Korte literatuursamenvatting

Middeleeuwen (1100-1450)
Prille begin:
 Nl standaardtaal in 17de eeuw  Nieuw-Nederlands 1500-Nu
 Oud Nederlands ca 500-1500  Lex salica: wettekst
 Middel-Nederlands ca 1500  Probatio-Pennae: West-Vlaamse monnik

Middeleeuwse literatuur:
1. Epiek:
a. Ridderepiek:
 Karelromans: Toeschrijven van heldendaad aan bep. Figuren. Daden eigenlijk door iemand anders verricht. BV Karel en de
Elegast. Voorhoofs Mondeling overgedragen
 Arthurromans: Britse of Keltische. BV Ferguut (ontwikkelingsroman). Eerste Arthurroman uit de letterkunde. Hoofse Roman
geschreven literatuur.
Structuurschema
Proloog
Situering
Elementen van boven/buiten
Queeste
 Klassieke romans: Eneasroman = eerste hoofse roman
Hendrik van Veldeke: eerste bij naam bekende auteur die schreef in zijn moedertaal.
Vergilius Aenais: aansluiting bij de hoofse cultuur en literatuur. 1 ste hoofse roman in de Nederlandse letterkunde
 Oosterse romans: Floris en de Blancefloor:
Geen origineel verhaal, geschreven en gelezen onder de invloed van kruistochten.
b. Religieuze epiek: uitgesproken religieuze inhoud. Doel: aansporen christelijk leven leiden.
 Marialegende
 Heiligenlevens
c. Dierenepiek: Epes VS Fabel:
 BV Van den Vos Reynaerde
Acrostichon: BI WILLEM
Vertaal van Nederlands naar Latijn
Averechts-parallelisme
3 delige structuur: aanklacht, dagvaarding, aan het hof
Dubbel niveau: Parodie, Satire
2. Lyriek:
a. Soort:
 Volkslied
 Kunstlied
b. Vorm en inhoud
 Ballade (klaaglied)
Lang
Herhalingen
Strofe
Rijm
Epische lyrische
Eenvoudige taal
Sprongsgewijze verteltrant
 Ronddeel (ode)
Kort
2 rijmklanken
Bepaalde verzen die terugkeren
 Refrein: hinde-religieuze ode
c. Wereldlijke lyriek
 BV lied van heer Halewijn
 BV Twee coningskinderen
 BV Egidiuslied
d. Geestelijke lyriek
 !Hadewych dichteres van de hemelse minne (kunstlyriek)
3. Dramatiek:
a. Handeling staat centraal:
 Oorsprong van middeleeuws toneel
 Kerkplein
 Beroepsgezelschappen: Abele spelen, cluten
 Rederijkerstoneel
4. Didactiek: Jacob van Maerland:
a. Wetenschappelijk: de naturen bloeme. Eerste natuurencyclopedie
b. Kennis toegankelijk in volkstaal, waarheidsgetrouw, kritische naar bronnen

, Rederijkers, Reformatie, Renaissance (1450-1600)
Rederijkers
1. Organisatie:
 Gezelschap (mannen) burgers
 Gilden: ambachtslieden. Hasselt: de rode roos (hitte verwelt)
 Feesten, optochten, refreinfeesten, toneelwedstrijden
 Teveel spelen met vorm. Belangrijke sociale functie
2. Poëtica:
 Functie: verwijzen werkelijkheid, overtuigen
 Belangrijke gebeurtenissen uitdiepen en aantonen
 Ingewikkeld: gaat verloren voor gewone volk.
3. Vormen:
 Acrostichon: Naamdicht BV Anna Bijns
 Retrograde/ kreeftdicht: Achterstevoren lezen. Van links naar rechts en andersom. BV Anthonis de Roovere
 Aldicht: alle woorden rijmen. Bv Matthijs de Castelein
 Schaakbordgedicht: BV Mathijs de Castelijn
 Ketendicht: ketend verzen aan elkaar. BV Matthijs de Castelein
 Rondeel: Rijmschema max. 2 rijmklanken a+b. BV Anthonis de Roovere
 Refrein:
4 of meer strofen
8-24 verzen
Stokregel (kern gedicht)
Princestrofe
Vorm: Lyrische:
 Int vroede: ernstige (wereldlijke of geestelijke)
 Int amoureuze: liefde (ernstig en verheven)
 Int sotte: (komische en erotische)
BV Anna Bijns – Ongebonden beest, weeldig man zonder wijf – int sotte
BV Anthonis de Roovere: Sotte Amoureusheyt: Strak rijmschema, Enjabement
 Ballade: Bv Anthonis de Roovere
Kenmerken:
 Willekeurig aantal strofe
 7-9 strofe per versregel
 Rijmschema
 Gn stokregels, gn princestrofe
 Sentenieuze regel (spreuk / wijsheid)
4. Belangrijke namen: Anthonis de Roovere, Mathijns de Castelein, Anna Bijns
5. Dramatiek: Soorten
 Mysteriespelen BV de bliscappen van Maria
 !!Mirakelspelen BV Marieke van Niemeghen
 !!Moraliteiten BV Elckerlijc = allegorie
 Kluchtige tafelspelen en esbattementen
Hervorming en opstand
1. Reformatie: Opstand tegen de kerk. Philip van Marnix
2. Contrareformatie: Reactie kath. Kerk tegen hervorming. Anna Bijns
3. Literatuur:
a. Pamfletten: kath. + hervormingsgezinde Bv Gentse onze vader
b. Martelaarsliederen: kath. + hervormingsgezinde
c. Geuzenliederen Opstand tegen ALVA (reformatie) BV Wilhelmus
d. Bewerking van de Psalmen: Reformatie dichter bij de mensen brengen
e. Bijbelvertalingen Reformatie dichter bij de mensen brengen

Humanisme en renaissance
 Antropocentrisme (mens staat centraal) BV lijken opensnijden door wetenschapper
 Humanitas: mensheidsideaal uit de klassieke oudheid (beschaaft, zelf nadenken)
 Carpe diem
 Teruggrijpen op 3 manieren: Tanslatio, imitatie, Aamulatie (verbeteren-overtreffen)
 Nieuwe dichtersvorm: sonnet:
o Retorische vragen, parodoxen
 2 x kwatrijn = octaaf: volta inhoudelijke wending
 2 x terzine: sextet aanspreking liefde, ziekte, omschrijving
 Elke vers rustpunt (komma, vraagteken)
 2 ledige vorm (tegenstelling)
o Eerste renaissanceschrijver Jan van der noot