Samenvatting (Straf)recht thema 5 en 6

Thema 5: Fundamentele rechten en vrijheden

1. Algemeen
 = Universeel (maar ook nationaal)
 Synoniemen
o Universele rechten
o Mensenrechten
 Niet in alle landen ter wereld gerespecteerd
 Zijn de minimumstandaarden voor de verticale verhouding  = PUBLIEKRECHT
 = Deel “grondwettelijk” recht  titel II Gw.
o + supranationaal recht
 Norm (EVRM, BUPO-verdrag)
 Gerecht
 Eu. Unie: Handvest + Bureau
 3 generaties
o Klassieke vrijheden
o Socio-economische rechten
o Participatie- en collectieve rechten

2. De klassieke vrijheden
( de ‘eerste generatie’ of burgerlijke en politieke rechten)

 Vrijheid individu = onthoudingsplicht OH
o Waar individu vrij is, moet de OH zich onthouden
 3 soorten fundamentele rechten
o Absolute fundamentele rechten
 Geen uitzondering op
 Geldt altijd en voor iedereen!
 Bv. Afschaffing doodstraf, verbod op foltering, niet-retroactieve strafwet
o Minimumstandaarden
 OH moet minstens voldoen aan bepaalde voorwaarden/standaarden
 Bv. Recht op eerlijk proces (art. 6 EVRM) -> beschrijving voorwaarden eerlijk
proces
 Bv. Salduz-zaak -> S. werd aangehouden, en zonder voorafgaand overleg met
zijn advocaat, door de rechter gehoord en aangehouden
o Gekwalificeerde (of voorwaardelijke) fundamentele rechten
 Voorwaarden verbonden ad fundamentele rechten
 Bv. Vrijheid van meningsuiting, maar verbod op negationisme
 Wettelijke beperkingen mogelijk, indien noodzakelijk voor
 Openbare orde en/of
 Bescherming andere vrijheden in democratische rechtsstaat
 2 soorten klassieke vrijheden
o Vrijheid van de fysieke persoon
o Vrijheid van geest  NTK

,2.1. Vrijheid van de fysieke persoon
A. Beperking van gevangenneming & verbod op slavernij en
dwangarbeid
 EVRM: verbod op slavernij (= absoluut recht)
 EVRM: verbod op dwangarbeid, maar:
o Legerdienst
o Gevangenschap
o Noodtoestand
o Normale burgerplichten
Toepassing in strafrecht: werkstraf (enkel met instemming)
 Grondwet: verbod op aanhouding, tenzij
o Heterdaad
o Rechterlijk bevel (48u + procedure “voorlopige hechtenis”)
 Onderzoeksrechter -> binnen 48u beslissen over aanhouding
 Raadkamer -> beslist verder over voorlopige hechtenis
 Vonnisrechter
o (administratieve aanhouding: door politie ; geen ‘schuldvereiste’ nodig)

B. Het strafrechtelijk legaliteitsbeginsel
 In essentie
o Een misdrijf is pas een misdrijf wanneer het id wet bepaalt is
o Straf die op dat misdrijf staat, wordt door de wet bepaalt
 3 elementen
o Nullum crimen sine lege: geen misdrijf zonder wet Art. 12 2e lid Gw
o Nulla poena sine lege: geen straf zonder wet Art. 12 2e lid Gw
o Art. 14 Gw: geen straf kan worden ingevoerd of toegepast dan KRACHTENS DE WET

 “Krachtens de (formele) wet”
o = Beginsel om te straffen en de straf die daar in principe van op toepassing is enkel
en alleen door de wetgever kan bepaald worden  Dus: krachtens de FORMELE
WET

o Maar: uitvoeringsbesluiten kunnen dit verder uitwerken
 Bv. KB of MB kunnen hierdoor ook omschrijvingen van strafbare gedragingen
bevatten
 Legaliteitsbeginsel staat niet in 1 artikel omschreven, maar in verschillende artikelen
o Bv. In EVRM, in BUPO-Verdrag, in Grondwet

 Moet je koppelen aan Art. 149 Gw
o Elk vonnis is met redenen omkleed  Een strafrechter moet bij iedere veroordeling
aanduiden op basis van welke wet dat hij dat doet (= formele motiveringsplicht)
o Motivering moet zowel in vonnis als in de dagvaarding vermeld zijn
 Bij ontbreken van formele motivering in dagvaarding procedure is nietig
 Belang van legaliteitsbeginsel: obv dit beginsel zijn sommige procedures
nietig
 Leidt dit tot een automatisme, waarbij op elk misdrijf een vaste straf staat?

, o NEEN, het legaliteitsbeginsel zegt alleen welke gedragingen strafbaar zijn, maar de
toepasbare straf staat beschreven in de wet



o LET WEL! Er blijft rechterlijke manoeuvreerruimte
 Binnen wettelijk omschreven straf is er een minimum- en een maximumstraf
 Rechter kan veroordeling opschorten of uitstellen
 M.a.w. strafrecht is geen exacte wetenschap waarbij indien a, dan b

C. Recht op leven en fysieke integriteit
 Recht op leven
o Gewaarborgd in Art. 2 EVRM, tenzij bij …
 Gerechtelijke terdoodveroordeling = doodstraf (afgeschaft in België Art. 14 Gw)
 Wettige (zelf)verdediging (= verdediging tegen onrechtmatig geweld)
 Handhaving van openbare orde
 Oorlogsomstandigheden
o OPMERKING: afschaffing doodstraf
 Afschaffing = herinvoering is niet mogelijk
 MAAR: via grondwetswijziging van Art. 14 Gw kan doodstraf worden
heringevoerd
o Discussiepunten: Abortus  heeft foetus recht op leven?
 Strafwetboek: vruchtafdrijving is wettelijk omschreven Art. 348-352 Sw.
 Voor 12e week
 Uitgevoerd door arts
 Noodsituatie moeder (=overmacht) -> moeder oordeelt hier zelf over
 Wet voorziet psychosociale bijstand na vruchtafdrijving
 Recht op fysieke integriteit
o Art. 3 EVRM
o Geen marteling of vernedering door politionele en gerechtelijke diensten

D. Bescherming van de goederen
 = Verbod op (algemene) verbeurdverklaring Art. 17 Gw
o Let op! Bijzondere verbeurdverklaring is wel toegelaten


Algemene verbeurdverklaring
- Straf waarbij OH alle eigendommen van iemand kan afnemen
- Straf uit Ancien Régime

Bijzondere verbeurdverklaring
- Straf waarbij OH goederen, die gebruikt zijn bij een misdrijf OF die het resultaat zijn van
een misdrijf, kan afnemen


 = Verbod op “burgerlijke dood” Art. 18 Gw
o Straf uit Ancien Régime
o = Het afnemen van alle rechten van iemand
o A contrario: het afnemen van één of enkele rechten kan wel nog
 = Onteigening, enkel mits … Art. 16 Gw
 Ten algemene nutte