art. 2.3.22 § 3 BW).....................................32
1.1.2. Actief (de baten).....................................................................34
1.1.3. Passief (de schulden)..............................................................49
1.2. Bestuur van de vermogens...........................................................56
1.2.1. Bestuur van het eigen vermogen............................................57
1.2.2. Bestuur van het gemeenschappelijk vermogen......................57
1.2.3. Handhaving bestuursregeling.................................................60
1.3. Ontbinding, vereffening en verdeling............................................61
1.3.1. Ontbinding..............................................................................61
1.3.2. Vereffening en verdeling van het huwelijksvermogensstelsel.66
2. Conventionele huwelijksvermogensstelsel..........................................77
2.1. Algemeen......................................................................................77
2.2. Gemeenschapsstelsels.....................................................................80
2.2.1. Mogelijke bedingen: (waaraan we wel kunnen sleutelen)..........80
2.2.2. Kwalificatie van de toegekende voordelen.................................84
2.2.3. Lot van de huwelijksvoordelen en overlevingsrechten...............87
2.3. Stelsels van scheiding van goederen...............................................90
2.3.1. Zuivere scheiding van goederen................................................91
2.3.2. Scheiding van goederen met correcties.....................................93
DEEL II. ERFRECHT.........................................................................................96
Algemene inleiding.....................................................................................96
Definitie en begrippen.............................................................................96
Voorwerp van het erfrecht.......................................................................97
‘Gewone’ en de anomale nalatenschap...................................................98
Verkrijging iure hereditario of iure proprio...............................................98
2
,Jorne Simons
HOOFDSTUK 1. HET OPENVALLEN VAN DE NALATENSCHAP.......................99
1. Wanneer valt de nalatenschap open?..................................................99
2. Waar valt de nalatenschap open?......................................................100
HOOFDSTUK 2. VOORWAARDEN VEREIST OM TE ERVEN..........................100
1. Bestaan.............................................................................................100
1.1. De erfgenaam moet al in leven zijn.............................................100
1.2. De erfgenaam moet nog in leven zijn.........................................101
1.2.1. Algemeen..............................................................................101
1.2.2. Commoriëntenregel..............................................................102
2. Niet onwaardig zijn............................................................................102
HOOFDSTUK 3. OVERGANG VAN DE NALATENSCHAP...............................104
1. De voorlopige bezitsoverdracht (saisine)..........................................104
2. Eigendomsoverdracht........................................................................105
HOOFDSTUK 4. DE WETTELIJKE DEVOLUTIE..............................................106
1. De ab intestato erfgerechtigden........................................................107
1.1. De verwanten..............................................................................107
1.1.1. Wie is verwant?.....................................................................108
1.1.2. Kwantitatieve toewijzingsregels............................................109
1.2. De langstlevende partner...............................................................113
1.2.1. De langstlevende echtgenote..................................................113
1.2.1.1. Voorwaarden vereist om te erven......................................113
1.2.1.2. Omvang van de erfrechtelijke aanspraken: art. 4.17 BW...114
1.2.1.3. Bijzondere kenmerken van het erfrechtelijk vruchtgebruik116
1.2.2. De langstlevende wettelijk samenwonende partner................122
2. Verdeling nalatenschap.....................................................................123
2.1. Verdeling van de nalatenschap...................................................123
2.1.1. Principe: (verbrokkeld) erfrecht in natura.............................123
2.1.2. Uitzondering: erfrecht in waarde...........................................123
2.2. Voorwerp van de verdeling: te verdelen boedel..........................124
2.2.1. Wat is inbreng?......................................................................124
2.2.2. Wie kan inbreng vragen?.......................................................125
3
, Jorne Simons
2.2.3. Wanneer is er inbreng?.........................................................126
2.2.4. Hoe gebeurt inbreng?............................................................131
HOOFDSTUK 5. CONVENTIONELE DEVOLUTIE...........................................134
1. Inhoudelijke begrenzing: de reserve..................................................134
1.1. Definitie en kenmerken van de reserve.......................................135
1.1.1. Definitie.................................................................................135
1.1.2. Kenmerken van de reserve:..................................................135
1.2. De reservatairen en de omvang van het reservatair deel...........136
1.2.1. De reservatairen...................................................................136
1.2.2. Omvang van het beschikbaar deel........................................137
1.3. De techniek van de reservebescherming....................................139
1.3.1. Samenstelling rekenboedel...................................................139
1.3.2. Aanrekening op het beschikbaar deel...................................142
1.3.3. Inkorting................................................................................145
1.4. (On)aantastbaarheid van de reserve?.........................................147
