Algemene histologie en bijzondere
histologie van bloedvaten en huid
Inhoud
H1: Epithelen ........................................................................................................... 5
Algemene histologie .............................................................................................. 5
Epithelen.............................................................................................................. 5
Bedekkend epitheel .............................................................................................. 5
Bedekkend epitheel: 1-lagige epithelen .................................................................. 6
1-lagig plaveiselepitheel .................................................................................... 6
1-lagig kubisch epitheel ..................................................................................... 6
1-lagig cilindrische epitheel................................................................................ 6
Bedekkend epitheel: pseudomeerlagig epitheel ...................................................... 7
Bedekkend epitheel: meerlagige epithelen.............................................................. 8
Meerlagig niet-verhoornd plaveisel ..................................................................... 8
Meerlagig verhoornd plaveisel ............................................................................ 8
Meerlagig cilindrisch epitheel ............................................................................. 9
Overgangsepitheel of urotheel .......................................................................... 10
Atypische epithelen ............................................................................................ 10
Oppervlaktespecialisaties ................................................................................... 11
Apicale oppervlaktespecialisaties .................................................................... 11
Laterale oppervlaktespecialisaties ................................................................... 11
Basale oppervlaktespecialisaties ..................................................................... 11
Klierepitheel ....................................................................................................... 11
Exocriene klieren ............................................................................................. 12
Myo-epitheel ...................................................................................................... 14
Neuro-epitheel ................................................................................................... 14
H2: Bindweefsel ..................................................................................................... 15
Bind- en steunweefsels ....................................................................................... 15
Eigenlijk bindweefsel ........................................................................................... 15
Componenten van het eigenlijk bindweefsel ......................................................... 15
1
, Cellen voor aanmaak en onderhoud ................................................................. 15
Cellen voor reserve en isolatie .......................................................................... 16
Verdedigingscellen .......................................................................................... 16
Extracellulaire matrix ....................................................................................... 19
Types eigenlijk bindweefsel.................................................................................. 21
Vezelrijk bindweefsel ....................................................................................... 21
Embryonaal bindweefsel ..................................................................................... 22
Reticulair bindweefsel ......................................................................................... 23
Vet bindweefsel .................................................................................................. 23
H3: Kraakbeen ....................................................................................................... 24
Kraakbeen .......................................................................................................... 24
Vorming en opbouw van kraakbeen ...................................................................... 25
Samenstelling van kraakbeen .............................................................................. 25
Extracellulaire kraakbeenmatrix ....................................................................... 26
Soorten kraakbeen .............................................................................................. 27
Hyalien kraakbeen ........................................................................................... 27
Elastisch kraakbeen ........................................................................................ 27
Fibreus/vezelig kraakbeen ................................................................................ 27
H4: Bot .................................................................................................................. 28
Botcellen............................................................................................................ 29
Osteoblasten .................................................................................................. 29
Osteocyten ..................................................................................................... 30
