SAMENVATTING
PERSOONLIJKHEID
PERSOONLIJKHEIDPSYCHOLOGIE
SEMESTER 2
Manon Devue
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: inleiding in de persoonlijkheidspsychologie ................................................................................ 5
Definitie persoonlijkheid ..................................................................................................................................... 5
2. Terminologie ................................................................................................................................................... 6
3. Persoonlijkheidspsychologie ........................................................................................................................... 6
3.1 Drie Analyseniveaus .................................................................................................................................. 6
3.2 Theorie vs. Onderzoek .............................................................................................................................. 7
1. Wat zijn persoonlijkheidstrekken? .................................................................................................................. 8
2. Identificeren van trekken: dispositionele modellen ..................................................................................... 8
2.1 Lexicale benadering ...................................................................................................................................... 8
2.2 Statistische benadering................................................................................................................................. 9
2.3 Theoretische benadering .............................................................................................................................. 9
3. Evolutie van trektheorieen .......................................................................................................................... 9
1. Hans Eysenck ............................................................................................................................................. 12
Biologische basis introvert vs. extravert ........................................................................................................... 13
2. Jeffrey Gray................................................................................................................................................ 13
3. Robert Cloninger ........................................................................................................................................ 14
Neurotransmitters en Persoonlijkheid .............................................................................................................. 14
4. Empirische Evidentie .................................................................................................................................. 15
1. Klassieke Psychoanalyse ............................................................................................................................ 15
1.1. Structuur van de persoonlijkheid ............................................................................................................... 16
1.2. Dynamiek van de persoonlijkheid .............................................................................................................. 16
1.3. Psychoseksuele ontwikkeling van de persoonlijkheid ................................................................................ 17
1.4. Psychoanalytische therapie ....................................................................................................................... 18
1.5. Evaluatie van de psychoanalyse ................................................................................................................ 18
2. Neo-analytische beweging ......................................................................................................................... 19
3. Egopsychologie .......................................................................................................................................... 19
3.1 Erik Erikson.................................................................................................................................................. 20
3.2 Karen Horney .............................................................................................................................................. 20
4. Objectrelatietheorie .................................................................................................................................. 20
4.1 Mary Ainsworth .......................................................................................................................................... 20
1
, 4.2 Hechting in volwassen relaties.................................................................................................................... 21
1. Abraham Maslow ....................................................................................................................................... 22
2. Carl Rogers ................................................................................................................................................. 22
1. Persoonlijke Constructtheorie.................................................................................................................... 23
2. Sociaal- cognitieve leertheorie ................................................................................................................... 24
1. Informatiebronnen m.b.t. persoonlijkheid ................................................................................................. 26
1.1. Zelfrapportage (self-report data)............................................................................................................... 26
A. Ongestructureerde PH-tests ..................................................................................................................... 26
B. Gestructureerde PH-tests ......................................................................................................................... 26
C. Experience sampling ................................................................................................................................. 26
1.2. Observatiegegevens (observer-report data) .............................................................................................. 27
1.3. Testgegevens (test data)............................................................................................................................ 27
A. Mechanische opnameapparatuur ............................................................................................................ 27
B. Fysiologische data..................................................................................................................................... 27
C. Projectieve tests ....................................................................................................................................... 27
1.4. Anamnestische informatie (life-outcome data) ......................................................................................... 28
2. Evaluatie van meetinstrumenten ............................................................................................................... 28
3. Ontwikkeling van meetinstrumenten......................................................................................................... 28
4. Onderzoeksdesign in persoonlijkheidspsychologie .................................................................................... 28
4.3 Gevalstudie/ case study .............................................................................................................................. 28
5. Methodologische kwesties ........................................................................................................................ 29
5.1 Onzorgvuldigheid ........................................................................................................................................ 29
5.2 Centrale Antwoordtendentie ...................................................................................................................... 29
5.3 ‘Faking’ op vragenlijsten ............................................................................................................................. 29
5.4 Barnum statements .................................................................................................................................... 30
1. Cross-situationele consistentie .................................................................................................................. 30
2. Temporele stabiliteit .................................................................................................................................. 31
2.1 Basisbegrippen ............................................................................................................................................ 31
2.2 Persoonlijkheidsstabiliteit in baby-, peuter- en kindertijd en adolescentie................................................. 31
