Motorisch leren en ontwikkeling
Motorische ontwikkeling H1: Groei en ontwikkeling
Inleiding
Geboortegewicht pasgeborene zal in 1 jaar tijd verdrievoudigen, lengte zal met de helft toenemen
Fysieke groei: kwantitatieve verandering in grootte
● Vermeerdering cellen en celtussenstof = hyperplasie
● Toename cellen in grootte en celtussenstof = hypertrofie
→ Gevolg: toename lichaamsafmetingen en verandering in lichaamsverhoudingen en lichaamssamenstelling
Ontwikkeling: kwalitatieve verandering bestaande uit een rijping en differentiatie van alle organen
Maturatie: = proces om (fysiek) matuur te worden
● Tempo en timing van het proces om tot een volledig biologische mature status te komen
Prenatale groei en ontwikkeling
Het leven van een individu begint bij de conceptie (= bevruchting)
→ Berekening prenatale leeftijd wordt berekend vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie
Na 2 maanden in de baarmoeder zijn alle kaarten gelegd.
Morfogenese = het biologisch proces, dat er de oorzaak van is dat een organisme zijn vorm ontwikkelt
Aanlegstoornissen (bv spina bifida) doen zich vaak voor op het moment dat de moeder nog niet beseft dat
ze zwanger is → hierdoor kunnen ook spontane abortussen ontstaan
Deze eerste fase (morfogenese) wordt gevolgd door de organogenese in de volgende 7 maanden
In volgende figuur zien we de zones die snel ontwikkelen in een bepaalde fase en daardoor op dat moment
extra gevoelig zijn voor invloeden van buitenaf = kritieke periode voor de ontwikkeling van een bepaald
orgaan of bepaalde functie
,Drie stadia van prenatale groei- en ontwikkeling
Germinale fase: eerste weken
Bij het bepalen van de zwangerschapsduur wordt er gerekend vanaf de eerste dag van de laatste
menstruatie. De eigenlijke bevruchting vindt dus plaats in week 2 van de zwangerschap.
Bevruchte eicel = ovum → verplaatst zich van de eileider naar de baarmoeder met een snelheid van
ongeveer 2,5 mm per minuut en nestelt zich in de sponsachtige binnenwand van de baarmoeder
Eens de zygote de baarmoeder bereikt heeft, wordt het een blastocyst.
Einde germinale fase: wanneer blastocyst zich volledig in de baarmoeder genesteld heeft = embryo
Embryonale fase: drie tot acht weken
Duur: van de innesteling tot ongeveer 8 weken van de ontwikkeling = 10 weken zwangerschapsduur
→ Hier wordt de basis voor een gezonde baby gelegd, alle belangrijke lichaamsstructuren (lever, hart,
hersenen,...) worden hier ontwikkeld waardoor het embryo zeer gevoelig is voor schadelijke invloeden
De cellen schikken zich in drie afzonderlijke lagen (=
ectoderm, mesoderm en endoderm) waaruit zich,
tussen de 4e en de 8e week na de conceptie alle
organen ontwikkelen
Mesoderm: weefsels binnen het lichaam vormen →
longen, beenderen, spieren en hart
Endoderm: weefsels zoals spijsverteringskanaal, blaas
en andere interne organen vormen
Ectoderm: huid, haar en een groot deel van het
zenuwstelsel (hersenen)
, Week 2: (week 4 van zwangerschap): er ontstaat een verdikking in het ectoderm (= neurale plaat) waardoor
het begin voor de vorming van het zenuwstelsel is gemaakt
Week 3: hart begint te functioneren en men kan hartkloppingen registreren
Week 4 (6 GA = gestational age): ontstaan van mond en verschijnen van ingewanden en lever. Ogen,
hoofd en hersenen ontwikkelen zich ook. → 2 hersenhelften ontstaan, tussenhersenen splitsen zich en
verschillende onderdelen worden gevormd: hersenzenuwen, hersenstam, kleine hersenen en de
kiemknoppen van de bovenarmen zijn zichtbaar
Week 5 (GA 7 weken): bovenbenen beginnen zich te vormen, ellebogen en kiemknoppen van de handen
zijn te onderscheiden
Week 7 (GA 9 weken): aan de binnenkant van de neurale buis ontwikkelen zich neuroblasten (voorlopers
neuronen) die zich in snel tempo vermenigvuldigen (= proliferatie), het hersenvocht gaat ook circuleren in de
gevormde hersenkamers
Ontwikkeling ledematen verloop cefalo-caudaal en proximo-distaal
● Cefalo-caudaal = bovenste ledematen gaan sneller ontwikkelen dan onderste ledematen
○ Tot de 13e week blijft de ontwikkeling van de voeten een week achter op deze van de handen
● Proximo-distaal = eerst de romp en vervolgens de proximale delen van de ledematen zullen
ontwikkelen, als laatste zullen de distale delen van de ledematen zich ontwikkelen
Organogenese
Foetale periode: week 9 tot 40
Vanaf week 9 begint de ongeborene op een menselijk wezen te lijken. De celdeling is grotendeels afgerond.