Osteoclasten .................................................................................................. 30
Microscopisch bot .............................................................................................. 31
Primair of plexiform bot .................................................................................... 31
Secundair of lamellair bot ................................................................................ 31
Macroscopisch / anamtomisch bot ...................................................................... 32
Compact bot ................................................................................................... 32
Spongieus bot ................................................................................................. 32
Botvorming ......................................................................................................... 34
Directe / desmale / intramembraneuze botvorming ............................................ 34
Indirecte / chondrale botvorming ...................................................................... 34
2
, Histofysiologie van het bot .................................................................................. 36
Botregeneratie .................................................................................................... 37
H5: Spierweefsel .................................................................................................... 38
Skeletspierweefsel – dwarsgestreept spierweefsel ................................................ 38
Lichtmicroscopisch ......................................................................................... 39
Elektronenmicroscopisch ................................................................................ 39
Moleculaire structuur van myosine filament ...................................................... 40
Moleculaire structuur van actine filament ......................................................... 40
Hulpeiwitten van de myofibrillen ...................................................................... 40
Contractiemechanisme: sliding filament principe .............................................. 42
Varianten van skeletspieren ............................................................................. 42
Groei en regeneratie ........................................................................................ 43
Hartspierweefsel – dwarsgestreept spierweefsel ................................................... 43
Lichtmicroscopisch ......................................................................................... 43
Elektronenmicroscopisch ................................................................................ 44
Glad spierweefsel ............................................................................................... 45
Lichtmicroscopisch ......................................................................................... 45
Elektronenmicroscopisch ................................................................................ 46
Spiercontractie ............................................................................................... 46
H6: Zenuwweefsel .................................................................................................. 47
Componenten van het zenuwweefsel ................................................................... 47
Neuronen of zenuwcellen ................................................................................ 47
Synapsen ........................................................................................................ 50
Neuroglia of steunweefsel ................................................................................ 52
Zenuwvezels ................................................................................................... 52
Organisatie van zenuwvezels en perikarya in PZS en CZS .................................... 55
H7: Bloedvaten ...................................................................................................... 56
Algemene bouw van bloedvaten........................................................................... 56
Arteriën en venen: het macrovasculair systeem .................................................... 57
Het arterieel systeem....................................................................................... 57
Het veneus systeem ........................................................................................ 57
Capillairen en venulen: het microvasculair systeem .............................................. 60
3
, Capillair of haarvat .......................................................................................... 60
Venulen .......................................................................................................... 60
H8: Integument ...................................................................................................... 62
Epidermis ........................................................................................................... 62
Cellagen van de epidermis (keratinocyten): ....................................................... 62
Dermis ............................................................................................................... 64
Hypodermis........................................................................................................ 65
Aanhangsels ....................................................................................................... 66