2.3 Persoonlijkheid Stabiliteit in de volwassenheid .......................................................................................... 34
2.4 Persoonlijkheidscoherentie ......................................................................................................................... 35
1. Het menselijk genoom ............................................................................................................................... 35
2
,2. Controverse over genen en persoonlijkheid ............................................................................................... 35
3. Doel van gedragsgenetica .......................................................................................................................... 36
4. Wat is erfelijkheid? .................................................................................................................................... 36
5. Gedragsgenetisch onderzoek ..................................................................................................................... 36
6. Onderzoeksbevindingen ............................................................................................................................ 38
7. Gedeelde vs. niet-gedeelde omgeving ....................................................................................................... 38
8. Genen en omgeving ................................................................................................................................... 38
1. Het zelfconcept: beschrijvende component ............................................................................................... 39
1.1 Ontwikkeling van het zelfconcept ............................................................................................................... 39
1.2 Zelfschema’s ............................................................................................................................................... 40
2. Eigenwaarde: evaluatieve component ....................................................................................................... 41
2.1 Zelfevaluatie ............................................................................................................................................... 41
2.2 Onderzoek over eigenwaarde ..................................................................................................................... 42
3. Sociale identiteit: sociale component ........................................................................................................ 43
3.1 Wat is sociale identiteit? ............................................................................................................................. 43
3.2 Ontwikkeling van sociale identiteit ............................................................................................................. 43
3.3 Identiteitscrisissen ...................................................................................................................................... 44
1. Wat is Coping? ........................................................................................................................................... 44
2. Coping vs. PH ............................................................................................................................................. 45
1. Persoonlijkheid en school .......................................................................................................................... 46
1.1 VFM en schoolse prestaties ........................................................................................................................ 46
1.2 Sociale cognitie ........................................................................................................................................... 47
1.3 Motivationele processen ............................................................................................................................. 48
1.4 Conclusie ..................................................................................................................................................... 49
1. Werkprestaties .......................................................................................................................................... 49
2. Leiderschap ................................................................................................................................................ 50
4. PH-meetinstrumenten in A&O ................................................................................................................... 51
Myers-Briggs Type Indicator (MBTI) ................................................................................................................. 52
Hogan Personality Inventory ............................................................................................................................ 52
3
,1. Persoonlijkheid en partnerrelaties ............................................................................................................. 53
2. Persoonlijkheid en relatietevredenheid ..................................................................................................... 54
3. Persoonlijkheid en vriendschap ................................................................................................................. 56
Kindertijd en adolescentie................................................................................................................................. 56
4. Persoonlijkheid en sociale media ............................................................................................................... 57
1. Emoties ...................................................................................................................................................... 58
2. Geluk ......................................................................................................................................................... 59
3. Neuroticisme ............................................................................................................................................. 60
4. Affectieve Intensiteit (AI) ........................................................................................................................... 61
5. Persoonlijkheid en emotioneel welbevinden ............................................................................................. 61
1. Theoretische modellen (in meerkeuzevragen of vb’en) ............................................................................. 63
2. Stress ......................................................................................................................................................... 65
3. Coping ........................................................................................................................................................ 66
4. Persoonlijkheid en gezondheid: Type A-PH ................................................................................................ 67
1. Persoonlijkheidsstoornissen in DSM-5 ....................................................................................................... 69
1.1 DSM-5: 3 Secties ......................................................................................................................................... 69
1.2 Algemene criteria PS volgens DSM-5 ( → Sectie 2) ..................................................................................... 69
1.3 3 Clusters .................................................................................................................................................... 70
1.4 Specifieke PS diagnose ................................................................................................................................ 70
CLUSTER A (vreemd, excentriek, zonderling gedrag) ................................................................................... 70
CLUSTER B (Dramatiserend, emotioneel, wispelturig) ................................................................................. 72
CLUSTER C (Angstig, vreesachtig) ................................................................................................................. 74
2. Prevalentie................................................................................................................................................. 75
3. Etiologie (= oorzaak/ontstaan) ................................................................................................................... 76
4. Dimensionale benadering van persoonlijkheidspathologie ........................................................................ 76
Samenvatting persoonlijkheidspsychologie
4
,Hoofdstuk 1: inleiding in de persoonlijkheidspsychologie
Definitie persoonlijkheid
Persoonlijkheid: Persoonlijkheid is de verzameling van psychologische trekken (1) en mechanismen (2) binnen
een individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn (3), en die de interacties met en de aanpassingen aan (4)
de intrapsychische, fysieke en sociale omgeving beïnvloeden(5).
