ARBEIDSRECHT
INLEIDING:
Arbeidsrecht vs. sociaalzekerheidsrecht
= Beiden onderdeel van het sociaal recht
= Lopen vaak samen door elkaar
TITEL I: ONTSTAAN EN BRONNEN
H1: ONTSTAAN EN FINALITEIT VAN HET ARBEIDSRECHT
- Arbeidsrecht -> jonge rechtstak (de arbeid niet, maar het recht wel)
- Franse revolutie: introductie van vrijheid van nijverheid gevolg:
decreet d’Allarde
- Decreet d’Allarde: 2 maart 1791
- Absolute vrijheid -> om arbeidsvoorwaarden en omstandigheden te
bepalen
- Negentiende eeuw: enorm misbruik van de vrijheid van nijverheid
Als alles vrij is, heb je geen garantie dat mensen in goede
omstandigheden werken
Vroeger kwam je aan de fabriek en zeiden ze ja voor jou heb ik werk vandaag en
voor jullie niet
- Gentse katoenindustrie: werkdagen van 12 tot 14 uren
- Kinderarbeid: textielindustrie, kleine vingers om in de machines
resten te rapen
Juridische patstelling:
- Artikel 415 Sw tot 1866 (coalitieverbod)
- Artikel 310 Sw stakingspostenverbod – vanaf 1866 tot 1921)
- Verbod van druk op werkwilligen (vanaf 1982)
- Werkboekje (= wanneer tot wanneer werken, bewijs van tewerkstelling
+ loon)
- Art. 1781 BW werkgever werd op woord geloofd over loon
De verboden die werden opgelegd, wanneer men ziet dat ze het niet
geregeld kunnen houden met de huidige regels, werden ze aangepast.
Dat zie je hierboven.
,Feitelijke elementen
- 1860: eerste vakorganisaties
- 1885: BWP (Belgische werkliedenpartij)
- 1886: sociale onlusten
- KB 15 april 1886: Commissie voor Nijverheidarbeid (= minimumregels
controleren)
Einde 19e eeuw en begin van 20e eeuw:
Eerste sociale wetten
- 1887: verbod op het truck-systeem
= WN betalen met bonen om uit te geven in eigen of bevriende
onderneming
- 1889: verbod op vrouw- en kinderarbeid
Bescherming van zwangere vrouwen
Zijn tiktok-dansjes van je kind kinderarbeid? Discussie over
- 1896: werkplaatsreglement
Hoe moet de werkplaats eruit zien, welke beschermingsmaatregelen,
…
- 1900: wet op arbeidscontract
Eerst enkel voor arbeiders (handenarbeid) niet voor bedienden
(hoofdarbeid)
Heel veel suppletief recht, partijen mochten zelf invullen
- 1905: wet op zondagsrust
Er kwamen veel AOG door vermoeidheid van de arbeiders
Na WOI:
Algemeen enkelvoudig stemrecht voor de mannen (vrouwen pas
1948/1949)
Kwam een wet van 1921 op de vrijheid van vereniging
21e eeuw:
Flexibilisering van arbeid + waken over effectieve sociale bescherming
Discussie flexibilisering zorgt voor onduidelijke statuten (bv. Deliveroo
koeriers)
H2: STRUCTUUR VAN HET ARBEIDSRECHT
Afd. 1: deelgebieden van het arbeidsrecht
Grotendeels 6 deelgebieden:
- Arbeidsbeschermingsrecht (hoe bescherm ik mijn WN’s, welzijn op
het werk, …)
- Arbeidsovereenkomstenrecht (alles wat in ovk moet + wat daaruit
vloeit, …)
- Loonregulering en loonbescherming (alles i.v.m.