Haren ............................................................................................................. 66
Talgklieren ...................................................................................................... 66
Zweetklieren ................................................................................................... 67
Bloedvoorziening van de huid .............................................................................. 67
EXAMEN ................................................................................................................ 68
4
,H1: Epithelen
Algemene histologie
Hematoxyline: basische kleurstof die bindt op - groepen=> kern= blauw want veel zuren
in (DNA)
Eosine: zure kleurstof die bindt op + groepen => eiwitten = roze
Weefsel: cellen met gelijke functies (en vorm) associëren
Tussen cellen → acellulair compartiment: ECM
Weefseltypes: epitheel, bind- en steunweefsel, spierweefsel, zenuwweefsel
Epithelen
• Goed aaneensluitende cellen, weinig ECM
• Onderzijde rust op basale membraan
• Bedekkend epitheel: belangrijkste groep
• Klierepitheel: alle klieren in ons lichaam zijn
ontstaan uit epitheelcellen
• Myo-epitheel: hebben functie van spiercel
• Neuro-epitheel: hebben functie van zenuwcel
Foto (meerlagig epitheel) : cellen bovenaan zien er anders uit dan onderaan → functie
epitheelcellen aan apicale zijde is verschillend dan aan basale zijde = gepolariseerde
cellen
Bedekkend epitheel
• Bedekt uitwendige en inwendige lichaamsholten
• Beschrijving:
• Aantal cellagen: meerlagig/ pseudomeerlagige*/ 1-lagige epithelen
• Vorm van de cellen: bij meerlagig epitheel hebben niet alle cellen zelfde vorm,
dus we beschrijven die aan de apicale zijde (bovenaan)
• Oppervlaktespecialisaties: structuren die soms, niet altijd voorkomen aan de
apicale zijde bv microvili, trilharen/ciliën
*Pseudomeerlagig: pseudo= schijn, epithelen die er precies meerlagig uitzien maar het
niet zijn → cellen hebben verschillende vorm
5
,Bedekkend epitheel: 1-lagige epithelen
1-lagig plaveiselepitheel
• Platte polygonale cellen, apicaal uitpuilende kern met daarrond beetje
cytoplasma
• Voorkomen: bloedvaten, lichaamsholten, longblaasjes, nierbuisjes, cornea…
➔ Op plaatsen waar veel uitwisseling moet gebeuren bv
diffusie, exo,-endocytose, pinocytose
• Endotheel: naam enkel voor plaveiselepitheel in
bloedvaten
• Mesotheel: buikvlies, longvlies, hartvlies (microvili)
• Functie: resorptie, secretie, diffusie
epitheelcellen goed met elkaar verbonden via tight
junctions (zie groene cirkels)
epitheelcellen beetje over elkaar = microfold (zorgt
voor betere afsluiting)
omheen epitheel: bindweefsel (met collageen in)
capilair: juist groot genoeg dat RBC kunnen passeren
=> optimale diffusie
RBC: geen kern
1-lagig kubisch epitheel
• Kern meestal mooi rond van vorm en mooi omgeven door cytoplasma (evenveel
langs alle kanten van de kern), celgrenzen moeilijk zichtbaar (LM)
• Klierbuisjes, nierbuisjes (microvilli), retina
• Kan oppervlaktespecialisaties hebben
• Functie: resorptie, secretie, lichtregulatie
1-lagig cilindrische epitheel
• Hoge cellen, ovale kern meer aan basale zijde gelegen, veel cytoplasma boven de
kern, celgrenzen niet zichtbaar
• Epitheel van spijsverteringsstelsel (microvilli),
afvoergangen van klieren, nierbuisjes, eileider (trilharen)
• Functie: resorptie, secretie, voortbeweging
6
, in nierbuisjes
1-lagig kubisch epitheel
Heeft microvili en vesikels (kleine witte bolletjes)
Grote bollen: nierglomeruli= bestaat uit kluwen van
haarvaatjes → bestaat uit plaveisel epithelen
(capilairen)
klierbuisje in ooglid
1-lagig kubisch epitheel
• Klierbuisje: altijd op zijn minst 1-lagig kubisch of
cilindrisch of hoger epitheel
• Bloedvat: altijd 1 lagig-plaveisel epitheel
Dundarm
1-lagig cilindrisch epitheel
Bedekkend epitheel: pseudomeerlagig epitheel
• Indruk: meerlagig
• Alle cellen in contact met basale membraan
• Cellen van verschillende vorm
• Kernen op verschillende niveaus maar blijven in
dezelfde richting georienteerd
• Duidelijke cytoplasmalaag tussen bovenste kernen en oppervlak
• Vb. Respiratoir epitheel (pseudomeerlagig trilhaar epitheel +
slijmbekercellen -> produceren slijm)
• Mucus afgeven aan opp: in mucuslaagje geraken stofdeeltjes
gevangen en met beweging van trilhaartjes wordt dat dan naar
buiten gebracht
• Reden voor vochtlaagje (mucus): via luchtwegen, lucht inademen -> geen
vochtlaagje: dan zouden de weefsels uitdrogen
• Functie: ingeademde lucht ontdoen van stof
7
, • Vb. tweerijig zonder oppervlaktespecialisaties vb
klierafvoergangen
• Vb. tweerijig met stereociliën vb bijbal
Tweerijig epitheel: kleine ronde kernen
basaal en lange ovale kernen apicaal
Stereocilia: lange microvili
Bedekkend epitheel: meerlagige epithelen
• Enkel de onderste laag cellen in contact met basale membraan
• Bovenste cellen meestal plat => plaveisel
Meerlagig niet-verhoornd plaveisel
• Stratum basale: basale laag → hieruit worden nieuwe cellen gevormd
• Stratum spinosum: is een aantal cellagen dik
• Stratum pavimentosum: platte cellen aan apicale zijde
• Vb. mondslijmvlies, slokdarm, anus …
• Functie: bedekkend en beschermend
Meerlagig verhoornd plaveisel
• Oppervlaktespecialisatie: hoornlaagje (beschermd tegen pathogenen)
• Stratum basale
• Stratum spinosum
• Stratum granulosum: laag met korreltjes
• Stratum corneum: dode hoornschilfers
➔ Cellen: keratinocyten
➔ Orthokeratose: proces van keratinisatie thv de huid
➔ Parakeratose: gedeeltelijke verhoorning
• (Stratum disjunctum: loskomende laag)
• Functie: bedekkend en beschermend