(1) Verzameling van psychologische trekken: eigenschappen die verschil/gelijkenis tussen mensen
beschrijven
→ geven gemiddelde neigingen van gedrag (maar niet altijd aanwezig/zichtbaar)
→ Hoeveel? (Veel/weinig?) Structuur?(samenhang?) oorsprong?(genetisch/omgeving?)
Gevolgen/correlaties?
→ gedrag beschrijven, verklaren, voorspellen
(2) Cognitieve processen/mechanismen van infoverwerking
→ manier van situatie benaderen = afh. van PH
→ Input - ALS/DAN (=beslisregels - afh. van PH) - Output
(3) Stabiel & georganiseerd
→ PH = intern
→ georganiseerd: geen willekeurig verzamelde elementen → coherent samenhangend geheel ⇒ werkt
op elkaar in (welke noden best eerst?) + kunnen elkaar bufferen
→ stabiel doorheen de tijd en consistent doorheen situaties
ALS = niet stabiel ⇒ = geen PHtrek
(4) Interacties en aanpassingen (= complex)
→ Interacties/beïnvloedende krachten:
- Perceptie = bepaald door PH
- Selectie = PH brengt in bepaalde context, selectie maken van wat leven geeft
- Uitlokking = PH lokt reacties van anderen uit
- Manipulatie = PH laat situatie naar eigen hand zetten
→ Adaptief functioneren: aanpassen aan uitdagingen ontstaan door levensdoelen te realiseren
(5) Omgeving beïnvloeden
→ Uitdagingen door omgeving:
- Fysieke omgeving vb. gevaar
5
, - Sociale omgeving vb. vrienden, familie
- Intrapsychische omgeving ( → eigenwaarde behouden) vb. herinneringen, dromen, verlangen
2. Terminologie
Individuele verschillen & Persoonlijkheid (zie vorig puntje) & Temperament
3. Persoonlijkheidspsychologie
= tak van psychologie die zich bezighoudt met bestuderen van persoonlijkheid
= begrijpen van individuele verschillen tussen mensen
Impliciete persoonlijkheidstheorieen
→ intuitief, selectief waarneming, evaluatief en oordelend
Fouten: onnodig uitgaan van correlaties of uiterlijk met PH linken
Wetenschappelijke persoonlijkheidstheorieën
→ beschrijven van kenmerken, PH als psychologisch construct (= niet direct observeerbaar & determinant van
gedrag)
3.1 Drie Analyseniveaus
Iedereen is zoals:
• Alle anderen → human nature ( biologisch gezien)
o vb. behoefte om ergens bij te horen
• Sommige anderen → groepsverschillen in persoonlijkheidstrekken, waarom?