1.4.1. (eenzijdige) ontneming van de reserve door de erflater.......147
1.4.2. Afstand van de reserve door de reservataire erfgenaam......148
2. Instrumenten van de conventionele devolutie..................................149
2.1. Contractuele devolutie: erfovereenkomsten...............................150
2.1.1. Principieel verbod van erfovereenkomsten: art. 4.242 BW. . .150
2.1.2. Bespreking van enkele wettelijke uitzonderingen.................154
DEEL III: GIFTEN...........................................................................................161
Inleiding....................................................................................................161
Classificatie...........................................................................................161
HOOFDSTUK 1. GIFTEN (ALGEMEEN)........................................................163
1. Constitutieve bestanddelen van een gift...........................................163
1.1. Materieel element.......................................................................163
1.2. Intentioneel element...................................................................163
2. Algemene grondvereisten voor giften...............................................166
2.1. Algemene geldigheidsvereisten: art. 5.27 BW.............................166
2.1.1. Toestemming.........................................................................166
4
FAMILIAAL VERMOGENSRECHT
1. Inleiding.......................................................................................................7
1. Wat is familiaal vermogensrecht?.............................................................7
2. Situering van het familiaal vermogensrecht.............................................7
3. De klassieke tripartie................................................................................9
3.1. Relatievermogensrecht.......................................................................9
3.2. Erfrecht.............................................................................................10
3.3. Giften (schenkingen, testamenten, bijzondere soorten giften)........12
DEEL I. RELATIEVERMOGENSRECHT...............................................................13
Inleiding......................................................................................................13
TITEL I: HUWELIJKSVERMOGENSRECHT:.........................................................16
Inleiding......................................................................................................16
1. Definitie en begrippen.........................................................................16
2. Bronnen van het huwelijskvermogensrecht.........................................17
HOOFDSTUK 1. HET PRIMAIR STELSEL........................................................19
Inleiding...................................................................................................19
1. Toepassingsgebied ratione personae en ratione materiae..................19
2. Krachtlijnen van het primair huwelijksvermogensstelsel.....................20
2.1. Principiële uitgangspunt: gelijkheid...............................................20
2.2. Solidariteit en bescherming van het gezinsleven (3 mechanismes):
.............................................................................................................21
2.2.1. Hulp- en bijdrageverplichting (art. 213 OBW, art. 217 OBW, art.
221 OBW)..........................................................................................22
2.2.2. Bescherming van de gezinswoning (art. 215 OBW)................24
2.2.3. Hoofdelijkheid voor huishoudelijke schulden en schulden van
de opvoeding van de kinderen (art. 222 OBW).................................26
2.2.4. Handhavingsmaatregelen.......................................................26
2.3. Zelfstandigheid en autonomie.......................................................26
2.3.1. Beroepsuitoefening (art. 216 OBW).........................................27
2.3.2. Inning en besteding van de beroepsinkomsten (art. 217 OBW)
..........................................................................................................27
1
,Jorne Simons
2.3.3. Opening van een bankrekening/kluis (art. 218 OBW)..............27
HOOFDSTUK 2. SECUNDAIR HUWELIJKSVERMOGENSRECHT......................28
Inleiding...................................................................................................28
1. Het wettelijk stelsel.............................................................................31
1.1. Statuut van de goederen...............................................................31
1.1.1. Algemeen uitgangspunt: “sponswerking” - vermoeden van
gemeenschappelijkheid (art. 2.3.22 § 3 BW).....................................32
1.1.2. Actief (de baten).....................................................................34
1.1.3. Passief (de schulden)..............................................................49
1.2. Bestuur van de vermogens...........................................................56
1.2.1. Bestuur van het eigen vermogen............................................57
1.2.2. Bestuur van het gemeenschappelijk vermogen......................57
1.2.3. Handhaving bestuursregeling.................................................60
1.3. Ontbinding, vereffening en verdeling............................................61
1.3.1. Ontbinding..............................................................................61
1.3.2. Vereffening en verdeling van het huwelijksvermogensstelsel.66
2. Conventionele huwelijksvermogensstelsel..........................................77
2.1. Algemeen......................................................................................77
2.2. Gemeenschapsstelsels.....................................................................80
2.2.1. Mogelijke bedingen: (waaraan we wel kunnen sleutelen)..........80
2.2.2. Kwalificatie van de toegekende voordelen.................................84
2.2.3. Lot van de huwelijksvoordelen en overlevingsrechten...............87
2.3. Stelsels van scheiding van goederen...............................................90
