SYSTEEM IN CRISIS
MODULE 1: INCLUSIE EN DIAGNOSE
DIAGNOSTIEK
IMPACT VAN EEN DIAGNOSE OP…
… DE ONTWIKKELING EN IDENTITEIT VAN KINDEREN
+ -
• Gerichte aanpak enkel mogelijk bij diagnose • Minder kansen
--> beter anticiperen
• Minder zelfvertrouwen
• Preventief keuzes maken (bv. Nip-test -->
abortus) • Anders benaderd worden & anders
--> eenzaam
• Benoemen kan helpen bij begrip
• Gevoel van minder competent te zijn
• Hulp inschakelen
• Label als 'eindstation' --> geen verdere
• Kan een geruststelling zijn 'oef het ligt niet behandeling
aan mij als persoon maar aan ‘de ziekte' -->
benoemen van de last • (onnodige) medicatie --> bijwerkingen
• Na diagnose makkelijk te accepteren
… HET OPVOEDGEDRAG VAN OUDERS
+ -
• Welbevinden kind stijgt omdat ouders • Niet meer breder kunnen kijken (alles is
kunnen anticiperen op het probleem schuld van diagnose)
• Minder bezorgd, want je weet wat er • Onderscheidt tussen kinderen met en
scheelt zonder diagnose → Zondebok of net heilig
boontje
• Kans op te participeren in steungroepen/
• Ouders voelen zich beperkt (we kunnen met
gelijkaardige gezinnen
X niet naar de kermis gaan want X kan niet
tegen die drukte)
• Toegang tot informatie ligt open
• Alles errond niet meer zien - te grote fixatie
• Aanpassingsvermogen op het probleem
• Beperking tot keuze van school
• Stress
• Label uitvergroten
• Te gefixeerd op mening buitenstaanders
over hoe het probleem aanpakken --> niet
meer u eigen opvoeding --> touwtjes kwijt
1
, … HET PROFESSIONEEL PEDAGOGISCH HANDELEN
+ -
• Gerichte ondersteuning voor zowel kind, • Professional te gefocust op het label
ouder als netwerk (sterktes uit het oog verliezen)
• Gezinssituaties beter begrijpen --> gerichter • Alles zal gelinkt worden aan de diagnose
helpen
• Andere behandeling --> voelen zich anders
• Alle betrokkenen doen begrijpen wat de dan de andere gezinnen
diagnose inhoudt --> paniek en overreactie
vermijden • School zal bv met goede bedoelingen kind
met ADD apart zetten (betere concentratie),
• Zich op bredere context van het gezin maar dit kan eenzaam en onzeker zijn voor
het kind
• Aanpassing voor heel de groep i.p.v. enkel
voor 1 kind • Kind mag geen kind meer zijn, enkel
diagnose telt
• Discreter handelen
• Alles wordt vernauwd naar de diagnose
• Vooroordelen wegwerken
• School kan zich aanpassen aan kind
TE ONTHOUDEN
▪ Diagnostiek is complex.
▪ Zowel veel voor- en nadelen.
▪ Hangt van context en gezin af.
▪ Niet blindstaren op de voordelen, maar ook niet verdwalen in de nadelen
CIJFERTJES
• Aantal diagnoses bij kinderen is de voorbije 20 jaar gestegen met 40%
o Toename stoornissen??
o Of….
Verandering in de maatschappij: meer prikkels bij jonge kinderen & meer druk op schoolsecompetenties.
Toename testing!
Diagnose = krijgen van hulp en ondersteuning
Impact van perceptie!
• Labels kunnen perceptie kleuren → self fulfilling prophecy
• Moeilijk contrast: Labels zijn stabiele concepten v.s. Kinderen zijn voortdurend in groei en beweging.
