Bestuursrecht
Contents
Deel 1. Publiekrecht in perspectief..................................................................................................................4
Hoofdstuk 1. Basisbegrippen en centrale thema’s van het publiekrecht .....................................................4
Afdeling 1. Inleiding: publiekrecht in een gelaagde rechtsorde .............................................................4
Afdeling 2. De grondwet (Stefan Sottiaux) .............................................................................................4
Afdeling 3. Het bestuur ..........................................................................................................................7
Afdeling 4. Enkele centrale thema’s van het publiekrecht.................................................................... 13
Hoofdstuk 2. Bronnen van het publiekrecht ............................................................................................ 15
Afdeling 1. Inleiding ............................................................................................................................ 15
Afdeling 2. Het lokale, Vlaamse en Belgische bestuursniveau ............................................................ 15
Afdeling 3. Het Europese bestuursniveau (Stefan Sottiaux) ................................................................ 21
Afdeling 4. Het internationale bestuursniveau (Stefan Sottiaux) ......................................................... 21
Hoofdstuk 3. Verhoudingen in de gelaagde rechtsorde (gewoon lezen) ................................................. 22
Afdeling 1. Algemene begrippen (Stefan Sottiaux) ............................................................................. 22
Afdeling 2. Verhouding tss de rechtsnormen v/d internationale, Europese en nationale rechtsordes
(Stefan Sottiaux) .................................................................................................................................. 23
Afdeling 3. Verhoudingen tss de rechtsnormen in een federale staat (Stefan Sottiaux)...................... 23
Afdeling 4. Verhoudingen tss de centrale OH en de lokale besturen .................................................. 23
Deel 2. Bestuur en zijn verschijningsvormen ............................................................................................... 28
Hoofdstuk 1. Bestuur: begrip, beginselen, verschijningsvormen en vormen van toezicht ...................... 28
Afdeling 1. Begrip (administratieve) OH .............................................................................................. 28
Afdeling 2. Verschijningsvormen van het bestuur............................................................................... 35
Afdeling 3. Vormen en intensiteit van toezicht en georganiseerde bestuurlijke beroepen .................. 43
Hoofdstuk 2. Lokale besturen: organisatie, werking en bevoegdheden................................................... 50
Afdeling 1. Algemeen .......................................................................................................................... 50
Afdeling 2. Grondwettelijke principes, bevoegdheidsregeling en wettelijke (decretalen) bepalingen . 50
Afdeling 3. Organen en diensten van de gemeenten, hun werking en bevoegdheden ....................... 53
Afdeling 4. Organen en diensten van de provincies, hun werking en bevoegdheden ........................ 56
Afdeling 5. Verzelfstandiging ............................................................................................................... 57
Afdeling 6. Inspraakmogelijkheden voor de burger ............................................................................ 58
1
, Afdeling 7. Bestuurlijk toezicht ............................................................................................................ 59
Afdeling 8. Aansprakelijkheid .............................................................................................................. 60
Deel 3. Actiemiddelen en werking van het bestuur ...................................................................................... 61
Hoofdstuk 1. Bestuurshandeling .............................................................................................................. 61
Afdeling 1. Bestuurlijke rechtshandelingen ......................................................................................... 61
Afdeling 2. Bijzondere bestuurshandelingen....................................................................................... 73
Hoofdstuk 2. Contracten met de OH (David D’Hooghe)........................................................................... 79
Afdeling 1. Toepasselijkheid van het burgerlijk recht op al de overeenkomsten met de OH? ............. 79
Afdeling 2. De overheidsopdrachtenreglementering ........................................................................... 84
Hoofdstuk 3. Enige noties van ambtenarenrecht ..................................................................................... 94
Afdeling 1. Rechtstoestand van het overheidspersoneel ..................................................................... 94
Afdeling 2. Belang van statutaire verhouding ...................................................................................... 94
Afdeling 3. Wie regelt het statuut van het overheidspersoneel ........................................................... 95
Afdeling 4. Grondwettelijke vrijheden en statutaire rechten en plichten ............................................. 96
Afdeling 5. Tuchtrecht ......................................................................................................................... 97
Afdeling 7. Ordemaatregelen ............................................................................................................... 98
