2023-2024
Orthopedagogiek:
Handicaps
Bachelor/Schakelprogramma in de pedagogische wetenschappen
,Inhoud
1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 3
1.1 Visie op handicap – ICF 2001............................................................................................................. 3
2 Ouderschap onder druk .......................................................................................................................... 6
2.1 Onderkennen, verwerken & aanvaarden .................................................................................. 6
2.1.1 Ervaringen van ouders .............................................................................................................. 6
2.1.2 Theoretische modellen .............................................................................................................. 6
2.1.3 Levend verlies – Manu Keirse ................................................................................................ 12
2.1.4 Reflectie ........................................................................................................................................ 12
2.1.5 Aandachtspunten voor hulpverleners ................................................................................. 13
2.2 Gezinsfunctioneren & opvoeding ............................................................................................... 15
2.2.1 hulpvragen van ouders ............................................................................................................. 15
2.2.2 theoretische modellen ......................................................................................................... 16
2.2.3 aandachtspunten voor hulpverleners ............................................................................ 25
2.2.4 Reportage ................................................................................................................................ 26
2.3 Ondersteunen van gezinnen ....................................................................................................... 26
2.3.1 Family-centered werken......................................................................................................... 26
3 Ondersteuning en begeleiding van personen met een handicap ............................................ 29
3.1 Actuele visies .................................................................................................................................. 29
3.1.1 Volwaardig burgerschap, inclusie & belonging ................................................................ 29
3.1.2 Kwaliteit van leven .................................................................................................................... 36
3.1.3 Empowerment, emancipatie & zelfbepaling ..................................................................... 38
3.1.4 Persoonsgerichte & vraaggestuurde ondersteuning .....................................................40
3.2 Ondersteunen van leer- en ontwikkelingsprocessen ........................................................ 43
3.2.1 Interactionele benadering ..................................................................................................... 44
3.2.2 principes .................................................................................................................................. 46
3.3 Ondersteunen van communicatie ............................................................................................. 49
3.3.1 Wat is communicatie? .............................................................................................................. 49
3.3.2 Interactionele benadering .................................................................................................. 49
3.3.3 Typering van communicatief gedrag ............................................................................... 50
3.3.4 Inzicht in communicatief functioneren ........................................................................... 52
3.3.5 Ondersteunde communicatie ............................................................................................ 53
3.4 Ondersteunen van socio-emotioneel welbevinden............................................................. 56
3.4.1 Belang sociaal- emotioneel ontwikkelingsprofiel .......................................................... 56
3.4.2 Sociaal-emotionele ontwikkeling .................................................................................... 56
3.5 Uitgelicht: personen met een NAH ........................................................................................... 68
, 3.5.1 Definitie Niet-aangeboren Hersenletsel (NAH). .............................................................. 68
3.5.2 Anatomie van de hersenen. ............................................................................................... 69
3.5.3 Oorzaken van een niet-aangeboren hersenletsel ...................................................... 70
3.5.4 Van coma tot bewustzijn...................................................................................................... 71
3.5.5 Gevolgen van een niet-aangeboren hersenletsel ....................................................... 71
3.6 Ondersteuningsbronnen ...............................................................................................................81
3.6.1 Zelfzorg......................................................................................................................................... 82
3.6.2 Eigen gezin & sociaal netwerk.......................................................................................... 87
3.6.3 Reguliere diensten en handicapspecifieke ondersteuning ...................................... 87
4 Maatschappelijke positie van personen met een handicap ......................................................88
4.1 Enkele vaststellingen ...................................................................................................................88
4.2 Verklaringen .................................................................................................................................... 90
4.2.1 Handicapisme ............................................................................................................................. 90
4.3 Verdragen over de Rechten van Personen met een Handicap ......................................... 91
4.3.1 Geschiedenis ................................................................................................................................ 91
4.3.2 Grondbeginselen van het verdrag .................................................................................... 91
4.4 Beeldvorming beïnvloeden .......................................................................................................... 91
, Orthopedagogiek: Handicaps
1 Inleiding
Orthopedagogiek?
