21/9/2021 Levenslooppsychologie Miriam Vancauwenbergh
Les 1
Menselijk gedrag: 3G’s -> gedachten, gevoelens, gedragingen
Def ontw psychologie: studie vd evol v nrml gedr doorheen het leven (elke fase)
Bekijken vanuit ≠ perspectieven; biologisch, sociaal, cognitief
Oudheid:
- oud-Grieks & Romeinse my: reeds visie op individuele menselijke ontw
o Plato: kind verwennen prikkelbaar
o Cicero: elk stadium heeft eigenheid; kindertijd zwakte
- Altijd interesse in opvoeding v kids geweest
Investeren in kids = investeren in toekomst
Middeleeuwen (500 – 1500):
- Kind = geschenk v god
- Kind = erfzonde ga en vermenigvuldig u, maar liefst wel onbevlekt…
- Geen beschermende kindertijd kind = miniatuurvolwassene
- Weinig emotionele benadering
- Uitzondering: Erasmus
o Belang van liefdevolle bejegening
o Belang van degelijk onderwijs
o Goede band LK en LL is belangrijk
o Imitatie is erg belangrijk bij taalverwerving
o Achterstand in geval kind thuis taal niet aangeleerd krijgt
Verlichting (1600 – 1700):
- Tegenreactie tegen Kerk & dogma’s
- Ratio!
- Idee v maakbaarheid vd my
- Filosofische benadering blijft belangrijk
o Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
Kind = innergoed
Verdorven door slechte invloeden
Kennis via interactie met omgeving
Ouders moeten kind kans bieden om natuurlijke mogelijkheden te
ontplooien
o John Locke (1632-1704)
Kind = tabula rasa
Belangrijke taak voor ouders ikv opvoeding en ervaringen bijbrengen
Onredelijke kinderen moeten aan banden worden gelegd door ouders
- Sociogenese vd kindertijd: kindertijd w ontdekt als belangrijke aparte periode id ontw die
welbep benadering vraagt
,21/9/2021 Levenslooppsychologie Miriam Vancauwenbergh
Moderne tijd (2e helft 18e eeuw)
- Charles Darwin
o Survival of the fittest
o Biologische evolutieleer
o Geen Scheppingsverhaal
o Sterke interesse in ‘ontwikkeling’ – mens is doorheen duizenden jaren geëvolueerd
uit andere diersoorten
o Observaties van zoon – op welke leeftijd gebeurt wat?
o Voor eerst accuraat en systematisch in kaart brengen van ontwikkelingsstappen
- Babybiografieën
o Wetenschappelijk? Nee! Want casestudies door eigen vaders!
o Structuur & mechanismen proberen te ontdekken in ontwikkeling van een kind
Recapitulatiehypothese (Haeckel): ‘de ontogenese is recapitulatie vd fylogenese’
- manier waarop we individueel ontw, is herh v hoe mens zich doorheen de tijd zich heeft
ontw, otnw ve idnividu ve soort id herh vd ontw ve soort
- ontogenese: ontw ve individu ve soort
- fylogenese: ontw ve soort
- 1e link tussen biologie & psychologie -> genetische psychologie
o psychologische groei is sterk parallel aan biologische groei
o biologische mechanismen zijn sturend voor psychologische ontwikkeling
wetenschappelijke ontw psychologie
- Nieuwe wetenschappelijke onderzoeksmethodes en nieuwe theorieën
o Alfred Binet
Normeringsprincipe -> wat is de norm om een kind intelligent te noemen ->
grondlegger van latere IQtest
o Stern
Cross-sectioneel onderzoek
op 1 moment groep van zelfde leeftijd onderzoeken/bestuderen om
bepaalde patronen ontdekken
o Hall
Vragenlijsten van grote groepen kinderen om zicht te krijgen op attitudes,
interesses, gedragingen,…
- Verwetenschappelijking
o Biologische kijk maakt plaats voor andere invalshoeken
,21/9/2021 Levenslooppsychologie Miriam Vancauwenbergh
20ste eeuw
- Naast verwetenschappelijking ook aantal toonaangevende theorieën vanuit verschillende
invalshoek
o Psychodynamisch
o Gedragspsychologisch
o Cognitief
- Biologische kijk op ontwikkeling schuift naar achtergrond
- Ook aandacht voor levensfasen nà kindertijd en jeugd
- Volwassenheid en ouderdom nu ook in het vizier
- Ontw psychologie als wetenschappelijk vakgebied
Nomothetisch: ( wet – stelling) observatie v grote groep mensen -> hieruit conclusies trekken
Idiografisch: (eigene – beschrijven) beschrijven v individu/individuele ontw
Beide zn complementair
Ontw verloopt via processen v