verloning/betaling)
- Collectief arbeidsrecht (discussies tussen sociale partners, WN/WG
organisaties)
,- Arbeidsmarktrecht (hoe de markt evolueert, hoe we aan een job
geraken, …)
- Sociaal handhavingsrecht (hoe regels daadwerkelijk afdwingen)
Afd. 2: Codificatie van het arbeidsrecht
Geen allesomvattende codex voor het arbeidsrecht
Heterogeniteit belemmert dit net als maatschappelijke realiteit
Beperkte codificaties
- Codex Welzijn op het werk
- Sociaal strafwetboek
- Wet van 5 december 1968 (cao-wet)
- Arbeidsovereenkomstenwet (3 juli 1978)
- Commissie ter voorbereiding van dit thema
Afd. 3: Bronnen van het arbeidsrecht
Internationale bronnen (7-tal)
- Sociale grondrechten (recht op billijke vergoeding, …)
- Standstill beginsel (= je mag niet terugschroeven)
Nationale bronnen
Regulering door:
- Overheid
- Sociale partners
- Werkgever en werknemer (afspraken tussen de partijen)
INTERNATIONALE BRONNEN
1. Universele Verklaring Rechten van de Mens
- Het arbeidsrecht start dus eigenlijk als verklaring voor de rechten
van de mens
- Artikel 23: eenieder heeft recht op arbeid, …
- Geen rechtstreekse werking (= moet nog worden omgezet, naar
nationale regels)
2. ECOSOC-verdrag
- Internationaal verdrag inzake de Economische, Sociale en Culturele
Rechten
- Mensen moeten kunnen ontwikkelen maar staat moet ook
inspanningen leveren
- Daarom geen directe werking, anders ben je direct aansprakelijk
- Tegenhanger van het BUPO-verdrag
- Traditioneel geen directe/rechtstreekse werking, wel rechtspraak die
dit lijkt toe te passen (RvS, GwH)
3. IAO
- Internationale arbeidsorganisatie
- Tal van verdragen (bijna 200) waarvan 113 door België geratificeerd
- Harde kern:
IAO Verdrag nr. 87 over vakbondsvrijheid
, IAO Verdrag nr. 98 over collectief overleg
IAO Verdrag nr. 25 en 105 over verbod op gedwongen arbeid
- Geen rechtstreekse werking
- Uitvoering door een wet, besluit of CAO
4. OESO
- Richtlijnen voor multinationale ondernemingen van 21 juni 1976
- Herzien in 2011
- Geen directe werking
- Niet juridisch afdwingbaar
- De impact blijft dus echter beperkt
INLEIDING:
Arbeidsrecht vs. sociaalzekerheidsrecht
= Beiden onderdeel van het sociaal recht
= Lopen vaak samen door elkaar
TITEL I: ONTSTAAN EN BRONNEN
H1: ONTSTAAN EN FINALITEIT VAN HET ARBEIDSRECHT
- Arbeidsrecht -> jonge rechtstak (de arbeid niet, maar het recht wel)
- Franse revolutie: introductie van vrijheid van nijverheid gevolg:
decreet d’Allarde
- Decreet d’Allarde: 2 maart 1791
- Absolute vrijheid -> om arbeidsvoorwaarden en omstandigheden te
bepalen
- Negentiende eeuw: enorm misbruik van de vrijheid van nijverheid
Als alles vrij is, heb je geen garantie dat mensen in goede
omstandigheden werken
Vroeger kwam je aan de fabriek en zeiden ze ja voor jou heb ik werk vandaag en
voor jullie niet
- Gentse katoenindustrie: werkdagen van 12 tot 14 uren
- Kinderarbeid: textielindustrie, kleine vingers om in de machines
resten te rapen
Juridische patstelling:
- Artikel 415 Sw tot 1866 (coalitieverbod)
- Artikel 310 Sw stakingspostenverbod – vanaf 1866 tot 1921)
- Verbod van druk op werkwilligen (vanaf 1982)
- Werkboekje (= wanneer tot wanneer werken, bewijs van tewerkstelling
+ loon)
- Art. 1781 BW werkgever werd op woord geloofd over loon
De verboden die werden opgelegd, wanneer men ziet dat ze het niet
geregeld kunnen houden met de huidige regels, werden ze aangepast.
Dat zie je hierboven.
