Diergeneeskunde blok 18 Voortplanting Carlijn Koehorst – 2019/2020
Voortplanting
Inhoud
Hoorcollege 1. Inleiding van het blok ................................................................................. 3
Thema 1. Bouw van genitaal tractus...................................................................................... 4
Hoorcollege 2. Mannelijk geslachtsapparaat ...................................................................... 4
Hoorcollege 3. Vrouwelijk geslachtsapparaat ....................................................................14
Werkcollege 1. Bouw mannelijk geslachtsapparaat...........................................................24
Werkcollege 2. Bouw vrouwelijk geslachtsapparaat ..........................................................32
Practicum 1a. Mannelijke voortplantingsorganen ..............................................................43
Practicum 1b. Klinische diagnostiek LH ............................................................................57
Practicum 2a. Vrouwelijke voortplantingsorganen .............................................................58
Practicum 2b. Klinische diagnostiek vr. dier GD ...............................................................71
Zelfstudie 1. Bouw van het mannelijk geslachtsapparaat ..................................................73
Zelfstudie 2. Bouw van het vrouwelijk geslachtsapparaat .................................................76
Thema 2. Oestrische cyclus .................................................................................................78
Hoorcollege 4. Oestrische cyclus algemeen .....................................................................78
Hoorcollege 5. Oestrische cyclus van de hond en de kat ..................................................89
Hoorcollege 6. Cyclus gerelateerde problemen en oestruspreventie hond en kat .............97
Hoorcollege 7. Cyclus en gerelateerde problemen LH ....................................................102
Hoorcollege 8. Cyclus en gerelateerde problemen paard ................................................111
Hoorcollege 22. Responsie college cyclus paard ............................................................115
Werkcollege 3. Introductie hormonale regulatie folliculogenese, luteale fase en anoestrus
.......................................................................................................................................116
Werkcollege 4. Klinische casussen mbt cyclusfasen GD ................................................125
Werkcollege 5. Cyclusgerelateerde aandoeningen LH en anoestrus ..............................129
E-module: De regulatie van de oestrische cyclus ............................................................133
Thema 3. Spermatogenese ................................................................................................161
Hoorcollege 9. Spermatogenese, ejaculatie ....................................................................161
Werkcollege 7. Spermatogenese en afwijkende spermaproductie ..................................169
Practicum 3a. Spermatogenese/echo .............................................................................173
E-module: Spermatogenese ...........................................................................................174
Thema 4. Bronst-copulatie-fertilisatie -innesteling-placentatie ............................................179
Hoorcollege 10. Bronstgedrag, copulatie, ejaculatie en fertilisatie ...................................179
Practicum 4. Placentatie .................................................................................................189
Thema 5. Dracht.................................................................................................................194
Hoorcollege 11. Dracht LH/paard ....................................................................................194
Hoorcollege 12. Dracht en partus hond/kat .....................................................................202
1
,Diergeneeskunde blok 18 Voortplanting Carlijn Koehorst – 2019/2020
Werkcollege 8. Luteale fase, dracht, partus hond/kat .......... Error! Bookmark not defined.
Werkcollege 9. Vroege dracht, drachtdiagnostiek en afwijkingen LH en paard................206
Werkcollege 10. Infectieuze oorzaken van abortus .........................................................213
Thema 6. Partus / dystocia .................................................................................................217
Hoorcollege 13. Normale partus......................................................................................217
Hoorcollege 14. Dystocia ................................................................................................224
Hoorcollege 20. Inleiding graviditeit, maatnemen & extractie ..........................................229
Werkcollege 11. Normale partus .....................................................................................234
Thema 7. Puerperium .........................................................................................................238
Hoorcollege 15. Puerperium ...........................................................................................238
Werkcollege 14. Puerperium ...........................................................................................244
Thema 8. Neonatologie ......................................................................................................249
Hoorcollege 16. Neonaat ................................................................................................249
Werkcollege 15. Eerste opvang neonaat.........................................................................252
Thema 9. Mammae en lactatie ...........................................................................................256
Hoorcollege 17. Mammae, normale bouw en functie.......................................................256
Practicum 7. Klinische diagnostiek uier ...........................................................................262
Thema 10. De praktijk ........................................................................................................264
Hoorcollege 18. Afwijkingen fysiologie/anatomie.............................................................264
Thema 11. Vogel ................................................................................................................268
Hoorcollege 19. Voortplanting vogel ...............................................................................268
Werkcollege 16. Bouw en functie voortplantingsapparaat vogels ....... Error! Bookmark not
defined.
2
,Diergeneeskunde blok 18 Voortplanting Carlijn Koehorst – 2019/2020
Hoorcollege 1. Inleiding van het blok
Rol van de dierenarts bij voortplanting?