Hoofdstuk 4. Openbaar domein ............................................................................................................... 99
Afdeling 1. Onderscheid tss privaat en openbaar domein .................................................................. 99
Afdeling 2. Affectatie en desaffectatie .................................................................................................. 99
Afdeling 3. Bijzondere bescherming van goederen behorend tot het openbaar domein en relativering
............................................................................................................................................................ 99
Afdeling 4. Privaat gebruik van het openbaar domein....................................................................... 100
Afdeling 5. Statuut van de goederen van het privaat domein ............................................................ 100
Deel 4. Grondrechten en fundamentele rechtsbeginselen in de verhouding met de OH ........................... 101
Hoofdstuk 1. Algemene rechtsbeginselen en beginselen van behoorlijk bestuur: algemeen kader ...... 101
Afdeling 1. Inleiding .......................................................................................................................... 101
Afdeling 2. Situering van de beginselen van behoorlijk bestuur ten aanzien van de overige algemene
rechtsbeginselen ............................................................................................................................... 101
Afdeling 3. Oorsprong ....................................................................................................................... 101
Afdeling 4. Indeling van de beginselen van behoorlijk bestuur ........................................................ 102
Afdeling 5. Kenmerken en toepassingsgebied .................................................................................. 103
Afdeling 6. Plaats in HDN .................................................................................................................. 104
2
, Afdeling 7. Beginselen van behoorlijk burgerschap .......................................................................... 105
Afdeling 8. Beginselen van behoorlijk bestuur in de gelaagde rechtsorde ....................................... 105
Hoofdstuk 2. Overzicht van enkel e belangrijke beginselen van behoorlijk bestuur .............................. 106
Afdeling 1. Inleiding .......................................................................................................................... 106
Afdeling 2. Processuele beginselen .................................................................................................. 106
Afdeling 3. Inhoudelijke beginselen .................................................................................................. 110
Hoofdstuk 3. Openbaarheid van bestuur ............................................................................................... 114
Afdeling 1. Onderscheid actieve en passieve openbaarheid ............................................................. 114
Afdeling 2. Rechtsgrondslag en personeel toepassingsgebied ......................................................... 114
Afdeling 3. Actieve openbaarheid ...................................................................................................... 117
Afdeling 4. Passieve openbaarheid ................................................................................................... 118
Deel 5. Rechterlijk toezicht op de OH......................................................................................................... 124
Hoofdstuk 1. Rechtsbescherming tegen het bestuur ............................................................................. 124
Afdeling 1. Onderscheid en verhouding tss het administratief en het Jurisdictioneel beroep en de
gevolgen............................................................................................................................................ 125
Afdeling 2. Jurisdictioneel monisme en juridictioneel pluralisme..................................................... 130
Afdeling 3. Wettigheidstoezicht door de gewone hoven en rechtbanken .......................................... 136
Afdeling 4. Wettigheidstoezicht door de RvS .................................................................................... 138
Afdeling 5. Administratieve rechtscolleges........................................................................................ 142
Afdeling 6. Hof van Justitie ............................................................................................................... 143
Hoofdstuk 2. Schadevergoeding ............................................................................................................ 143
Afdeling 1. Schadevergoeding bij onrechtmatige overheidsdaad ..................................................... 143
Afdeling 2. Schadeloosstelling bij rechtmatige overheidsdaad ......................................................... 143
Hoofdstuk 3. Strafrechtelijke aansprakelijkheid van publiekrechtelijke lichamen................................... 143
Afdeling 1. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers en leden v/e gemeenschaps- of
gewestregering .................................................................................................................................. 143
Afdeling 2. Strafrechtelijk verantwoordelijkheid van publiekrechtelijke rechtspersoon ..................... 143
3
, Deel 1. Publiekrecht in perspectief
Hoofdstuk 1. Basisbegrippen en centrale thema’s van het publiekrecht
Afdeling 1. Inleiding: publiekrecht in een gelaagde rechtsorde
2 centrale begrippen v/h grondwettelijk bestuursrecht:
1. De grondwet
2. Het bestuur
Vandaag grondwettelijk recht terug te vinden op alle niveaus v/h lokale tot het internationale = gelaagde
rechtsorde.