o vb. Variaties in man/vrouw, variaties in extra vs. introvert
• Niemand anders → individuele uniciteit
o vb. unieke manier van boos zijn
Nomothetisch onderzoek Idiografisch onderzoek
Bestuderen van groepen/steekproeven één individu
focus: gelijkenissen tss groepen focus: uniciteit van individu
6
, doel: universele wetmatigheden over mens → doel: diepgaand begrip van individu
baisisstructuur van PH
methode: zelfrapportage, statistische analyse → methode: case study, psychobiografie, dagboek,
kwantitatief interview → Kwalitatief
Nadeel: weinig kennis over complexiteit en nadeel: moeilijk generaliseren
dynamiek binnen individu
3.2 Theorie vs. Onderzoek
Grote PH theorieën → Analyseniveau (human nature), Wat is zichtbaar bij iedereen?
BREUKLIJN
Hedendaags onderzoek in PHpsychologie → analyseniveau (individuele en groepsverschillen), meer
versnippering
Zes Kennisdomeinen over Human Nature
PH is beïnvloed door:
• Dispositional domain: Hoe verschillen individuen van elkaar?
• Biological domain: Genetica, psychofysiologie (werking zenuwstelsel & neurotransmittors) en evolutie
• experiential domain: mentale mechanismen in onderbewustzijn
• Cognitive-Experiential domain: cognitie en subjectieve ervaringen (gedachten, gevoelens, geloof en
verlangen)
• Social and cultural domain: PH in interactie met sociale en culturele context
• Adjustment domain: PH speelt rol in omgang en adaptatie met dagdagelijkse gebeurtenissen
→ verschillende domeinen en perspectieven ⇒ onderzoekers spreken elkaar tegen
PHtheorieen
• voorzien richtlijnen verder onderzoek
• verklaart en organiseert bestaande bevindingen
• maakt voorspellingen over gedrag en psychologische fenomenen
• wetenschappelijk gebaseerd, systematische observaties (ALS niet ⇒ Overtuiging ipv theorie)
Wetenschappelijke Evaluatiecriteria
• volledigheid
7
PERSOONLIJKHEID
PERSOONLIJKHEIDPSYCHOLOGIE
SEMESTER 2
Manon Devue
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: inleiding in de persoonlijkheidspsychologie ................................................................................ 5
Definitie persoonlijkheid ..................................................................................................................................... 5
2. Terminologie ................................................................................................................................................... 6
3. Persoonlijkheidspsychologie ........................................................................................................................... 6
3.1 Drie Analyseniveaus .................................................................................................................................. 6
3.2 Theorie vs. Onderzoek .............................................................................................................................. 7
1. Wat zijn persoonlijkheidstrekken? .................................................................................................................. 8
2. Identificeren van trekken: dispositionele modellen ..................................................................................... 8
2.1 Lexicale benadering ...................................................................................................................................... 8
2.2 Statistische benadering................................................................................................................................. 9
2.3 Theoretische benadering .............................................................................................................................. 9
3. Evolutie van trektheorieen .......................................................................................................................... 9
1. Hans Eysenck ............................................................................................................................................. 12
Biologische basis introvert vs. extravert ........................................................................................................... 13
2. Jeffrey Gray................................................................................................................................................ 13
3. Robert Cloninger ........................................................................................................................................ 14
Neurotransmitters en Persoonlijkheid .............................................................................................................. 14
4. Empirische Evidentie .................................................................................................................................. 15
1. Klassieke Psychoanalyse ............................................................................................................................ 15
1.1. Structuur van de persoonlijkheid ............................................................................................................... 16
1.2. Dynamiek van de persoonlijkheid .............................................................................................................. 16
1.3. Psychoseksuele ontwikkeling van de persoonlijkheid ................................................................................ 17
1.4. Psychoanalytische therapie ....................................................................................................................... 18
1.5. Evaluatie van de psychoanalyse ................................................................................................................ 18
2. Neo-analytische beweging ......................................................................................................................... 19
3. Egopsychologie .......................................................................................................................................... 19
3.1 Erik Erikson.................................................................................................................................................. 20
3.2 Karen Horney .............................................................................................................................................. 20
4. Objectrelatietheorie .................................................................................................................................. 20
4.1 Mary Ainsworth .......................................................................................................................................... 20
1
, 4.2 Hechting in volwassen relaties.................................................................................................................... 21
1. Abraham Maslow ....................................................................................................................................... 22