De orthopedagogiek is, in Vlaanderen en Nederland, één van de disciplines binnen de
pedagogische wetenschappen (Broekaert, 2005) en betreft een volwaardige, autonome
discipline met een specifieke eigenheid (Noens, 2016). Ze bestudeert op een
wetenschappelijke wijze het handelen in als problematisch omschreven
opvoedingssituaties. De orthopedagogiek is daarmee niet louter gericht op de studie en de
behandeling van individuele stoornissen en beperkingen, maar op het handelen in de gehele
problematische opvoedingssituatie met een bijzondere aandacht voor de context
(Broekaert, 2005; Maes et al., 2013).
“Het uitoefenen van de klinische orthopedagogiek is het vanuit een wetenschappelijk
onderbouwd referentiekader verrichten van handelingen gericht op de preventie, de
diagnostiek, de begeleiding en behandeling van opvoedings-, ontwikkelings-, leer-,
gedrags- en emotionele problemen en de psychosociale gevolgen ervan bij kinderen,
jongeren of volwassenen en hun context. De orthopedagogiek is de discipline die de
theorieën, modellen, methoden en technieken ontwikkelt voor het bedoelde
wetenschappelijke referentiekader.”
Hoge Gezondheidsraad. Klinische orthopedagogiek in België. Brussel: HGR; 2017. Advies
nr.9380.
Orthopedagogisch begrippenkader
Gewone versus verzwaarde opvoeding
Specifieke opvoeding
Als problematisch omschreven opvoedingssituatie
Opvoedingsvragen en opvoedingsproblemen
...
1.1 Visie op handicap – ICF 2001
Model van de Wereldgezondheidsorganisatie dat een visie geeft op handicap
International Classification of Functioning, Disability and Health
Internationale Classificatie van het menselijk Functioneren
Orthopedagogiek:
Handicaps
Bachelor/Schakelprogramma in de pedagogische wetenschappen
,Inhoud
1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 3
1.1 Visie op handicap – ICF 2001............................................................................................................. 3
2 Ouderschap onder druk .......................................................................................................................... 6
2.1 Onderkennen, verwerken & aanvaarden .................................................................................. 6
2.1.1 Ervaringen van ouders .............................................................................................................. 6
2.1.2 Theoretische modellen .............................................................................................................. 6
2.1.3 Levend verlies – Manu Keirse ................................................................................................ 12
2.1.4 Reflectie ........................................................................................................................................ 12
2.1.5 Aandachtspunten voor hulpverleners ................................................................................. 13
2.2 Gezinsfunctioneren & opvoeding ............................................................................................... 15
2.2.1 hulpvragen van ouders ............................................................................................................. 15
2.2.2 theoretische modellen ......................................................................................................... 16
2.2.3 aandachtspunten voor hulpverleners ............................................................................ 25
2.2.4 Reportage ................................................................................................................................ 26
2.3 Ondersteunen van gezinnen ....................................................................................................... 26
2.3.1 Family-centered werken......................................................................................................... 26
3 Ondersteuning en begeleiding van personen met een handicap ............................................ 29
3.1 Actuele visies .................................................................................................................................. 29
3.1.1 Volwaardig burgerschap, inclusie & belonging ................................................................ 29
3.1.2 Kwaliteit van leven .................................................................................................................... 36
3.1.3 Empowerment, emancipatie & zelfbepaling ..................................................................... 38
3.1.4 Persoonsgerichte & vraaggestuurde ondersteuning .....................................................40
3.2 Ondersteunen van leer- en ontwikkelingsprocessen ........................................................ 43
3.2.1 Interactionele benadering ..................................................................................................... 44
3.2.2 principes .................................................................................................................................. 46
3.3 Ondersteunen van communicatie ............................................................................................. 49