Afdeling 2. De grondwet (Stefan Sottiaux)
De verschillende functies die de GW tot op vandaag vervult:
1. Het organiseren v/d overheidsmacht
2. Het beperken van de overheidsmacht (2 technieken)
a. Het verdelen van de overheidsmacht tss diverse ambten, instelling of organen
b. Het inperken v/d overheidsmacht door het verankeren van fundamentele rechten en
vrijheden
§1. De betekenis en functies van de grondwet
Eerste functie: democratische organisatie v/d overheidsmacht
- Positieve functie
o De GW brengt de Oh tot stand = constitutioneel recht
o De GW vervult deze rol door een regering te vormen & de bevoegdheden v/d
verschillende overheidsorganen vast te leggen
Tweede functie: beperken van de overheidsmacht
- Negatieve functie
- 2 technieken
o Het verdelen v/d Ohsmacht tss diverse ambten, instelling of organen
o Het inperken v/d Ohsmacht door het verankeren van fundamentele rechten & vrijheden
Machtenscheiding => 1ste techniek om macht OH te begrenzen is spreiding over verschillende entiteiten &
organen kan op 2 manieren:
1. Functionele/ horizontale machtenspreiding: verschillende taken & bevoegdheden v/d OH binnen 1
en hetzelfde Ohsverband aan verschillende ambten of organen toebedelen:
2. Territoriale/ verticale omschreven Ohsverbanden (bv. Unie, staat, deelstaten, lokale besturen, …)
4
Contents
Deel 1. Publiekrecht in perspectief..................................................................................................................4
Hoofdstuk 1. Basisbegrippen en centrale thema’s van het publiekrecht .....................................................4
Afdeling 1. Inleiding: publiekrecht in een gelaagde rechtsorde .............................................................4
Afdeling 2. De grondwet (Stefan Sottiaux) .............................................................................................4
Afdeling 3. Het bestuur ..........................................................................................................................7
Afdeling 4. Enkele centrale thema’s van het publiekrecht.................................................................... 13
Hoofdstuk 2. Bronnen van het publiekrecht ............................................................................................ 15
Afdeling 1. Inleiding ............................................................................................................................ 15
Afdeling 2. Het lokale, Vlaamse en Belgische bestuursniveau ............................................................ 15
Afdeling 3. Het Europese bestuursniveau (Stefan Sottiaux) ................................................................ 21
Afdeling 4. Het internationale bestuursniveau (Stefan Sottiaux) ......................................................... 21
Hoofdstuk 3. Verhoudingen in de gelaagde rechtsorde (gewoon lezen) ................................................. 22
Afdeling 1. Algemene begrippen (Stefan Sottiaux) ............................................................................. 22
Afdeling 2. Verhouding tss de rechtsnormen v/d internationale, Europese en nationale rechtsordes
(Stefan Sottiaux) .................................................................................................................................. 23
Afdeling 3. Verhoudingen tss de rechtsnormen in een federale staat (Stefan Sottiaux)...................... 23
Afdeling 4. Verhoudingen tss de centrale OH en de lokale besturen .................................................. 23
Deel 2. Bestuur en zijn verschijningsvormen ............................................................................................... 28
Hoofdstuk 1. Bestuur: begrip, beginselen, verschijningsvormen en vormen van toezicht ...................... 28
Afdeling 1. Begrip (administratieve) OH .............................................................................................. 28
Afdeling 2. Verschijningsvormen van het bestuur............................................................................... 35
Afdeling 3. Vormen en intensiteit van toezicht en georganiseerde bestuurlijke beroepen .................. 43
Hoofdstuk 2. Lokale besturen: organisatie, werking en bevoegdheden................................................... 50
Afdeling 1. Algemeen .......................................................................................................................... 50
Afdeling 2. Grondwettelijke principes, bevoegdheidsregeling en wettelijke (decretalen) bepalingen . 50
Afdeling 3. Organen en diensten van de gemeenten, hun werking en bevoegdheden ....................... 53
Afdeling 4. Organen en diensten van de provincies, hun werking en bevoegdheden ........................ 56