2. Carl Rogers ................................................................................................................................................. 22
1. Persoonlijke Constructtheorie.................................................................................................................... 23
2. Sociaal- cognitieve leertheorie ................................................................................................................... 24
1. Informatiebronnen m.b.t. persoonlijkheid ................................................................................................. 26
1.1. Zelfrapportage (self-report data)............................................................................................................... 26
A. Ongestructureerde PH-tests ..................................................................................................................... 26
B. Gestructureerde PH-tests ......................................................................................................................... 26
C. Experience sampling ................................................................................................................................. 26
1.2. Observatiegegevens (observer-report data) .............................................................................................. 27
1.3. Testgegevens (test data)............................................................................................................................ 27
A. Mechanische opnameapparatuur ............................................................................................................ 27
B. Fysiologische data..................................................................................................................................... 27
C. Projectieve tests ....................................................................................................................................... 27
1.4. Anamnestische informatie (life-outcome data) ......................................................................................... 28
2. Evaluatie van meetinstrumenten ............................................................................................................... 28
3. Ontwikkeling van meetinstrumenten......................................................................................................... 28
4. Onderzoeksdesign in persoonlijkheidspsychologie .................................................................................... 28
4.3 Gevalstudie/ case study .............................................................................................................................. 28
5. Methodologische kwesties ........................................................................................................................ 29
5.1 Onzorgvuldigheid ........................................................................................................................................ 29
5.2 Centrale Antwoordtendentie ...................................................................................................................... 29
5.3 ‘Faking’ op vragenlijsten ............................................................................................................................. 29
5.4 Barnum statements .................................................................................................................................... 30
1. Cross-situationele consistentie .................................................................................................................. 30
2. Temporele stabiliteit .................................................................................................................................. 31
2.1 Basisbegrippen ............................................................................................................................................ 31
2.2 Persoonlijkheidsstabiliteit in baby-, peuter- en kindertijd en adolescentie................................................. 31
2.3 Persoonlijkheid Stabiliteit in de volwassenheid .......................................................................................... 34
2.4 Persoonlijkheidscoherentie ......................................................................................................................... 35
1. Het menselijk genoom ............................................................................................................................... 35
2
,2. Controverse over genen en persoonlijkheid ............................................................................................... 35
3. Doel van gedragsgenetica .......................................................................................................................... 36
4. Wat is erfelijkheid? .................................................................................................................................... 36
5. Gedragsgenetisch onderzoek ..................................................................................................................... 36
6. Onderzoeksbevindingen ............................................................................................................................ 38
7. Gedeelde vs. niet-gedeelde omgeving ....................................................................................................... 38
8. Genen en omgeving ................................................................................................................................... 38
1. Het zelfconcept: beschrijvende component ............................................................................................... 39
1.1 Ontwikkeling van het zelfconcept ............................................................................................................... 39
1.2 Zelfschema’s ............................................................................................................................................... 40
2. Eigenwaarde: evaluatieve component ....................................................................................................... 41
2.1 Zelfevaluatie ............................................................................................................................................... 41
2.2 Onderzoek over eigenwaarde ..................................................................................................................... 42
3. Sociale identiteit: sociale component ........................................................................................................ 43