- Differentiatie: verfijning v capaciteiten, vb: ongecontroleerde handbeweging -> pincetgreep
- Integratie: samenwerking v ≠ domeinen v functioneren vb: oog-hand coördinatie = visus +
motoriek
- Organisatie (= diff + inte): complexere gedragsvormen vb: tennis = lopen + zien + grijpen
Niet enkel id richting v grotere complexiteit, ook in richting v degeneratie
Continu -> ontw verloopt geleidelijk in continu opbouwende lijn, bouwt voort op vorige vaardigheid
Discontinu -> ontw verloopt in sprongen met soms abrupte veranderingen, geheel nieuwe
gedrvaardigheden
Cumulatief: opbouwend, elke nieuwe fase bevat alle voorgaande verworvenheden & is als geheel
groter dan de delen vb: taalontw, stappen,…
Onomkeerbaar: eens vaardigheid is verworven = voor altijd, uitzondering: regressie
Ontwikkelingsdeterminanten : bepalende factoren id ontw
- Nature – nurture debat
o Nature: biologisch → ontw is endogeen; van binnenuit gestuurd rijpingsproces
o Nurture: omgeving → ontw is exogeen; omgevingsinvloeden bep de ontw
- Interactionistisch model:
o Ontw = resultante v interactie tussen aanleg & milieu
o Gevoelige periode: biologische rijping & noodzakelijke omgevingsinvloeden
sommige vaardigheden bep tijdsvenster waarin te rijping plaatsvindt Vb:
lezen & schrijven
o kritische periodes: kids die zonder menselijk contact opgroeien: wolfskind
, 21/9/2021 Levenslooppsychologie Miriam Vancauwenbergh
Normatieve determinanten: fact die vr iedereen gelden en die inwerken op de ontw v mensen uit
zelfde leeftijdsgroep
- Leeftijdsgebonden invloeden:
o biologisch vb: lichamelijke veranderingen in pubertijd
o omgeving gebonden: vb: pensioenleeftijd op 65j
- historische invloeden: invloeden bep dr tijdskader vb: wo2
- socioculturele invloeden: vb: etnische afkomst
Niet-normatieve determinanten:
- specifieke, persoonsgebonden factoren vb; overlijden, mishandeling,…
- zelfbepaling: kunnen maar niet willen = zelfdeterminatievisie
o kritiek: kindkenmerkend? Wordt zelfbep niet bep dr interactie aanleg/omgeving
Les 1
Menselijk gedrag: 3G’s -> gedachten, gevoelens, gedragingen
Def ontw psychologie: studie vd evol v nrml gedr doorheen het leven (elke fase)
Bekijken vanuit ≠ perspectieven; biologisch, sociaal, cognitief
Oudheid:
- oud-Grieks & Romeinse my: reeds visie op individuele menselijke ontw
o Plato: kind verwennen prikkelbaar
o Cicero: elk stadium heeft eigenheid; kindertijd zwakte
- Altijd interesse in opvoeding v kids geweest
Investeren in kids = investeren in toekomst
Middeleeuwen (500 – 1500):
- Kind = geschenk v god
- Kind = erfzonde ga en vermenigvuldig u, maar liefst wel onbevlekt…
- Geen beschermende kindertijd kind = miniatuurvolwassene
- Weinig emotionele benadering
- Uitzondering: Erasmus
o Belang van liefdevolle bejegening
o Belang van degelijk onderwijs
o Goede band LK en LL is belangrijk
o Imitatie is erg belangrijk bij taalverwerving
o Achterstand in geval kind thuis taal niet aangeleerd krijgt
Verlichting (1600 – 1700):
- Tegenreactie tegen Kerk & dogma’s
- Ratio!
- Idee v maakbaarheid vd my
- Filosofische benadering blijft belangrijk
o Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
Kind = innergoed
Verdorven door slechte invloeden
Kennis via interactie met omgeving
Ouders moeten kind kans bieden om natuurlijke mogelijkheden te
ontplooien
o John Locke (1632-1704)
Kind = tabula rasa
Belangrijke taak voor ouders ikv opvoeding en ervaringen bijbrengen
Onredelijke kinderen moeten aan banden worden gelegd door ouders
- Sociogenese vd kindertijd: kindertijd w ontdekt als belangrijke aparte periode id ontw die
welbep benadering vraagt
,21/9/2021 Levenslooppsychologie Miriam Vancauwenbergh
Moderne tijd (2e helft 18e eeuw)
- Charles Darwin
o Survival of the fittest
o Biologische evolutieleer
o Geen Scheppingsverhaal
o Sterke interesse in ‘ontwikkeling’ – mens is doorheen duizenden jaren geëvolueerd
uit andere diersoorten
o Observaties van zoon – op welke leeftijd gebeurt wat?