= Foetus
● De interne organen krijgen hun definitieve vorm
● Lengte van foetus is 5 cm
● Gewicht is 8 gram
● → Omdat de voornaamste structuren gevormd zijn moet de foetus tijdens de rest van de
zwangerschap vooral groeien
Adembewegingen: ontstaan tussen 10e en 12e week
Reactie op tactiele stimulatie: ontstaat rond de 3e maand
Ritmische zuigbewegingen: ontstaat na week 13 (wordt gevolgd door het inslikken van vocht → kindje
oefent hierdoor zijn longen door vruchtwater in- en uit te ademen
Bewegingen worden gevoeld door de moeder: vanaf einde van 16e week
Motorische ontwikkeling H1: Groei en ontwikkeling
Inleiding
Geboortegewicht pasgeborene zal in 1 jaar tijd verdrievoudigen, lengte zal met de helft toenemen
Fysieke groei: kwantitatieve verandering in grootte
● Vermeerdering cellen en celtussenstof = hyperplasie
● Toename cellen in grootte en celtussenstof = hypertrofie
→ Gevolg: toename lichaamsafmetingen en verandering in lichaamsverhoudingen en lichaamssamenstelling
Ontwikkeling: kwalitatieve verandering bestaande uit een rijping en differentiatie van alle organen
Maturatie: = proces om (fysiek) matuur te worden
● Tempo en timing van het proces om tot een volledig biologische mature status te komen
Prenatale groei en ontwikkeling
Het leven van een individu begint bij de conceptie (= bevruchting)
→ Berekening prenatale leeftijd wordt berekend vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie
Na 2 maanden in de baarmoeder zijn alle kaarten gelegd.
Morfogenese = het biologisch proces, dat er de oorzaak van is dat een organisme zijn vorm ontwikkelt
Aanlegstoornissen (bv spina bifida) doen zich vaak voor op het moment dat de moeder nog niet beseft dat
ze zwanger is → hierdoor kunnen ook spontane abortussen ontstaan
Deze eerste fase (morfogenese) wordt gevolgd door de organogenese in de volgende 7 maanden
In volgende figuur zien we de zones die snel ontwikkelen in een bepaalde fase en daardoor op dat moment
extra gevoelig zijn voor invloeden van buitenaf = kritieke periode voor de ontwikkeling van een bepaald
orgaan of bepaalde functie
,Drie stadia van prenatale groei- en ontwikkeling
Germinale fase: eerste weken
Bij het bepalen van de zwangerschapsduur wordt er gerekend vanaf de eerste dag van de laatste
menstruatie. De eigenlijke bevruchting vindt dus plaats in week 2 van de zwangerschap.
Bevruchte eicel = ovum → verplaatst zich van de eileider naar de baarmoeder met een snelheid van
ongeveer 2,5 mm per minuut en nestelt zich in de sponsachtige binnenwand van de baarmoeder
Eens de zygote de baarmoeder bereikt heeft, wordt het een blastocyst.
Einde germinale fase: wanneer blastocyst zich volledig in de baarmoeder genesteld heeft = embryo
Embryonale fase: drie tot acht weken
Duur: van de innesteling tot ongeveer 8 weken van de ontwikkeling = 10 weken zwangerschapsduur
→ Hier wordt de basis voor een gezonde baby gelegd, alle belangrijke lichaamsstructuren (lever, hart,
hersenen,...) worden hier ontwikkeld waardoor het embryo zeer gevoelig is voor schadelijke invloeden
De cellen schikken zich in drie afzonderlijke lagen (=
ectoderm, mesoderm en endoderm) waaruit zich,
tussen de 4e en de 8e week na de conceptie alle
organen ontwikkelen
Mesoderm: weefsels binnen het lichaam vormen →
longen, beenderen, spieren en hart
Endoderm: weefsels zoals spijsverteringskanaal, blaas
en andere interne organen vormen
Ectoderm: huid, haar en een groot deel van het
zenuwstelsel (hersenen)
, Week 2: (week 4 van zwangerschap): er ontstaat een verdikking in het ectoderm (= neurale plaat) waardoor
het begin voor de vorming van het zenuwstelsel is gemaakt
Week 3: hart begint te functioneren en men kan hartkloppingen registreren
Week 4 (6 GA = gestational age): ontstaan van mond en verschijnen van ingewanden en lever. Ogen,
hoofd en hersenen ontwikkelen zich ook. → 2 hersenhelften ontstaan, tussenhersenen splitsen zich en
verschillende onderdelen worden gevormd: hersenzenuwen, hersenstam, kleine hersenen en de
kiemknoppen van de bovenarmen zijn zichtbaar
Week 5 (GA 7 weken): bovenbenen beginnen zich te vormen, ellebogen en kiemknoppen van de handen
zijn te onderscheiden
Week 7 (GA 9 weken): aan de binnenkant van de neurale buis ontwikkelen zich neuroblasten (voorlopers
neuronen) die zich in snel tempo vermenigvuldigen (= proliferatie), het hersenvocht gaat ook circuleren in de
gevormde hersenkamers
Ontwikkeling ledematen verloop cefalo-caudaal en proximo-distaal
● Cefalo-caudaal = bovenste ledematen gaan sneller ontwikkelen dan onderste ledematen
○ Tot de 13e week blijft de ontwikkeling van de voeten een week achter op deze van de handen
● Proximo-distaal = eerst de romp en vervolgens de proximale delen van de ledematen zullen
ontwikkelen, als laatste zullen de distale delen van de ledematen zich ontwikkelen
Organogenese
Foetale periode: week 9 tot 40
Vanaf week 9 begint de ongeborene op een menselijk wezen te lijken. De celdeling is grotendeels afgerond.
= Foetus
● De interne organen krijgen hun definitieve vorm
● Lengte van foetus is 5 cm
● Gewicht is 8 gram
● → Omdat de voornaamste structuren gevormd zijn moet de foetus tijdens de rest van de
zwangerschap vooral groeien
Adembewegingen: ontstaan tussen 10e en 12e week
Reactie op tactiele stimulatie: ontstaat rond de 3e maand
Ritmische zuigbewegingen: ontstaat na week 13 (wordt gevolgd door het inslikken van vocht → kindje
oefent hierdoor zijn longen door vruchtwater in- en uit te ademen
Bewegingen worden gevoeld door de moeder: vanaf einde van 16e week