3.3.1 Wat is communicatie? .............................................................................................................. 49
3.3.2 Interactionele benadering .................................................................................................. 49
3.3.3 Typering van communicatief gedrag ............................................................................... 50
3.3.4 Inzicht in communicatief functioneren ........................................................................... 52
3.3.5 Ondersteunde communicatie ............................................................................................ 53
3.4 Ondersteunen van socio-emotioneel welbevinden............................................................. 56
3.4.1 Belang sociaal- emotioneel ontwikkelingsprofiel .......................................................... 56
3.4.2 Sociaal-emotionele ontwikkeling .................................................................................... 56
3.5 Uitgelicht: personen met een NAH ........................................................................................... 68
, 3.5.1 Definitie Niet-aangeboren Hersenletsel (NAH). .............................................................. 68
3.5.2 Anatomie van de hersenen. ............................................................................................... 69
3.5.3 Oorzaken van een niet-aangeboren hersenletsel ...................................................... 70
3.5.4 Van coma tot bewustzijn...................................................................................................... 71
3.5.5 Gevolgen van een niet-aangeboren hersenletsel ....................................................... 71
3.6 Ondersteuningsbronnen ...............................................................................................................81
3.6.1 Zelfzorg......................................................................................................................................... 82
3.6.2 Eigen gezin & sociaal netwerk.......................................................................................... 87
3.6.3 Reguliere diensten en handicapspecifieke ondersteuning ...................................... 87
4 Maatschappelijke positie van personen met een handicap ......................................................88
4.1 Enkele vaststellingen ...................................................................................................................88
4.2 Verklaringen .................................................................................................................................... 90
4.2.1 Handicapisme ............................................................................................................................. 90
4.3 Verdragen over de Rechten van Personen met een Handicap ......................................... 91
4.3.1 Geschiedenis ................................................................................................................................ 91
4.3.2 Grondbeginselen van het verdrag .................................................................................... 91
4.4 Beeldvorming beïnvloeden .......................................................................................................... 91
, Orthopedagogiek: Handicaps
1 Inleiding
Orthopedagogiek?
De orthopedagogiek is, in Vlaanderen en Nederland, één van de disciplines binnen de
pedagogische wetenschappen (Broekaert, 2005) en betreft een volwaardige, autonome
discipline met een specifieke eigenheid (Noens, 2016). Ze bestudeert op een
wetenschappelijke wijze het handelen in als problematisch omschreven
opvoedingssituaties. De orthopedagogiek is daarmee niet louter gericht op de studie en de
behandeling van individuele stoornissen en beperkingen, maar op het handelen in de gehele
problematische opvoedingssituatie met een bijzondere aandacht voor de context
(Broekaert, 2005; Maes et al., 2013).
“Het uitoefenen van de klinische orthopedagogiek is het vanuit een wetenschappelijk
onderbouwd referentiekader verrichten van handelingen gericht op de preventie, de
diagnostiek, de begeleiding en behandeling van opvoedings-, ontwikkelings-, leer-,
gedrags- en emotionele problemen en de psychosociale gevolgen ervan bij kinderen,
jongeren of volwassenen en hun context. De orthopedagogiek is de discipline die de
theorieën, modellen, methoden en technieken ontwikkelt voor het bedoelde
wetenschappelijke referentiekader.”
Hoge Gezondheidsraad. Klinische orthopedagogiek in België. Brussel: HGR; 2017. Advies
nr.9380.
Orthopedagogisch begrippenkader
Gewone versus verzwaarde opvoeding
Specifieke opvoeding
Als problematisch omschreven opvoedingssituatie
Opvoedingsvragen en opvoedingsproblemen
...
1.1 Visie op handicap – ICF 2001
Model van de Wereldgezondheidsorganisatie dat een visie geeft op handicap
International Classification of Functioning, Disability and Health
Internationale Classificatie van het menselijk Functioneren