2.3.1. Zuivere scheiding van goederen................................................91
2.3.2. Scheiding van goederen met correcties.....................................93
DEEL II. ERFRECHT.........................................................................................96
Algemene inleiding.....................................................................................96
Definitie en begrippen.............................................................................96
Voorwerp van het erfrecht.......................................................................97
‘Gewone’ en de anomale nalatenschap...................................................98
Verkrijging iure hereditario of iure proprio...............................................98
2
,Jorne Simons
HOOFDSTUK 1. HET OPENVALLEN VAN DE NALATENSCHAP.......................99
1. Wanneer valt de nalatenschap open?..................................................99
2. Waar valt de nalatenschap open?......................................................100
HOOFDSTUK 2. VOORWAARDEN VEREIST OM TE ERVEN..........................100
1. Bestaan.............................................................................................100
1.1. De erfgenaam moet al in leven zijn.............................................100
1.2. De erfgenaam moet nog in leven zijn.........................................101
1.2.1. Algemeen..............................................................................101
1.2.2. Commoriëntenregel..............................................................102
2. Niet onwaardig zijn............................................................................102
HOOFDSTUK 3. OVERGANG VAN DE NALATENSCHAP...............................104
1. De voorlopige bezitsoverdracht (saisine)..........................................104
2. Eigendomsoverdracht........................................................................105
HOOFDSTUK 4. DE WETTELIJKE DEVOLUTIE..............................................106
1. De ab intestato erfgerechtigden........................................................107
1.1. De verwanten..............................................................................107
1.1.1. Wie is verwant?.....................................................................108
1.1.2. Kwantitatieve toewijzingsregels............................................109
1.2. De langstlevende partner...............................................................113
1.2.1. De langstlevende echtgenote..................................................113
1.2.1.1. Voorwaarden vereist om te erven......................................113
1.2.1.2. Omvang van de erfrechtelijke aanspraken: art. 4.17 BW...114
1.2.1.3. Bijzondere kenmerken van het erfrechtelijk vruchtgebruik116
1.2.2. De langstlevende wettelijk samenwonende partner................122
2. Verdeling nalatenschap.....................................................................123
2.1. Verdeling van de nalatenschap...................................................123
2.1.1. Principe: (verbrokkeld) erfrecht in natura.............................123
2.1.2. Uitzondering: erfrecht in waarde...........................................123
2.2. Voorwerp van de verdeling: te verdelen boedel..........................124
2.2.1. Wat is inbreng?......................................................................124
2.2.2. Wie kan inbreng vragen?.......................................................125
3
, Jorne Simons
2.2.3. Wanneer is er inbreng?.........................................................126
2.2.4. Hoe gebeurt inbreng?............................................................131
HOOFDSTUK 5. CONVENTIONELE DEVOLUTIE...........................................134
1. Inhoudelijke begrenzing: de reserve..................................................134
1.1. Definitie en kenmerken van de reserve.......................................135
1.1.1. Definitie.................................................................................135
1.1.2. Kenmerken van de reserve:..................................................135
1.2. De reservatairen en de omvang van het reservatair deel...........136
1.2.1. De reservatairen...................................................................136
1.2.2. Omvang van het beschikbaar deel........................................137
1.3. De techniek van de reservebescherming....................................139
1.3.1. Samenstelling rekenboedel...................................................139
1.3.2. Aanrekening op het beschikbaar deel...................................142
1.3.3. Inkorting................................................................................145
1.4. (On)aantastbaarheid van de reserve?.........................................147
1.4.1. (eenzijdige) ontneming van de reserve door de erflater.......147
1.4.2. Afstand van de reserve door de reservataire erfgenaam......148
2. Instrumenten van de conventionele devolutie..................................149
2.1. Contractuele devolutie: erfovereenkomsten...............................150
2.1.1. Principieel verbod van erfovereenkomsten: art. 4.242 BW. . .150
2.1.2. Bespreking van enkele wettelijke uitzonderingen.................154
DEEL III: GIFTEN...........................................................................................161
Inleiding....................................................................................................161
Classificatie...........................................................................................161
HOOFDSTUK 1. GIFTEN (ALGEMEEN)........................................................163
1. Constitutieve bestanddelen van een gift...........................................163
1.1. Materieel element.......................................................................163
1.2. Intentioneel element...................................................................163
2. Algemene grondvereisten voor giften...............................................166
2.1. Algemene geldigheidsvereisten: art. 5.27 BW.............................166
2.1.1. Toestemming.........................................................................166
4