3.1 Wat is sociale identiteit? ............................................................................................................................. 43
3.2 Ontwikkeling van sociale identiteit ............................................................................................................. 43
3.3 Identiteitscrisissen ...................................................................................................................................... 44
1. Wat is Coping? ........................................................................................................................................... 44
2. Coping vs. PH ............................................................................................................................................. 45
1. Persoonlijkheid en school .......................................................................................................................... 46
1.1 VFM en schoolse prestaties ........................................................................................................................ 46
1.2 Sociale cognitie ........................................................................................................................................... 47
1.3 Motivationele processen ............................................................................................................................. 48
1.4 Conclusie ..................................................................................................................................................... 49
1. Werkprestaties .......................................................................................................................................... 49
2. Leiderschap ................................................................................................................................................ 50
4. PH-meetinstrumenten in A&O ................................................................................................................... 51
Myers-Briggs Type Indicator (MBTI) ................................................................................................................. 52
Hogan Personality Inventory ............................................................................................................................ 52
3
,1. Persoonlijkheid en partnerrelaties ............................................................................................................. 53
2. Persoonlijkheid en relatietevredenheid ..................................................................................................... 54
3. Persoonlijkheid en vriendschap ................................................................................................................. 56
Kindertijd en adolescentie................................................................................................................................. 56
4. Persoonlijkheid en sociale media ............................................................................................................... 57
1. Emoties ...................................................................................................................................................... 58
2. Geluk ......................................................................................................................................................... 59
3. Neuroticisme ............................................................................................................................................. 60
4. Affectieve Intensiteit (AI) ........................................................................................................................... 61
5. Persoonlijkheid en emotioneel welbevinden ............................................................................................. 61
1. Theoretische modellen (in meerkeuzevragen of vb’en) ............................................................................. 63
2. Stress ......................................................................................................................................................... 65
3. Coping ........................................................................................................................................................ 66
4. Persoonlijkheid en gezondheid: Type A-PH ................................................................................................ 67
1. Persoonlijkheidsstoornissen in DSM-5 ....................................................................................................... 69
1.1 DSM-5: 3 Secties ......................................................................................................................................... 69
1.2 Algemene criteria PS volgens DSM-5 ( → Sectie 2) ..................................................................................... 69
1.3 3 Clusters .................................................................................................................................................... 70
1.4 Specifieke PS diagnose ................................................................................................................................ 70
CLUSTER A (vreemd, excentriek, zonderling gedrag) ................................................................................... 70
CLUSTER B (Dramatiserend, emotioneel, wispelturig) ................................................................................. 72
CLUSTER C (Angstig, vreesachtig) ................................................................................................................. 74
2. Prevalentie................................................................................................................................................. 75
3. Etiologie (= oorzaak/ontstaan) ................................................................................................................... 76
4. Dimensionale benadering van persoonlijkheidspathologie ........................................................................ 76
Samenvatting persoonlijkheidspsychologie
4
,Hoofdstuk 1: inleiding in de persoonlijkheidspsychologie
Definitie persoonlijkheid
Persoonlijkheid: Persoonlijkheid is de verzameling van psychologische trekken (1) en mechanismen (2) binnen
een individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn (3), en die de interacties met en de aanpassingen aan (4)
de intrapsychische, fysieke en sociale omgeving beïnvloeden(5).
(1) Verzameling van psychologische trekken: eigenschappen die verschil/gelijkenis tussen mensen
beschrijven
→ geven gemiddelde neigingen van gedrag (maar niet altijd aanwezig/zichtbaar)
→ Hoeveel? (Veel/weinig?) Structuur?(samenhang?) oorsprong?(genetisch/omgeving?)
Gevolgen/correlaties?