• Hobby
o GD (hond, kat, fret, paard, bijzondere dieren)
• Commerciële fokkerij
o Economische factoren (LH, paard)
• Wildlife/bedreigde soorten
• Fokken vs anticonceptie
o Zorgen voor een optimale verloop
Fertiliteitbegeleiding
• Advies/begeleiding bij fokdieren
o (On)vruchtbaarheid
o Erfelijke gebreken / inteelt voorkomen
o Genetisch (genoom) selectie (advies bij keuze)
• Veiligheid van mens en dier
• Verminderd risico op overdragen van besmettelijke ziektes
o Transport (incl. import/export)
Aansturing van de hormonale cyclus
Progesteron houdt de dracht in stand. Elk
dier is anders (cyclus etc).
Geboortebegeleiding
• Geboorte
o Verwachte partusdatum
o Verloop van de bevalling
o Gezondheid moederdier en
pasgeborenen
• Na de geboorte
o Herstel van de geboorteweg
o Volgende cyclus
o Voorbereiding: volgende dracht
Ziektes en afwijkingen
• Aangeboren / erfelijk
• Besmettelijk
• Traumatisch
• Neoplasie
o Testikeltumor
o Ovariumtumor
• Onvruchtbaarheid / subfertiliteit
3
, Diergeneeskunde blok 18 Voortplanting Carlijn Koehorst – 2019/2020
Thema 1. Bouw van genitaal tractus
Hoorcollege 2. Mannelijk geslachtsapparaat
Embryologische ontwikkeling
• Genetische geslacht staat vast bij bevruchting
o Zoogdieren: XX vrouwelijk, XY mannelijk
o Vogels: ZW vrouwelijk, ZZ mannelijk
• Ontwikkeling indifferente gonaden (fenotypisch geen verschil)
In eerste instantie onstaan er onafhankelijk van het geslacht, dezelfde
geslachtsorganen.
De indifferente gonade is eigenlijk een structuur die hergebruikt wordt. Het ontstaat uit de
mesonefros (één van de drie primitieve nieren). Deze is kort in gebruik (eerste paar dagen
van het onstaan), daarna omgebouwt tot een nieuwe structuur. Deze ombouw begint, omdat
er op de mesonefros een typische nieropbouw ontstaat, op het epitheel van het mesonefros
ontstaat een nieuw laagje epitheel, de cellen hiervan gaan zich differentiëren. Er vormt zich
een verdikking; de genitale lijst. Deze cellen groeien dus in het mesonefros mesenchym.
Vanuit de einddarm migreren primordiale kiemcellen actief naar de genitale lijstcellen (bij
vogels gaat dit via de bloedbaan). Vanaf dit moment ontstaat er verschil tussen vrouwelijke
en mannelijke ontwikkeling, dan differentiatie in een bepaalde richting.
4
Voortplanting
Inhoud
Hoorcollege 1. Inleiding van het blok ................................................................................. 3
Thema 1. Bouw van genitaal tractus...................................................................................... 4
Hoorcollege 2. Mannelijk geslachtsapparaat ...................................................................... 4
Hoorcollege 3. Vrouwelijk geslachtsapparaat ....................................................................14
Werkcollege 1. Bouw mannelijk geslachtsapparaat...........................................................24
Werkcollege 2. Bouw vrouwelijk geslachtsapparaat ..........................................................32
Practicum 1a. Mannelijke voortplantingsorganen ..............................................................43
Practicum 1b. Klinische diagnostiek LH ............................................................................57
Practicum 2a. Vrouwelijke voortplantingsorganen .............................................................58
Practicum 2b. Klinische diagnostiek vr. dier GD ...............................................................71
Zelfstudie 1. Bouw van het mannelijk geslachtsapparaat ..................................................73
Zelfstudie 2. Bouw van het vrouwelijk geslachtsapparaat .................................................76
Thema 2. Oestrische cyclus .................................................................................................78
Hoorcollege 4. Oestrische cyclus algemeen .....................................................................78
Hoorcollege 5. Oestrische cyclus van de hond en de kat ..................................................89
Hoorcollege 6. Cyclus gerelateerde problemen en oestruspreventie hond en kat .............97
Hoorcollege 7. Cyclus en gerelateerde problemen LH ....................................................102
Hoorcollege 8. Cyclus en gerelateerde problemen paard ................................................111
Hoorcollege 22. Responsie college cyclus paard ............................................................115
Werkcollege 3. Introductie hormonale regulatie folliculogenese, luteale fase en anoestrus
.......................................................................................................................................116
Werkcollege 4. Klinische casussen mbt cyclusfasen GD ................................................125
Werkcollege 5. Cyclusgerelateerde aandoeningen LH en anoestrus ..............................129
E-module: De regulatie van de oestrische cyclus ............................................................133
Thema 3. Spermatogenese ................................................................................................161
Hoorcollege 9. Spermatogenese, ejaculatie ....................................................................161
Werkcollege 7. Spermatogenese en afwijkende spermaproductie ..................................169
Practicum 3a. Spermatogenese/echo .............................................................................173
E-module: Spermatogenese ...........................................................................................174
Thema 4. Bronst-copulatie-fertilisatie -innesteling-placentatie ............................................179
Hoorcollege 10. Bronstgedrag, copulatie, ejaculatie en fertilisatie ...................................179
Practicum 4. Placentatie .................................................................................................189
Thema 5. Dracht.................................................................................................................194
Hoorcollege 11. Dracht LH/paard ....................................................................................194
Hoorcollege 12. Dracht en partus hond/kat .....................................................................202
1
,Diergeneeskunde blok 18 Voortplanting Carlijn Koehorst – 2019/2020
Werkcollege 8. Luteale fase, dracht, partus hond/kat .......... Error! Bookmark not defined.