DE NEGATIEVE BIJKLANK VAN HET WOORD ‘DIAGNOSE’
• Diagnoses doen uitspraken over Normaal vs. Abnormaal
• Diagnoses dragen een historische & culturele betekenis: Het begrip normaal is voortdurend in beweging:
o Bv. Homoseksualiteit verschoof in de 20ste eeuw van een misdaad naar een pathologie (DSM-I &
DSM-II). Met de introductie van DSM-III (1980) werd homoseksualiteit als stoornis verworpen à van
abnormaal naar normaal.
2
,HET AFRADEN VAN EEN DIAGNOSE
• Er zijn ouders die een diagnose vragen, waar wij in eerste instantie niet in meegaan
o het voor de ouders breder opentrekken:
▪ Inzetten op "wat heeft dit kind ontregeld en hoe kunnen we het voor dit kind en
gezin terug beter geregeld krijgen?"
• Het gaat vaak om zoeken naar een betere match tussen kind en omgeving.
VALKUILEN EN NODEN BIJ DIAGNOSES
• Soms moeilijk te verwerken voor een gezin
o Ze worden ervaren als "afwijkend"
o Belasten zowel kind en gezin als kinderopvang dagdagelijks
• Behoefte om informatie te krijgen over problematieken & samen te zoeken naar wat helpt voor dit
kind binnen dit gezin.
• Diagnostiek kan helpen: Het geeft een taal om begrip te krijgen voor de uitdaging die ze ervaren en
het helpt bij het opvragen van informatie en het krijgen van gepaste ondersteuning.
• Nood aan een positief beeld (waarderend, empowerment, veerkracht),
o Maar opletten dat we de problemen niet gaan ontkennen wanneer die wel degelijk aanwezig
zijn (ook niet naïef zijn).
o Enkel positief gaan benaderen in moeilijke situaties geeft ouders het gevoel dat ze niet
serieus genomen worden in hun conflict en lijden isoleert en breekt vertrouwen.
VERSCHIL TUSSEN DIAGNOSEREN EN LABELEN
• Diagnostiek hoeft geen labeling te zijn!
o Diagnostiek beoogt het in kaart brengen van moeilijkheden en problemen: is voor vele
kinderen en gezinnen noodzakelijk om de aangepaste en juiste begeleiding te krijgen.
o Diagnostiek gaat over inzicht krijgen in de moeilijkheden en de sterktes, het "verhaal" te
maken van dit kind binnen dit gezin, om zo een individueel behandelingsplan te kunnen
maken
IN GESPREK GAAN OVER EEN DIAGNOSE
• Wat is visie van ‘cliënt’?
• Welke taal gebruiken zij zelf om het het gedrag of het probleem te omschrijven?
• Wat is betekenis?
• Wat is valkuil/meerwaarde?
• Bv. Welke voordelen brengen je driftbuien?
• Bv. Welke nadelen brengen de driftbuien?
3
, INCLUSIEF DENKEN
UNIEKHEID & INCLUSIE
• “In dit model staat het ontwikkelingsprobleem van het kind niet centraal en wordt het niet gezien als een
afwijking, maar wel als een ‘variatie’, als een verschil.”
• “Diagnose en behandeling blijven een noodzaak, maar de opvoeding van het kind in een gewone
omgeving krijgt een gelijkwaardige aandacht.”
• Respect voor diversiteit: gaat om onvoorwaardelijk recht om erbij te horen, ongeacht achtergrond,
tekort en mogelijkheden,
• Gaat in tegen een “deficitmodel” waar de nadruk ligt op beperkingen, afwijkingen (eigenheid kind wordt
verengd tot probleem) en focus op tekort van ouders
INVLOED VAN OMGEVING: INCLUSIEVE OF GESPECIALISEERDE WERKING?
• Recht van elk gezin om te bepalen of hun kind in een gespecialiseerde of in een gemengde (reguliere)
voorziening opgevangen wordt, dit in dialoog met deskundigen, waarin het kind en zijn of haar gezin
centraal staat → ouders en begeleiders in een bondgenootschap
• De omgeving heeft een belangrijke invloed op de identiteitsontwikkeling van een kind. Opvoeders dienen
zich hier bewust van te zijn.