→ gedrag beschrijven, verklaren, voorspellen
(2) Cognitieve processen/mechanismen van infoverwerking
→ manier van situatie benaderen = afh. van PH
→ Input - ALS/DAN (=beslisregels - afh. van PH) - Output
(3) Stabiel & georganiseerd
→ PH = intern
→ georganiseerd: geen willekeurig verzamelde elementen → coherent samenhangend geheel ⇒ werkt
op elkaar in (welke noden best eerst?) + kunnen elkaar bufferen
→ stabiel doorheen de tijd en consistent doorheen situaties
ALS = niet stabiel ⇒ = geen PHtrek
(4) Interacties en aanpassingen (= complex)
→ Interacties/beïnvloedende krachten:
- Perceptie = bepaald door PH
- Selectie = PH brengt in bepaalde context, selectie maken van wat leven geeft
- Uitlokking = PH lokt reacties van anderen uit
- Manipulatie = PH laat situatie naar eigen hand zetten
→ Adaptief functioneren: aanpassen aan uitdagingen ontstaan door levensdoelen te realiseren
(5) Omgeving beïnvloeden
→ Uitdagingen door omgeving:
- Fysieke omgeving vb. gevaar
5
, - Sociale omgeving vb. vrienden, familie
- Intrapsychische omgeving ( → eigenwaarde behouden) vb. herinneringen, dromen, verlangen
2. Terminologie
Individuele verschillen & Persoonlijkheid (zie vorig puntje) & Temperament
3. Persoonlijkheidspsychologie
= tak van psychologie die zich bezighoudt met bestuderen van persoonlijkheid
= begrijpen van individuele verschillen tussen mensen
Impliciete persoonlijkheidstheorieen
→ intuitief, selectief waarneming, evaluatief en oordelend
Fouten: onnodig uitgaan van correlaties of uiterlijk met PH linken
Wetenschappelijke persoonlijkheidstheorieën
→ beschrijven van kenmerken, PH als psychologisch construct (= niet direct observeerbaar & determinant van
gedrag)
3.1 Drie Analyseniveaus
Iedereen is zoals:
• Alle anderen → human nature ( biologisch gezien)
o vb. behoefte om ergens bij te horen
• Sommige anderen → groepsverschillen in persoonlijkheidstrekken, waarom?
o vb. Variaties in man/vrouw, variaties in extra vs. introvert
• Niemand anders → individuele uniciteit
o vb. unieke manier van boos zijn
Nomothetisch onderzoek Idiografisch onderzoek
Bestuderen van groepen/steekproeven één individu
focus: gelijkenissen tss groepen focus: uniciteit van individu
6
, doel: universele wetmatigheden over mens → doel: diepgaand begrip van individu
baisisstructuur van PH
methode: zelfrapportage, statistische analyse → methode: case study, psychobiografie, dagboek,
kwantitatief interview → Kwalitatief
Nadeel: weinig kennis over complexiteit en nadeel: moeilijk generaliseren
dynamiek binnen individu
3.2 Theorie vs. Onderzoek
Grote PH theorieën → Analyseniveau (human nature), Wat is zichtbaar bij iedereen?
BREUKLIJN
Hedendaags onderzoek in PHpsychologie → analyseniveau (individuele en groepsverschillen), meer
versnippering
Zes Kennisdomeinen over Human Nature
PH is beïnvloed door:
• Dispositional domain: Hoe verschillen individuen van elkaar?
• Biological domain: Genetica, psychofysiologie (werking zenuwstelsel & neurotransmittors) en evolutie
• experiential domain: mentale mechanismen in onderbewustzijn
• Cognitive-Experiential domain: cognitie en subjectieve ervaringen (gedachten, gevoelens, geloof en
verlangen)
• Social and cultural domain: PH in interactie met sociale en culturele context
• Adjustment domain: PH speelt rol in omgang en adaptatie met dagdagelijkse gebeurtenissen
→ verschillende domeinen en perspectieven ⇒ onderzoekers spreken elkaar tegen
PHtheorieen
• voorzien richtlijnen verder onderzoek
• verklaart en organiseert bestaande bevindingen
• maakt voorspellingen over gedrag en psychologische fenomenen
• wetenschappelijk gebaseerd, systematische observaties (ALS niet ⇒ Overtuiging ipv theorie)
Wetenschappelijke Evaluatiecriteria
• volledigheid
7