8
histologie van bloedvaten en huid
Inhoud
H1: Epithelen ........................................................................................................... 5
Algemene histologie .............................................................................................. 5
Epithelen.............................................................................................................. 5
Bedekkend epitheel .............................................................................................. 5
Bedekkend epitheel: 1-lagige epithelen .................................................................. 6
1-lagig plaveiselepitheel .................................................................................... 6
1-lagig kubisch epitheel ..................................................................................... 6
1-lagig cilindrische epitheel................................................................................ 6
Bedekkend epitheel: pseudomeerlagig epitheel ...................................................... 7
Bedekkend epitheel: meerlagige epithelen.............................................................. 8
Meerlagig niet-verhoornd plaveisel ..................................................................... 8
Meerlagig verhoornd plaveisel ............................................................................ 8
Meerlagig cilindrisch epitheel ............................................................................. 9
Overgangsepitheel of urotheel .......................................................................... 10
Atypische epithelen ............................................................................................ 10
Oppervlaktespecialisaties ................................................................................... 11
Apicale oppervlaktespecialisaties .................................................................... 11
Laterale oppervlaktespecialisaties ................................................................... 11
Basale oppervlaktespecialisaties ..................................................................... 11
Klierepitheel ....................................................................................................... 11
Exocriene klieren ............................................................................................. 12
Myo-epitheel ...................................................................................................... 14
Neuro-epitheel ................................................................................................... 14
H2: Bindweefsel ..................................................................................................... 15
Bind- en steunweefsels ....................................................................................... 15
Eigenlijk bindweefsel ........................................................................................... 15
Componenten van het eigenlijk bindweefsel ......................................................... 15
1
, Cellen voor aanmaak en onderhoud ................................................................. 15
Cellen voor reserve en isolatie .......................................................................... 16
Verdedigingscellen .......................................................................................... 16
Extracellulaire matrix ....................................................................................... 19
Types eigenlijk bindweefsel.................................................................................. 21
Vezelrijk bindweefsel ....................................................................................... 21
Embryonaal bindweefsel ..................................................................................... 22
Reticulair bindweefsel ......................................................................................... 23
Vet bindweefsel .................................................................................................. 23
H3: Kraakbeen ....................................................................................................... 24
Kraakbeen .......................................................................................................... 24
Vorming en opbouw van kraakbeen ...................................................................... 25
Samenstelling van kraakbeen .............................................................................. 25
Extracellulaire kraakbeenmatrix ....................................................................... 26
Soorten kraakbeen .............................................................................................. 27
Hyalien kraakbeen ........................................................................................... 27
Elastisch kraakbeen ........................................................................................ 27
Fibreus/vezelig kraakbeen ................................................................................ 27
H4: Bot .................................................................................................................. 28
Botcellen............................................................................................................ 29
Osteoblasten .................................................................................................. 29
Osteocyten ..................................................................................................... 30
