HF7: Dwangstoornissen
Misverstanden
OCD is geen angststoornis
Tot voor DSM 5 als angststoornis geclassificeerd
Angst belangrijk aspect voor OCD
o Dwanggedachten veroorzaken angst, meer kern=obsessie
Primair mechanisme eerder controle en niet angst
o Dwanghandelingen= manier om controle te herstellen
Neurobiologische verschillen
o OCD: orbitofrontale cortex en basale ganglia
Gewoontevorming en imulscontrole
o Angststoornis: amygdala (angstcentrum)
Behandeling: licht verschillend
o OCD: exposure respons preventie
o Angst: exposure verandering beangstigende gedachten
Symptomatologie
Aanwezigheid van
o Obsessies (dwanggedachten) en/of compulsies
(dwanghandelingen)
= Recidiverende en persisterende gedachten, impulsen
of voorstellingen, die gedurende bepaalde momenten
van de stoornis als intrusief (opgedrongen) en
ongewenst worden ervaren en bij de meeste
betrokkenen duidelijke angst of lijdensdruk veroorzaken
= Betrokkene probeert deze gedachten, impulsen of
voorstellingen te negeren of onderdrukken of deze te
neutraliseren met andere gedachte of handeling (bv.
compulsie)
= Repetitieve handelingen (bv. handen wassen,
ordenen, controleren) of psychische activiteiten (bv.
bidden, tellen, in gedachten woorden herhalen) waartoe
betrokkene zich gedwongen voelt in reactie op een
obsessie of volgens regels die rigide moet worden
toegepast
= Handelingen of psychische activiteiten zijn gericht op
voorkomen/verminderen van angst/lijdensdruk, of op het
voorkomen van bep. gevreesde gebeurtenis/situatie.
Deze handelingen of psy. Activiteiten hebben geen reëel
1
Hoofdstuk 7
, verband met datgene wat daardoor moet worden
geneutraliseerd of voorkomen, of zijn duidelijk excessief.
Obsessies of compulsies zijn
o Tijdrovend (bv. neemt meer dan uur per dag in beslag)
o Veroorzaken klinische significante lijdensdruk of
beperkingen in het sociale/beroepsmatig functioneren of in
functioneren op andere belangrijke terreinen
Obessieve-compulsieve symptomen kunnen niet toegeschreven
worden aan
o Fysiologische effecten van een middel (bv. drugs/medicatie)
o Andere somatische oorzaak (bv. Parkinson)
Stoornis kan niet beter worden verklaard door symptomen van
andere psychische oorzaak
Dwanggedachten (obsessies)
Terugkerende en aanhoudende gedachten, opwellingen (neiging tot)
of beelden
Opdringerig en ongewild
Gevoel van spanning teweegbrengen
o Angst
o Voelt niet goed
o Onaf gevoel
Probeert te onderdrukken of neutraliseren
Dwanghandelingen (compulsies)
Terugkerende en aanhoudende handelingen
Repetitieve (mentale) handelingen uitgevoerd in strikte regie
Handeling moet
o Spanning verminderen
o Dwanggedachte neutraliseren
o Gevreesde situatie/gebeurtenis voorkomen
Niet realistisch (bv. tot 100 tellen tot onheil is afgewend)
Overdreven (bv. 40’ schrobben na aardappelen schillen)
Dwanggedachten en -handelingen
Veroorzaken duidelijk lijdensdruk
Verstoren het dagdagelijks functioneren (tijdsrovend)
Door betrokkene meestal zelf als onredelijk en overdreven ervaren=
egodystoon
o Ongeveer 1/3 geen zo’n ziekte-inzicht (OCD met gering
realiteitsbesef)
5% helemeaal geen ziekte-inzicht (OCD met ontbrekend
realiteitsbesef)
o =egosyntoon (dichter bij psychotisch spectrum)
2
Hoofdstuk 7
Misverstanden
OCD is geen angststoornis
Tot voor DSM 5 als angststoornis geclassificeerd
Angst belangrijk aspect voor OCD
o Dwanggedachten veroorzaken angst, meer kern=obsessie
Primair mechanisme eerder controle en niet angst
o Dwanghandelingen= manier om controle te herstellen
Neurobiologische verschillen
o OCD: orbitofrontale cortex en basale ganglia
Gewoontevorming en imulscontrole
o Angststoornis: amygdala (angstcentrum)
Behandeling: licht verschillend
o OCD: exposure respons preventie
o Angst: exposure verandering beangstigende gedachten
Symptomatologie
Aanwezigheid van
o Obsessies (dwanggedachten) en/of compulsies
(dwanghandelingen)
= Recidiverende en persisterende gedachten, impulsen
of voorstellingen, die gedurende bepaalde momenten
van de stoornis als intrusief (opgedrongen) en
ongewenst worden ervaren en bij de meeste
betrokkenen duidelijke angst of lijdensdruk veroorzaken
= Betrokkene probeert deze gedachten, impulsen of
voorstellingen te negeren of onderdrukken of deze te
neutraliseren met andere gedachte of handeling (bv.
compulsie)
= Repetitieve handelingen (bv. handen wassen,
ordenen, controleren) of psychische activiteiten (bv.
bidden, tellen, in gedachten woorden herhalen) waartoe
betrokkene zich gedwongen voelt in reactie op een
obsessie of volgens regels die rigide moet worden
toegepast
= Handelingen of psychische activiteiten zijn gericht op
voorkomen/verminderen van angst/lijdensdruk, of op het
voorkomen van bep. gevreesde gebeurtenis/situatie.
Deze handelingen of psy. Activiteiten hebben geen reëel
1
Hoofdstuk 7
, verband met datgene wat daardoor moet worden
geneutraliseerd of voorkomen, of zijn duidelijk excessief.
Obsessies of compulsies zijn
o Tijdrovend (bv. neemt meer dan uur per dag in beslag)
o Veroorzaken klinische significante lijdensdruk of
beperkingen in het sociale/beroepsmatig functioneren of in
functioneren op andere belangrijke terreinen
Obessieve-compulsieve symptomen kunnen niet toegeschreven
worden aan
o Fysiologische effecten van een middel (bv. drugs/medicatie)
o Andere somatische oorzaak (bv. Parkinson)
Stoornis kan niet beter worden verklaard door symptomen van
andere psychische oorzaak
Dwanggedachten (obsessies)
Terugkerende en aanhoudende gedachten, opwellingen (neiging tot)
of beelden
Opdringerig en ongewild
Gevoel van spanning teweegbrengen
o Angst
o Voelt niet goed
o Onaf gevoel
Probeert te onderdrukken of neutraliseren
Dwanghandelingen (compulsies)
Terugkerende en aanhoudende handelingen
Repetitieve (mentale) handelingen uitgevoerd in strikte regie
Handeling moet
o Spanning verminderen
o Dwanggedachte neutraliseren
o Gevreesde situatie/gebeurtenis voorkomen
Niet realistisch (bv. tot 100 tellen tot onheil is afgewend)
Overdreven (bv. 40’ schrobben na aardappelen schillen)
Dwanggedachten en -handelingen
Veroorzaken duidelijk lijdensdruk
Verstoren het dagdagelijks functioneren (tijdsrovend)
Door betrokkene meestal zelf als onredelijk en overdreven ervaren=
egodystoon
o Ongeveer 1/3 geen zo’n ziekte-inzicht (OCD met gering
realiteitsbesef)
5% helemeaal geen ziekte-inzicht (OCD met ontbrekend
realiteitsbesef)
o =egosyntoon (dichter bij psychotisch spectrum)
2
Hoofdstuk 7