o Voor eerst accuraat en systematisch in kaart brengen van ontwikkelingsstappen
- Babybiografieën
o Wetenschappelijk? Nee! Want casestudies door eigen vaders!
o Structuur & mechanismen proberen te ontdekken in ontwikkeling van een kind
Recapitulatiehypothese (Haeckel): ‘de ontogenese is recapitulatie vd fylogenese’
- manier waarop we individueel ontw, is herh v hoe mens zich doorheen de tijd zich heeft
ontw, otnw ve idnividu ve soort id herh vd ontw ve soort
- ontogenese: ontw ve individu ve soort
- fylogenese: ontw ve soort
- 1e link tussen biologie & psychologie -> genetische psychologie
o psychologische groei is sterk parallel aan biologische groei
o biologische mechanismen zijn sturend voor psychologische ontwikkeling
wetenschappelijke ontw psychologie
- Nieuwe wetenschappelijke onderzoeksmethodes en nieuwe theorieën
o Alfred Binet
Normeringsprincipe -> wat is de norm om een kind intelligent te noemen ->
grondlegger van latere IQtest
o Stern
Cross-sectioneel onderzoek
op 1 moment groep van zelfde leeftijd onderzoeken/bestuderen om
bepaalde patronen ontdekken
o Hall
Vragenlijsten van grote groepen kinderen om zicht te krijgen op attitudes,
interesses, gedragingen,…
- Verwetenschappelijking
o Biologische kijk maakt plaats voor andere invalshoeken
,21/9/2021 Levenslooppsychologie Miriam Vancauwenbergh
20ste eeuw
- Naast verwetenschappelijking ook aantal toonaangevende theorieën vanuit verschillende
invalshoek
o Psychodynamisch
o Gedragspsychologisch
o Cognitief
- Biologische kijk op ontwikkeling schuift naar achtergrond
- Ook aandacht voor levensfasen nà kindertijd en jeugd
- Volwassenheid en ouderdom nu ook in het vizier
- Ontw psychologie als wetenschappelijk vakgebied
Nomothetisch: ( wet – stelling) observatie v grote groep mensen -> hieruit conclusies trekken
Idiografisch: (eigene – beschrijven) beschrijven v individu/individuele ontw
Beide zn complementair
Ontw verloopt via processen v
- Differentiatie: verfijning v capaciteiten, vb: ongecontroleerde handbeweging -> pincetgreep
- Integratie: samenwerking v ≠ domeinen v functioneren vb: oog-hand coördinatie = visus +
motoriek
- Organisatie (= diff + inte): complexere gedragsvormen vb: tennis = lopen + zien + grijpen
Niet enkel id richting v grotere complexiteit, ook in richting v degeneratie
Continu -> ontw verloopt geleidelijk in continu opbouwende lijn, bouwt voort op vorige vaardigheid
Discontinu -> ontw verloopt in sprongen met soms abrupte veranderingen, geheel nieuwe
gedrvaardigheden
Cumulatief: opbouwend, elke nieuwe fase bevat alle voorgaande verworvenheden & is als geheel
groter dan de delen vb: taalontw, stappen,…
Onomkeerbaar: eens vaardigheid is verworven = voor altijd, uitzondering: regressie
Ontwikkelingsdeterminanten : bepalende factoren id ontw
- Nature – nurture debat
o Nature: biologisch → ontw is endogeen; van binnenuit gestuurd rijpingsproces
o Nurture: omgeving → ontw is exogeen; omgevingsinvloeden bep de ontw
- Interactionistisch model:
o Ontw = resultante v interactie tussen aanleg & milieu
o Gevoelige periode: biologische rijping & noodzakelijke omgevingsinvloeden
sommige vaardigheden bep tijdsvenster waarin te rijping plaatsvindt Vb:
lezen & schrijven
o kritische periodes: kids die zonder menselijk contact opgroeien: wolfskind
, 21/9/2021 Levenslooppsychologie Miriam Vancauwenbergh
Normatieve determinanten: fact die vr iedereen gelden en die inwerken op de ontw v mensen uit
zelfde leeftijdsgroep
- Leeftijdsgebonden invloeden:
o biologisch vb: lichamelijke veranderingen in pubertijd
o omgeving gebonden: vb: pensioenleeftijd op 65j
- historische invloeden: invloeden bep dr tijdskader vb: wo2
- socioculturele invloeden: vb: etnische afkomst
Niet-normatieve determinanten:
- specifieke, persoonsgebonden factoren vb; overlijden, mishandeling,…
- zelfbepaling: kunnen maar niet willen = zelfdeterminatievisie
o kritiek: kindkenmerkend? Wordt zelfbep niet bep dr interactie aanleg/omgeving