Werkcollege 9. Vroege dracht, drachtdiagnostiek en afwijkingen LH en paard................206
Werkcollege 10. Infectieuze oorzaken van abortus .........................................................213
Thema 6. Partus / dystocia .................................................................................................217
Hoorcollege 13. Normale partus......................................................................................217
Hoorcollege 14. Dystocia ................................................................................................224
Hoorcollege 20. Inleiding graviditeit, maatnemen & extractie ..........................................229
Werkcollege 11. Normale partus .....................................................................................234
Thema 7. Puerperium .........................................................................................................238
Hoorcollege 15. Puerperium ...........................................................................................238
Werkcollege 14. Puerperium ...........................................................................................244
Thema 8. Neonatologie ......................................................................................................249
Hoorcollege 16. Neonaat ................................................................................................249
Werkcollege 15. Eerste opvang neonaat.........................................................................252
Thema 9. Mammae en lactatie ...........................................................................................256
Hoorcollege 17. Mammae, normale bouw en functie.......................................................256
Practicum 7. Klinische diagnostiek uier ...........................................................................262
Thema 10. De praktijk ........................................................................................................264
Hoorcollege 18. Afwijkingen fysiologie/anatomie.............................................................264
Thema 11. Vogel ................................................................................................................268
Hoorcollege 19. Voortplanting vogel ...............................................................................268
Werkcollege 16. Bouw en functie voortplantingsapparaat vogels ....... Error! Bookmark not
defined.
2
,Diergeneeskunde blok 18 Voortplanting Carlijn Koehorst – 2019/2020
Hoorcollege 1. Inleiding van het blok
Rol van de dierenarts bij voortplanting?
• Hobby
o GD (hond, kat, fret, paard, bijzondere dieren)
• Commerciële fokkerij
o Economische factoren (LH, paard)
• Wildlife/bedreigde soorten
• Fokken vs anticonceptie
o Zorgen voor een optimale verloop
Fertiliteitbegeleiding
• Advies/begeleiding bij fokdieren
o (On)vruchtbaarheid
o Erfelijke gebreken / inteelt voorkomen
o Genetisch (genoom) selectie (advies bij keuze)
• Veiligheid van mens en dier
• Verminderd risico op overdragen van besmettelijke ziektes
o Transport (incl. import/export)
Aansturing van de hormonale cyclus
Progesteron houdt de dracht in stand. Elk
dier is anders (cyclus etc).
Geboortebegeleiding
• Geboorte
o Verwachte partusdatum
o Verloop van de bevalling
o Gezondheid moederdier en
pasgeborenen
• Na de geboorte
o Herstel van de geboorteweg
o Volgende cyclus
o Voorbereiding: volgende dracht
Ziektes en afwijkingen
• Aangeboren / erfelijk
• Besmettelijk
• Traumatisch
• Neoplasie
o Testikeltumor
o Ovariumtumor
• Onvruchtbaarheid / subfertiliteit
3
, Diergeneeskunde blok 18 Voortplanting Carlijn Koehorst – 2019/2020
Thema 1. Bouw van genitaal tractus
Hoorcollege 2. Mannelijk geslachtsapparaat
Embryologische ontwikkeling
• Genetische geslacht staat vast bij bevruchting
o Zoogdieren: XX vrouwelijk, XY mannelijk
o Vogels: ZW vrouwelijk, ZZ mannelijk
• Ontwikkeling indifferente gonaden (fenotypisch geen verschil)
In eerste instantie onstaan er onafhankelijk van het geslacht, dezelfde
geslachtsorganen.
De indifferente gonade is eigenlijk een structuur die hergebruikt wordt. Het ontstaat uit de
mesonefros (één van de drie primitieve nieren). Deze is kort in gebruik (eerste paar dagen
van het onstaan), daarna omgebouwt tot een nieuwe structuur. Deze ombouw begint, omdat
er op de mesonefros een typische nieropbouw ontstaat, op het epitheel van het mesonefros
ontstaat een nieuw laagje epitheel, de cellen hiervan gaan zich differentiëren. Er vormt zich
een verdikking; de genitale lijst. Deze cellen groeien dus in het mesonefros mesenchym.
Vanuit de einddarm migreren primordiale kiemcellen actief naar de genitale lijstcellen (bij
vogels gaat dit via de bloedbaan). Vanaf dit moment ontstaat er verschil tussen vrouwelijke
en mannelijke ontwikkeling, dan differentiatie in een bepaalde richting.
4
