Samenvatting sensorisch stelsel

Sensorisch stelsel
Sensor
= een cel die gespecialiseerd is in het opvangen van prikkels en het omvormen ervan
ten behoeve van het zenuwstelsel
= receptorcel = zintuigcel receptor = zit in het celmembraan
Sensor:
 Transformeert een bepaalde vorm van energie (chemische, mechanische,
elektromagnetische, thermische) altijd in een impuls (=elektrische energie)
 De laagste prikkelsterkte die een impuls opwekt = prikkeldrempel
 De sensor is gevoelig voor een specifieke prikkel = adequate prikkel
 Prikkeling van de sensor geeft specifieke waarnemingen dat bepaald is door
de plaats in de cortex waar de prikkel naartoe gaat
 Elke sensor heeft een specifiek bereik
 Sensoren vertonen adaptatie:
o Bij gelijkblijvende prikkeling worden er meer (positieve adaptatie)
o Of minder (negatieve adaptatie) impulsen opgewekt
 Discriminatievermogen = het vermogen om prikkels gescheiden waar te
nemen

Indeling van sensoren uitgaande de ligging
 Exterosensoren:
o Animale sensoriek = oog oor neus tong mond
o Vertezintuigen = oog oor neus
 Propriosensoren:
o Spier pees gewricht evenwichtsorgaan
 Interosensoren:
o Vegetatieve sensoriek = wand holle organen vb aortaboog

Indeling van sensoren op basis van aard van de prikkel
 Chemosensoren
 Mechanosensoren
 Thermosensoren
 Elektromagnetische sensoren = fotosensoren
 Pijnsensoren

,Chemosensoren
 Nemen chemische prikkels waar (reuk- en smaakstoffen, koolstofdioxide,
osmotische waarde en zuren)
 Vb
o Smaaksensoren (tong)
o Reuksensoren (neus)
o Osmosensoren (hypothalamus)
o Chemosensoren (wand van de aortaboog)

Mechanosensoren
 Nemen mechanische prikkels waar (druk, trilling, vloeistofbeweging en
trekspanning)
 Vb
o Tast- en druksensoren (huid)
o Spierspoelen (skeletspieren)
o Pees- en gewrichtssensoren
o Sensoren die vloeistoftrilling en -beweging waarnemen (oor)
o Bloeddruksensoren (in aorta en halsslagader)
o Rekkingsgevoelige sensoren (longweefsel en urineblaas)

Thermosensoren
 Koude- en warmtesensoren (huid en hypothalamus)

Fotosensoren (elektromagnetische sensoren)
 nemen lichtprikkels waar, retina

Nocisensoren (pijnsensoren)
 nemen dreigende beschadiging van weefsel waar (vrije zenuwuiteinden)
 overal in het lichaam aanwezig

eigenschappen sensoren
 gespecialiseerd in opvang prikkels
 gekoppeld aan afferente zenuwen
 sensor transformeert bepaalde vorm van energie in de vorm waar
zenuwweefsel mee overweg kan (actiepotentiaal)
 prikkeldrempel

, Reuk
 Reuksensor = dunne, langgerekte cellen met ciliën (=haartjes)
 Aan andere zijde: fila olfactoria (=zenuwbundels)
 Lopen door openingen van het os ethmoidalis
 Vormen nervus olfactorius
 Naar
o Medulla oblongata
o Limbisch systeem
o Hypothalamus
o Cortex

Limbisch systeem
= ring rond medulla oblongata oa de amygdala
 Integratie autonome reactie  emotionele expressie
 Relatie sensorische info  vroegere ervaring
 (agressie, eetgedrag, seksualiteit)
 Noodschakelaar
=Impulsief reageren bij emotionele bedreigende situatie
 Kan worden uitgeschakeld door prefrontale kwabben van de neocortex
= managen emotionele respons
 6 hoofdsoorten geuren
o Rottingsgeur
o Schroei of brandgeur
o Etherachtige geur
o Pepermuntachtige geur
o Bloemengeur
o Fruitgeur
 Chemische stoffen lossen op in slijmlaag =
reukepitheel en prikkel reuksensor tot
sensorpotentiaal
 Naar hersenen waar interpretatie

Interpretatie door de hersenen van de geur
prikkels
 Aangeboren
 Aangeleerd
 Reflex vb maagsapsecreties
 Sociale functie
 Seksuele functie
 Grote invloed op smaak