• Bij kinderen met een specifieke zorgbehoefte verdient dit extra aandacht: Verschillen mogen
niet worden genegeerd, maar er moet ook voldoende aandacht zijn voor gelijkenissen en
uniekheden.
• Vermijd het vernauwen van kinderen tot probleemverhalen!!
OP ZOEK NAAR EVENWICHT
Tegelijkertijd ook belang van voldoende genuanceerd te blijven kijken naar dit concept, zoeken naar
evenwicht:
• Van zodra je over inclusie spreekt, maak je ook weer onderscheid en baken je ook weer af.
• Inclusie = Gelijkwaardigheid vanuit diversiteit → voorwaarde oprechte gelijkwaardigheid!!
• We gaan ook een stap verder wanneer kinderen met specifieke zorgbehoeften hulpverlening nodig
hebben:
• Opletten voor te snel te problematiseren/pathologiseren (“labeling”) maar anderzijds mogen we ook
niet in de valkuil van “normaliseren” stappen. Het overmatig "normaliseren" van kwetsbaarheden
houdt evenzeer gevaren in: een nood aan een goede diagnostiek, zodat de juiste aanpak kan geboden
worden Dus: het gevaar van te snel te diagnosticeren versus de nood aan een goede diagnose
INCLUSIEF DENKEN BINNEN PJK
• Dit denken zit ingebed in onze Pjk visie: krachtig kindbeeld en 100-talige aanpak.
• Er is een graduele opbouw in de olod’s om studenten te laten reflecteren/omgaan met kinderen met
specifieke zorgbehoeften:
• Wij kijken vanuit de opleiding naar de sterktes en krachten van kind & gezin.
• Ook diversiteit staat centraal in de opleiding als geheel
• We gaan niet uit van een deskundigheidsdiscours: Autonomie ouders respecteren, niet vanuit
“autoriteit” met ouders spreken!
4
MODULE 1: INCLUSIE EN DIAGNOSE
DIAGNOSTIEK
IMPACT VAN EEN DIAGNOSE OP…
… DE ONTWIKKELING EN IDENTITEIT VAN KINDEREN
+ -
• Gerichte aanpak enkel mogelijk bij diagnose • Minder kansen
--> beter anticiperen
• Minder zelfvertrouwen
• Preventief keuzes maken (bv. Nip-test -->
abortus) • Anders benaderd worden & anders
--> eenzaam
• Benoemen kan helpen bij begrip
• Gevoel van minder competent te zijn
• Hulp inschakelen
• Label als 'eindstation' --> geen verdere
• Kan een geruststelling zijn 'oef het ligt niet behandeling
aan mij als persoon maar aan ‘de ziekte' -->
benoemen van de last • (onnodige) medicatie --> bijwerkingen
• Na diagnose makkelijk te accepteren
… HET OPVOEDGEDRAG VAN OUDERS
+ -
• Welbevinden kind stijgt omdat ouders • Niet meer breder kunnen kijken (alles is
kunnen anticiperen op het probleem schuld van diagnose)
• Minder bezorgd, want je weet wat er • Onderscheidt tussen kinderen met en
scheelt zonder diagnose → Zondebok of net heilig
boontje
• Kans op te participeren in steungroepen/
• Ouders voelen zich beperkt (we kunnen met
gelijkaardige gezinnen
X niet naar de kermis gaan want X kan niet
tegen die drukte)
• Toegang tot informatie ligt open
• Alles errond niet meer zien - te grote fixatie
• Aanpassingsvermogen op het probleem
• Beperking tot keuze van school
• Stress
• Label uitvergroten
• Te gefixeerd op mening buitenstaanders
over hoe het probleem aanpakken --> niet
meer u eigen opvoeding --> touwtjes kwijt
1
, … HET PROFESSIONEEL PEDAGOGISCH HANDELEN
+ -
• Gerichte ondersteuning voor zowel kind, • Professional te gefocust op het label
ouder als netwerk (sterktes uit het oog verliezen)
• Gezinssituaties beter begrijpen --> gerichter • Alles zal gelinkt worden aan de diagnose
helpen
• Andere behandeling --> voelen zich anders
• Alle betrokkenen doen begrijpen wat de dan de andere gezinnen
diagnose inhoudt --> paniek en overreactie
vermijden • School zal bv met goede bedoelingen kind
met ADD apart zetten (betere concentratie),
• Zich op bredere context van het gezin maar dit kan eenzaam en onzeker zijn voor
het kind
• Aanpassing voor heel de groep i.p.v. enkel
voor 1 kind • Kind mag geen kind meer zijn, enkel
diagnose telt
• Discreter handelen
• Alles wordt vernauwd naar de diagnose
• Vooroordelen wegwerken
• School kan zich aanpassen aan kind
TE ONTHOUDEN
▪ Diagnostiek is complex.