Afdeling 5. Verzelfstandiging ............................................................................................................... 57
Afdeling 6. Inspraakmogelijkheden voor de burger ............................................................................ 58
1
, Afdeling 7. Bestuurlijk toezicht ............................................................................................................ 59
Afdeling 8. Aansprakelijkheid .............................................................................................................. 60
Deel 3. Actiemiddelen en werking van het bestuur ...................................................................................... 61
Hoofdstuk 1. Bestuurshandeling .............................................................................................................. 61
Afdeling 1. Bestuurlijke rechtshandelingen ......................................................................................... 61
Afdeling 2. Bijzondere bestuurshandelingen....................................................................................... 73
Hoofdstuk 2. Contracten met de OH (David D’Hooghe)........................................................................... 79
Afdeling 1. Toepasselijkheid van het burgerlijk recht op al de overeenkomsten met de OH? ............. 79
Afdeling 2. De overheidsopdrachtenreglementering ........................................................................... 84
Hoofdstuk 3. Enige noties van ambtenarenrecht ..................................................................................... 94
Afdeling 1. Rechtstoestand van het overheidspersoneel ..................................................................... 94
Afdeling 2. Belang van statutaire verhouding ...................................................................................... 94
Afdeling 3. Wie regelt het statuut van het overheidspersoneel ........................................................... 95
Afdeling 4. Grondwettelijke vrijheden en statutaire rechten en plichten ............................................. 96
Afdeling 5. Tuchtrecht ......................................................................................................................... 97
Afdeling 7. Ordemaatregelen ............................................................................................................... 98
Hoofdstuk 4. Openbaar domein ............................................................................................................... 99
Afdeling 1. Onderscheid tss privaat en openbaar domein .................................................................. 99
Afdeling 2. Affectatie en desaffectatie .................................................................................................. 99
Afdeling 3. Bijzondere bescherming van goederen behorend tot het openbaar domein en relativering
............................................................................................................................................................ 99
Afdeling 4. Privaat gebruik van het openbaar domein....................................................................... 100
Afdeling 5. Statuut van de goederen van het privaat domein ............................................................ 100
Deel 4. Grondrechten en fundamentele rechtsbeginselen in de verhouding met de OH ........................... 101
Hoofdstuk 1. Algemene rechtsbeginselen en beginselen van behoorlijk bestuur: algemeen kader ...... 101
Afdeling 1. Inleiding .......................................................................................................................... 101
Afdeling 2. Situering van de beginselen van behoorlijk bestuur ten aanzien van de overige algemene
rechtsbeginselen ............................................................................................................................... 101
Afdeling 3. Oorsprong ....................................................................................................................... 101
Afdeling 4. Indeling van de beginselen van behoorlijk bestuur ........................................................ 102
Afdeling 5. Kenmerken en toepassingsgebied .................................................................................. 103
Afdeling 6. Plaats in HDN .................................................................................................................. 104
2
, Afdeling 7. Beginselen van behoorlijk burgerschap .......................................................................... 105
Afdeling 8. Beginselen van behoorlijk bestuur in de gelaagde rechtsorde ....................................... 105
Hoofdstuk 2. Overzicht van enkel e belangrijke beginselen van behoorlijk bestuur .............................. 106