Osteoclasten .................................................................................................. 30
Microscopisch bot .............................................................................................. 31
Primair of plexiform bot .................................................................................... 31
Secundair of lamellair bot ................................................................................ 31
Macroscopisch / anamtomisch bot ...................................................................... 32
Compact bot ................................................................................................... 32
Spongieus bot ................................................................................................. 32
Botvorming ......................................................................................................... 34
Directe / desmale / intramembraneuze botvorming ............................................ 34
Indirecte / chondrale botvorming ...................................................................... 34
2
, Histofysiologie van het bot .................................................................................. 36
Botregeneratie .................................................................................................... 37
H5: Spierweefsel .................................................................................................... 38
Skeletspierweefsel – dwarsgestreept spierweefsel ................................................ 38
Lichtmicroscopisch ......................................................................................... 39
Elektronenmicroscopisch ................................................................................ 39
Moleculaire structuur van myosine filament ...................................................... 40
Moleculaire structuur van actine filament ......................................................... 40
Hulpeiwitten van de myofibrillen ...................................................................... 40
Contractiemechanisme: sliding filament principe .............................................. 42
Varianten van skeletspieren ............................................................................. 42
Groei en regeneratie ........................................................................................ 43
Hartspierweefsel – dwarsgestreept spierweefsel ................................................... 43
Lichtmicroscopisch ......................................................................................... 43
Elektronenmicroscopisch ................................................................................ 44
Glad spierweefsel ............................................................................................... 45
Lichtmicroscopisch ......................................................................................... 45
Elektronenmicroscopisch ................................................................................ 46
Spiercontractie ............................................................................................... 46
H6: Zenuwweefsel .................................................................................................. 47
Componenten van het zenuwweefsel ................................................................... 47
Neuronen of zenuwcellen ................................................................................ 47
Synapsen ........................................................................................................ 50
Neuroglia of steunweefsel ................................................................................ 52
Zenuwvezels ................................................................................................... 52
Organisatie van zenuwvezels en perikarya in PZS en CZS .................................... 55
H7: Bloedvaten ...................................................................................................... 56
Algemene bouw van bloedvaten........................................................................... 56
Arteriën en venen: het macrovasculair systeem .................................................... 57
Het arterieel systeem....................................................................................... 57
Het veneus systeem ........................................................................................ 57
Capillairen en venulen: het microvasculair systeem .............................................. 60
3
, Capillair of haarvat .......................................................................................... 60
Venulen .......................................................................................................... 60
H8: Integument ...................................................................................................... 62
Epidermis ........................................................................................................... 62
Cellagen van de epidermis (keratinocyten): ....................................................... 62
Dermis ............................................................................................................... 64
Hypodermis........................................................................................................ 65
Aanhangsels ....................................................................................................... 66
