Volledige samenvatting GESCHIEDENIS VAN DE INTERNATIONALE POLITIEK (15/20)

Geschiedenis van de internationale
politiek
Deel 1: De Weense orde
Samenwerking, geopolitieke stabiliteit en
antirevolutionaire restauratie


Hoofdstuk 1: Het jaar 1815 en de vestiging van de
Weense orde

September 1814: KORT SAMENGEVAT
- Vanuit heel Europa: diplomaten en prinsen zakken af naar Wenen (=
hoofdstad Habsburg)
o Bv. Tsaar Aleksandr I (Rusland)
o Bv. Koning Friedrich-Wilhelm III (Pruisen)
o Bv. Keizer Franz (Oostenrijk)

- Reden congres: de Europese aristocratie viert de vrede en restauratie na
23 jaar oorlog

- Alle belangrijke beslissingen werden genomen door een beperkte groep
van de 5 grootmachten


Voorgeschiedenis 18de eeuw

MACHTSEVENWICHT
- Stond centraal in het 18de-eeuwse denken
o Het machtsevenwicht in Europa moest worden bewaard voor de
eigen veiligheid

- GEEN ENKELE grootmacht mocht zo machtig worden dat ze de andere
mochten kon bedreigen
o Grootmachten op dat moment:
 VK
 Frankrijk
 Pruisen
 Rusland
 Oostenrijk

o DUS men verwerpt het idee van ‘monarchie universelle’

1

, - Harde realiteit: dit machtsevenwicht geeft aanleiding tot oorlog, spanning,
conflicten, wisselende coalities, uitwisselen van territorium,…
o Voorbeeld: 3 Poolse delingen
 Oude Polen (tot 1772): van Baltische Zee tot Zwarte Zee


 3 Poolse delingen
 Rusland, Oostenrijk en Pruisen verdelen stukken van
Polen onder elkaar  tot er niets meer van overbleef



De geboorte van de Weense orde

Franse Revolutie en oorlogen
- Men wil de Franse monarchie omverwerpen
o Fase van Terreur
 Frankrijk begint aan zijn expansie in 1792

o Revolutionaire en napoleonistische expansie vanaf 1999
 Levée en masse (=dienstplicht) + vernieuwende strategie
zorgden ervoor dat Frankrijk zijn oorlogen won

 Frankrijk = monarchie universelle
o Frankrijk was enorm uitgebreid
 Spanje – Pruisen = vazalstaten

 Resultaat: destabilisering
o Het machtsevenwicht werd VERBROKEN

o Er was een bedreiging van de positie en het leven van de vorsten en
adel in Europa
 ENKEL Rusland en GB ontsnappen aan de controle van
Frankrijk
 1812: Napoleon verliest tegen Russen
 1813: Napoleon verliest in Leipzig van Pruisen,
Oostenrijk, Rusland en Zweden

 Vazalstaten gaan afhaken van Napoleon + gaan zich
aansluiten bij GB en Frankrijk

 Wenen is hier een reactie op
o Men wil een nieuwe veiligheidsarchitectuur van Europa uitbouwen

o Er moet weer een machtsevenwicht komen
 = machtsevenwichtsdenken
 Frankrijk moet ingedamd worden


2

,  Ook vrees voor al te grote macht van Rusland


o Tegelijk: besef dat dat machtsevenwicht NIET vanzelf komt
 Grootmachten moeten het organiseren 
afspraken/samenwerking nodig om zo oorlog te vermijden

Intellectuele bronnen van de Weense regeling
1. Conservatief legitimisme
o Bv. Edmund Bruke
 Bespiegeling over de revolutie in Frankrijk (1790)
 Hij is TEGEN de Franse Revolutie

 Conservatieve politieke visie + verwerping van revolutionair
geweld
 Verandering moet er NIET komen door revolutie, maar
moet WEL organisch tot stand komen
o In overeenstemming met tradities, religie en
monarchie

o Principe van dynastieke legitimiteit
 Soevereiniteit gaat uit van de koning
 NIET van het volk

 Als er een grondwet kwam  gift van de koning aan zijn volk
 GEEN uiting van de wil van het volk

2. (18de-eeuwse) Verlichting
o Ideeën van democratie, afschaffing lijfeigenschap, gelijkberechting
van Joden,… komen naar voor

3. Machtsevenwicht en vredesplannen
o Bv. Immanuel Kant
 Zum Ewigen Frieden (1798)

 Idee van ‘federatie’ van democratische staten

 Samenwerking om vrede te bewaren

 Zet zich af tegen rauw machtsevenwicht
 Door machtsevenwicht: staten zijn in staat om
eigenbelang te overstijgen

Naar het Congres van Wenen
- Intens diplomatiek topoverleg
o Dit is NIEUW

o Vertegenwoordigers van de 5 grootmachten zijn maanden/jaren
samen tijdens de opmars naar Parijs en in Wenen

3

,  Kennen elkaar dus goed!  Creëert mogelijkheid van
onderling vertrouwen
- Transformatie: er komt besef tot noodzaak van samenwerking
o Schroeder: Transformation of European Politics

- Grootmachten krijgen een centrale rol
o Komen in Congres van Wenen


Het Congres van Wenen (1814-1815)

Congres van Wenen (dia 14-15)  5 belangrijke mensen
1. Metternich (van Oostenrijk)

2. Castlereagh (van GB)

3. Hardenberg (van Pruisen)

4. Alexander (van Rusland)

5. De Tayllerand (van Frankrijk)

 Gaan de internationale politiek in Europa beheersen

 Men is tolerant/matig t.o.v. Frankrijk
o Koning terug op troon
o Land is NIET ontmanteld
 <-> Zoals Duitsland na WOII


Uitgangspunten congres van Wenen
- Gemeenschappelijk: restauratie
o Binnenlands: herstel van dynastieke legitimiteit

o Internationaal: herstel van machtsevenwicht

o Als de twee botsen: compensatie

- MAAR men weet dat men niet alles kan terugschroeven
o Bv. de Code Napoléon
o Bv. de territoriale regelingen in Duitsland
o Bv. de grondwetten in individuele staten

- Invloed van Verlichtingsdenken
o Men wil oorlog vermijden
 Daarnaast: men is oorlogsmoe na Napoleon




4