Afdeling 1. Inleiding .......................................................................................................................... 106
Afdeling 2. Processuele beginselen .................................................................................................. 106
Afdeling 3. Inhoudelijke beginselen .................................................................................................. 110
Hoofdstuk 3. Openbaarheid van bestuur ............................................................................................... 114
Afdeling 1. Onderscheid actieve en passieve openbaarheid ............................................................. 114
Afdeling 2. Rechtsgrondslag en personeel toepassingsgebied ......................................................... 114
Afdeling 3. Actieve openbaarheid ...................................................................................................... 117
Afdeling 4. Passieve openbaarheid ................................................................................................... 118
Deel 5. Rechterlijk toezicht op de OH......................................................................................................... 124
Hoofdstuk 1. Rechtsbescherming tegen het bestuur ............................................................................. 124
Afdeling 1. Onderscheid en verhouding tss het administratief en het Jurisdictioneel beroep en de
gevolgen............................................................................................................................................ 125
Afdeling 2. Jurisdictioneel monisme en juridictioneel pluralisme..................................................... 130
Afdeling 3. Wettigheidstoezicht door de gewone hoven en rechtbanken .......................................... 136
Afdeling 4. Wettigheidstoezicht door de RvS .................................................................................... 138
Afdeling 5. Administratieve rechtscolleges........................................................................................ 142
Afdeling 6. Hof van Justitie ............................................................................................................... 143
Hoofdstuk 2. Schadevergoeding ............................................................................................................ 143
Afdeling 1. Schadevergoeding bij onrechtmatige overheidsdaad ..................................................... 143
Afdeling 2. Schadeloosstelling bij rechtmatige overheidsdaad ......................................................... 143
Hoofdstuk 3. Strafrechtelijke aansprakelijkheid van publiekrechtelijke lichamen................................... 143
Afdeling 1. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers en leden v/e gemeenschaps- of
gewestregering .................................................................................................................................. 143
Afdeling 2. Strafrechtelijk verantwoordelijkheid van publiekrechtelijke rechtspersoon ..................... 143
3
, Deel 1. Publiekrecht in perspectief
Hoofdstuk 1. Basisbegrippen en centrale thema’s van het publiekrecht
Afdeling 1. Inleiding: publiekrecht in een gelaagde rechtsorde
2 centrale begrippen v/h grondwettelijk bestuursrecht:
1. De grondwet
2. Het bestuur
Vandaag grondwettelijk recht terug te vinden op alle niveaus v/h lokale tot het internationale = gelaagde
rechtsorde.
Afdeling 2. De grondwet (Stefan Sottiaux)
De verschillende functies die de GW tot op vandaag vervult:
1. Het organiseren v/d overheidsmacht
2. Het beperken van de overheidsmacht (2 technieken)
a. Het verdelen van de overheidsmacht tss diverse ambten, instelling of organen
b. Het inperken v/d overheidsmacht door het verankeren van fundamentele rechten en
vrijheden
§1. De betekenis en functies van de grondwet
Eerste functie: democratische organisatie v/d overheidsmacht
- Positieve functie
o De GW brengt de Oh tot stand = constitutioneel recht
o De GW vervult deze rol door een regering te vormen & de bevoegdheden v/d
verschillende overheidsorganen vast te leggen
Tweede functie: beperken van de overheidsmacht
- Negatieve functie
- 2 technieken
o Het verdelen v/d Ohsmacht tss diverse ambten, instelling of organen
o Het inperken v/d Ohsmacht door het verankeren van fundamentele rechten & vrijheden
Machtenscheiding => 1ste techniek om macht OH te begrenzen is spreiding over verschillende entiteiten &
organen kan op 2 manieren:
1. Functionele/ horizontale machtenspreiding: verschillende taken & bevoegdheden v/d OH binnen 1
en hetzelfde Ohsverband aan verschillende ambten of organen toebedelen:
2. Territoriale/ verticale omschreven Ohsverbanden (bv. Unie, staat, deelstaten, lokale besturen, …)
4