Haren ............................................................................................................. 66
Talgklieren ...................................................................................................... 66
Zweetklieren ................................................................................................... 67
Bloedvoorziening van de huid .............................................................................. 67
EXAMEN ................................................................................................................ 68
4
,H1: Epithelen
Algemene histologie
Hematoxyline: basische kleurstof die bindt op - groepen=> kern= blauw want veel zuren
in (DNA)
Eosine: zure kleurstof die bindt op + groepen => eiwitten = roze
Weefsel: cellen met gelijke functies (en vorm) associëren
Tussen cellen → acellulair compartiment: ECM
Weefseltypes: epitheel, bind- en steunweefsel, spierweefsel, zenuwweefsel
Epithelen
• Goed aaneensluitende cellen, weinig ECM
• Onderzijde rust op basale membraan
• Bedekkend epitheel: belangrijkste groep
• Klierepitheel: alle klieren in ons lichaam zijn
ontstaan uit epitheelcellen
• Myo-epitheel: hebben functie van spiercel
• Neuro-epitheel: hebben functie van zenuwcel
Foto (meerlagig epitheel) : cellen bovenaan zien er anders uit dan onderaan → functie
epitheelcellen aan apicale zijde is verschillend dan aan basale zijde = gepolariseerde
cellen
Bedekkend epitheel
• Bedekt uitwendige en inwendige lichaamsholten
• Beschrijving:
• Aantal cellagen: meerlagig/ pseudomeerlagige*/ 1-lagige epithelen
• Vorm van de cellen: bij meerlagig epitheel hebben niet alle cellen zelfde vorm,
dus we beschrijven die aan de apicale zijde (bovenaan)
• Oppervlaktespecialisaties: structuren die soms, niet altijd voorkomen aan de
apicale zijde bv microvili, trilharen/ciliën
*Pseudomeerlagig: pseudo= schijn, epithelen die er precies meerlagig uitzien maar het
niet zijn → cellen hebben verschillende vorm
5
,Bedekkend epitheel: 1-lagige epithelen
1-lagig plaveiselepitheel
• Platte polygonale cellen, apicaal uitpuilende kern met daarrond beetje
cytoplasma
• Voorkomen: bloedvaten, lichaamsholten, longblaasjes, nierbuisjes, cornea…
➔ Op plaatsen waar veel uitwisseling moet gebeuren bv
diffusie, exo,-endocytose, pinocytose
• Endotheel: naam enkel voor plaveiselepitheel in
bloedvaten
• Mesotheel: buikvlies, longvlies, hartvlies (microvili)
• Functie: resorptie, secretie, diffusie
epitheelcellen goed met elkaar verbonden via tight
junctions (zie groene cirkels)
epitheelcellen beetje over elkaar = microfold (zorgt
voor betere afsluiting)
omheen epitheel: bindweefsel (met collageen in)
capilair: juist groot genoeg dat RBC kunnen passeren
=> optimale diffusie
RBC: geen kern
1-lagig kubisch epitheel
• Kern meestal mooi rond van vorm en mooi omgeven door cytoplasma (evenveel
langs alle kanten van de kern), celgrenzen moeilijk zichtbaar (LM)
• Klierbuisjes, nierbuisjes (microvilli), retina
• Kan oppervlaktespecialisaties hebben
• Functie: resorptie, secretie, lichtregulatie
1-lagig cilindrische epitheel
• Hoge cellen, ovale kern meer aan basale zijde gelegen, veel cytoplasma boven de
kern, celgrenzen niet zichtbaar
• Epitheel van spijsverteringsstelsel (microvilli),
afvoergangen van klieren, nierbuisjes, eileider (trilharen)
• Functie: resorptie, secretie, voortbeweging
6
, in nierbuisjes
1-lagig kubisch epitheel
Heeft microvili en vesikels (kleine witte bolletjes)
Grote bollen: nierglomeruli= bestaat uit kluwen van
haarvaatjes → bestaat uit plaveisel epithelen
(capilairen)
klierbuisje in ooglid
1-lagig kubisch epitheel
• Klierbuisje: altijd op zijn minst 1-lagig kubisch of
cilindrisch of hoger epitheel
• Bloedvat: altijd 1 lagig-plaveisel epitheel
Dundarm
1-lagig cilindrisch epitheel
Bedekkend epitheel: pseudomeerlagig epitheel
• Indruk: meerlagig
• Alle cellen in contact met basale membraan
• Cellen van verschillende vorm
• Kernen op verschillende niveaus maar blijven in
dezelfde richting georienteerd
• Duidelijke cytoplasmalaag tussen bovenste kernen en oppervlak
• Vb. Respiratoir epitheel (pseudomeerlagig trilhaar epitheel +
slijmbekercellen -> produceren slijm)
• Mucus afgeven aan opp: in mucuslaagje geraken stofdeeltjes
gevangen en met beweging van trilhaartjes wordt dat dan naar
buiten gebracht
• Reden voor vochtlaagje (mucus): via luchtwegen, lucht inademen -> geen
vochtlaagje: dan zouden de weefsels uitdrogen
• Functie: ingeademde lucht ontdoen van stof
7
, • Vb. tweerijig zonder oppervlaktespecialisaties vb
klierafvoergangen
• Vb. tweerijig met stereociliën vb bijbal
Tweerijig epitheel: kleine ronde kernen
basaal en lange ovale kernen apicaal
Stereocilia: lange microvili
Bedekkend epitheel: meerlagige epithelen
• Enkel de onderste laag cellen in contact met basale membraan
• Bovenste cellen meestal plat => plaveisel
Meerlagig niet-verhoornd plaveisel
• Stratum basale: basale laag → hieruit worden nieuwe cellen gevormd
• Stratum spinosum: is een aantal cellagen dik
• Stratum pavimentosum: platte cellen aan apicale zijde
• Vb. mondslijmvlies, slokdarm, anus …
• Functie: bedekkend en beschermend
Meerlagig verhoornd plaveisel
• Oppervlaktespecialisatie: hoornlaagje (beschermd tegen pathogenen)
• Stratum basale
• Stratum spinosum
• Stratum granulosum: laag met korreltjes
• Stratum corneum: dode hoornschilfers
➔ Cellen: keratinocyten
➔ Orthokeratose: proces van keratinisatie thv de huid
➔ Parakeratose: gedeeltelijke verhoorning
• (Stratum disjunctum: loskomende laag)
• Functie: bedekkend en beschermend
8