,Feitelijke elementen
- 1860: eerste vakorganisaties
- 1885: BWP (Belgische werkliedenpartij)
- 1886: sociale onlusten
- KB 15 april 1886: Commissie voor Nijverheidarbeid (= minimumregels
controleren)
Einde 19e eeuw en begin van 20e eeuw:
Eerste sociale wetten
- 1887: verbod op het truck-systeem
= WN betalen met bonen om uit te geven in eigen of bevriende
onderneming
- 1889: verbod op vrouw- en kinderarbeid
Bescherming van zwangere vrouwen
Zijn tiktok-dansjes van je kind kinderarbeid? Discussie over
- 1896: werkplaatsreglement
Hoe moet de werkplaats eruit zien, welke beschermingsmaatregelen,
…
- 1900: wet op arbeidscontract
Eerst enkel voor arbeiders (handenarbeid) niet voor bedienden
(hoofdarbeid)
Heel veel suppletief recht, partijen mochten zelf invullen
- 1905: wet op zondagsrust
Er kwamen veel AOG door vermoeidheid van de arbeiders
Na WOI:
Algemeen enkelvoudig stemrecht voor de mannen (vrouwen pas
1948/1949)
Kwam een wet van 1921 op de vrijheid van vereniging
21e eeuw:
Flexibilisering van arbeid + waken over effectieve sociale bescherming
Discussie flexibilisering zorgt voor onduidelijke statuten (bv. Deliveroo
koeriers)
H2: STRUCTUUR VAN HET ARBEIDSRECHT
Afd. 1: deelgebieden van het arbeidsrecht
Grotendeels 6 deelgebieden:
- Arbeidsbeschermingsrecht (hoe bescherm ik mijn WN’s, welzijn op
het werk, …)
- Arbeidsovereenkomstenrecht (alles wat in ovk moet + wat daaruit
vloeit, …)
- Loonregulering en loonbescherming (alles i.v.m.
verloning/betaling)
- Collectief arbeidsrecht (discussies tussen sociale partners, WN/WG
organisaties)
,- Arbeidsmarktrecht (hoe de markt evolueert, hoe we aan een job
geraken, …)
- Sociaal handhavingsrecht (hoe regels daadwerkelijk afdwingen)
Afd. 2: Codificatie van het arbeidsrecht
Geen allesomvattende codex voor het arbeidsrecht
Heterogeniteit belemmert dit net als maatschappelijke realiteit
Beperkte codificaties
- Codex Welzijn op het werk
- Sociaal strafwetboek
- Wet van 5 december 1968 (cao-wet)
- Arbeidsovereenkomstenwet (3 juli 1978)
- Commissie ter voorbereiding van dit thema
Afd. 3: Bronnen van het arbeidsrecht
Internationale bronnen (7-tal)
- Sociale grondrechten (recht op billijke vergoeding, …)
- Standstill beginsel (= je mag niet terugschroeven)
Nationale bronnen
Regulering door:
- Overheid
- Sociale partners
- Werkgever en werknemer (afspraken tussen de partijen)
INTERNATIONALE BRONNEN
1. Universele Verklaring Rechten van de Mens
- Het arbeidsrecht start dus eigenlijk als verklaring voor de rechten
van de mens
- Artikel 23: eenieder heeft recht op arbeid, …
- Geen rechtstreekse werking (= moet nog worden omgezet, naar
nationale regels)
2. ECOSOC-verdrag
- Internationaal verdrag inzake de Economische, Sociale en Culturele
Rechten
- Mensen moeten kunnen ontwikkelen maar staat moet ook
inspanningen leveren
- Daarom geen directe werking, anders ben je direct aansprakelijk
- Tegenhanger van het BUPO-verdrag
- Traditioneel geen directe/rechtstreekse werking, wel rechtspraak die
dit lijkt toe te passen (RvS, GwH)
3. IAO
- Internationale arbeidsorganisatie
- Tal van verdragen (bijna 200) waarvan 113 door België geratificeerd
- Harde kern:
IAO Verdrag nr. 87 over vakbondsvrijheid
, IAO Verdrag nr. 98 over collectief overleg
IAO Verdrag nr. 25 en 105 over verbod op gedwongen arbeid
- Geen rechtstreekse werking
- Uitvoering door een wet, besluit of CAO
4. OESO
- Richtlijnen voor multinationale ondernemingen van 21 juni 1976
- Herzien in 2011
- Geen directe werking
- Niet juridisch afdwingbaar
- De impact blijft dus echter beperkt