▪ Zowel veel voor- en nadelen.
▪ Hangt van context en gezin af.
▪ Niet blindstaren op de voordelen, maar ook niet verdwalen in de nadelen
CIJFERTJES
• Aantal diagnoses bij kinderen is de voorbije 20 jaar gestegen met 40%
o Toename stoornissen??
o Of….
Verandering in de maatschappij: meer prikkels bij jonge kinderen & meer druk op schoolsecompetenties.
Toename testing!
Diagnose = krijgen van hulp en ondersteuning
Impact van perceptie!
• Labels kunnen perceptie kleuren → self fulfilling prophecy
• Moeilijk contrast: Labels zijn stabiele concepten v.s. Kinderen zijn voortdurend in groei en beweging.
DE NEGATIEVE BIJKLANK VAN HET WOORD ‘DIAGNOSE’
• Diagnoses doen uitspraken over Normaal vs. Abnormaal
• Diagnoses dragen een historische & culturele betekenis: Het begrip normaal is voortdurend in beweging:
o Bv. Homoseksualiteit verschoof in de 20ste eeuw van een misdaad naar een pathologie (DSM-I &
DSM-II). Met de introductie van DSM-III (1980) werd homoseksualiteit als stoornis verworpen à van
abnormaal naar normaal.
2
,HET AFRADEN VAN EEN DIAGNOSE
• Er zijn ouders die een diagnose vragen, waar wij in eerste instantie niet in meegaan
o het voor de ouders breder opentrekken:
▪ Inzetten op "wat heeft dit kind ontregeld en hoe kunnen we het voor dit kind en
gezin terug beter geregeld krijgen?"
• Het gaat vaak om zoeken naar een betere match tussen kind en omgeving.
VALKUILEN EN NODEN BIJ DIAGNOSES
• Soms moeilijk te verwerken voor een gezin
o Ze worden ervaren als "afwijkend"
o Belasten zowel kind en gezin als kinderopvang dagdagelijks
• Behoefte om informatie te krijgen over problematieken & samen te zoeken naar wat helpt voor dit
kind binnen dit gezin.
• Diagnostiek kan helpen: Het geeft een taal om begrip te krijgen voor de uitdaging die ze ervaren en
het helpt bij het opvragen van informatie en het krijgen van gepaste ondersteuning.
• Nood aan een positief beeld (waarderend, empowerment, veerkracht),
o Maar opletten dat we de problemen niet gaan ontkennen wanneer die wel degelijk aanwezig
zijn (ook niet naïef zijn).
o Enkel positief gaan benaderen in moeilijke situaties geeft ouders het gevoel dat ze niet
serieus genomen worden in hun conflict en lijden isoleert en breekt vertrouwen.
VERSCHIL TUSSEN DIAGNOSEREN EN LABELEN
• Diagnostiek hoeft geen labeling te zijn!
o Diagnostiek beoogt het in kaart brengen van moeilijkheden en problemen: is voor vele
kinderen en gezinnen noodzakelijk om de aangepaste en juiste begeleiding te krijgen.
o Diagnostiek gaat over inzicht krijgen in de moeilijkheden en de sterktes, het "verhaal" te
maken van dit kind binnen dit gezin, om zo een individueel behandelingsplan te kunnen
maken
IN GESPREK GAAN OVER EEN DIAGNOSE
• Wat is visie van ‘cliënt’?
• Welke taal gebruiken zij zelf om het het gedrag of het probleem te omschrijven?
• Wat is betekenis?
• Wat is valkuil/meerwaarde?
• Bv. Welke voordelen brengen je driftbuien?
• Bv. Welke nadelen brengen de driftbuien?
3
, INCLUSIEF DENKEN
UNIEKHEID & INCLUSIE
• “In dit model staat het ontwikkelingsprobleem van het kind niet centraal en wordt het niet gezien als een
afwijking, maar wel als een ‘variatie’, als een verschil.”
• “Diagnose en behandeling blijven een noodzaak, maar de opvoeding van het kind in een gewone
omgeving krijgt een gelijkwaardige aandacht.”
• Respect voor diversiteit: gaat om onvoorwaardelijk recht om erbij te horen, ongeacht achtergrond,
tekort en mogelijkheden,
• Gaat in tegen een “deficitmodel” waar de nadruk ligt op beperkingen, afwijkingen (eigenheid kind wordt
verengd tot probleem) en focus op tekort van ouders
INVLOED VAN OMGEVING: INCLUSIEVE OF GESPECIALISEERDE WERKING?
• Recht van elk gezin om te bepalen of hun kind in een gespecialiseerde of in een gemengde (reguliere)
voorziening opgevangen wordt, dit in dialoog met deskundigen, waarin het kind en zijn of haar gezin
centraal staat → ouders en begeleiders in een bondgenootschap
• De omgeving heeft een belangrijke invloed op de identiteitsontwikkeling van een kind. Opvoeders dienen
zich hier bewust van te zijn.
• Bij kinderen met een specifieke zorgbehoefte verdient dit extra aandacht: Verschillen mogen
niet worden genegeerd, maar er moet ook voldoende aandacht zijn voor gelijkenissen en
uniekheden.
• Vermijd het vernauwen van kinderen tot probleemverhalen!!
OP ZOEK NAAR EVENWICHT
Tegelijkertijd ook belang van voldoende genuanceerd te blijven kijken naar dit concept, zoeken naar
evenwicht:
• Van zodra je over inclusie spreekt, maak je ook weer onderscheid en baken je ook weer af.
• Inclusie = Gelijkwaardigheid vanuit diversiteit → voorwaarde oprechte gelijkwaardigheid!!
• We gaan ook een stap verder wanneer kinderen met specifieke zorgbehoeften hulpverlening nodig
hebben:
• Opletten voor te snel te problematiseren/pathologiseren (“labeling”) maar anderzijds mogen we ook
niet in de valkuil van “normaliseren” stappen. Het overmatig "normaliseren" van kwetsbaarheden
houdt evenzeer gevaren in: een nood aan een goede diagnostiek, zodat de juiste aanpak kan geboden
worden Dus: het gevaar van te snel te diagnosticeren versus de nood aan een goede diagnose
INCLUSIEF DENKEN BINNEN PJK
• Dit denken zit ingebed in onze Pjk visie: krachtig kindbeeld en 100-talige aanpak.
• Er is een graduele opbouw in de olod’s om studenten te laten reflecteren/omgaan met kinderen met
specifieke zorgbehoeften:
• Wij kijken vanuit de opleiding naar de sterktes en krachten van kind & gezin.
• Ook diversiteit staat centraal in de opleiding als geheel
• We gaan niet uit van een deskundigheidsdiscours: Autonomie ouders respecteren, niet vanuit
“autoriteit” met ouders spreken!
4
