SAMENVATTING
COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN
Naar het boek van Jan Loisen & Stijn Joyen
Charlotte V. 2019
,Inhoudstafel
H2: Prolegoma 1
1. Het paradigmabegrip 1
2. Communicatiewetenschappelijke theorievorming 2
3. Centrale thema’s in de communicatiewetenschappen 2
H3: Bouwstenen 4
1. Teken als basis 4
2. Elementen van het communicatieproces 7
3. Verschillende visies op het communcatieproces 9
4. Vormen van communicatie 10
H4: Geschiedenis 12
1. Mediageschiedenis 12
2. Voorlopers in het denken over communicatie 17
H5: Coming of age 18
1. De massamaatschappij 18
2. Propaganda 19
3. Instituonalisering communicatiewetenschappen 21
4. Communicatiemodellen 21
H6: Mainstreamparadigma 23
1. Communicatiewetenschappen en andere disciplines 23
2. Communicatiemodellen 28
3. Media en paniek 30
H7: Alternatieve paradigma 33
1. Marxistisch kader 33
2. Kritische theorie en Frankfurter schule 34
3. Politieke economie 35
4. Cultural studies 35
5. Postbenaderingen 36
,H8: Nieuwe tijden, nieuwe ideeën 39
1. Media en communicatietechnologie 39
2. Mediumtechnologische benaderingen: de Toronto school 40
3. Informatiemaatschappijtheorie 41
4. Nieuwe mediatheorieën 42
H9: De krachtlijnen 44
H10: De communicator 45
1. Een mediasociologisch perspectief of de zender 45
2. Communicatorstudies: een typologie 46
3. Gatekeeping en gatewatching 47
4. De beroepsrol van de communicator 50
H11: Beginselen van media-economie 51
1. Economische basisprincipes van de media 51
2. Antwoorden en strategieën 53
3. Nieuwe media-economie 53
H12: Media, normativiteit en beleid 55
1. Normatieve modellen 55
2. Mediabeleid 56
3. Normatieve aspecten van media 57
H13: Content is king? 59
1. Inhoudsanalyse 59
2. Representatie, beeldvorming en media 59
3. Verschillende vormen van media 61
4. Cultuur 62
H14: De ontvanger 63
1. Wie of wat is het publiek? 63
2. Ontwikkelingen in publieksonderzoek 63
3. Persuasieve communicatie 63
,Hoofdstuk 2 Prolegoma
1. Het paradigmabegrip
1.1 Paradigma en paradigmawissel
KUHN
Wetenschap evolueert niet geleidelijk, maar wordt door middel van paradigmawissels ontwikkelt.
Een paradigmawissel gaat als volgt:
1. Normale wetenschap
Paradigma biedt een kader waarin de werkelijkheid geanalyseerd wordt. Een universeel gedeeld model
dat richting geeft aan wetenschappelijk onderzoek.
2. Puzzle-solving
Onderzoekers binnen hetzelfde paradigma zijn het grotendeels eens over welke vragen essentieel zijn,
hoe deze moeten opgelost worden en hoe de resultaten moeten geïnterpreteerd worden.
3. Paradigma
Onderzoekers zien de werkelijkheid door een bepaalde bril. (vb. De wereld is plat)
4. Anomalie
Op een moment komen er waarnemingen die niet meer binnen het kader passen. Men probeert
deze eerst binnen het heersende kader op te lossen.
5. Crisis
Verschillende zienswijzen komen met elkaar in conflict.
6. Revolutie
Een nieuw paradigma vervangt het oude en we komen opnieuw terecht in een cyclus van
normale wetenschap.
1.2 Paradigma’s in de sociale wetenschappen
Kuhn’s ideeën zijn voornamelijk toe te passen op de exacte wetenschappen. In de sociale
wetenschappen kunnen er verschillende paradigma’s naast elkaar bestaan. Er is wel sprake van een
dominant paradigma.
1.3 Paradigma’s in de communicatiewetenschappen
Dominant paradigma Alternatief kritisch paradigma
VS na WOII Europa ‘70
(Europa is nog in wederopbouw van WOII) Kritiek op dominant paradigma
Liberaal en pluralistisch beeld Massacommunicatie = manipulatief
Machtige massamedia en onderdrukkend
Open, democratische en vrije samenleving Ideologie staat centraal
Boodschappen van mediaorganisaties zijn
Kwanitatieve onderzoeksmethoden niet neutraal.
Beheerst nog steeds op mondiaal niveau de Kwalitatieve onderzoekstechnieken
communicatiewetenschappen. Link met het marxisme (zie H7)
1
,2. Communicatiewetenschappelijke theorievorming
2.1 Een theoretische school
— Academici die eenzelfde tijd, ruimte en context delen.
— Ze onderzoeken 1 onderwerp vanuit 1 paradigma
— Hun werk kent internationale weerklank.
(vb. Frakfurter schule, Chicago school,... )
2.2 Theorie
Een theorie dient om het onderzoek in een zinvolle richting te sturen. Binnen een complex web voorziet
een theorie in ankerpunten zodat we de complexe relaties kunnen ordenen. Het is een poging om de
werkelijkheid te begrijpen.
(A way of thinking about the world)
2.3 Drie dichotomieën
Actie Structuur
Individu handelt op basis van Individu handelt binnen vast-
de eigen acties. gelegde structuur waarover men
geen of een beperkte invloed
heeft.
Consensus Conflict
Samenleving ontwikkelt zich lineair, Toestand van sociale wanorde en
focus op groei en integratie. permanente crisis.
Materie Geest
Nadruk op feiten, onderzoek moet Onderscheid tussen feiten en
objectief en waardevrij zijn gevoel kan niet gemaakt worden.
(materialistisch) culturalistisch)
3. Centrale thema’s in de communicatiewetenschappen
3.1 Macht
MC QUAIL
Power to Macht geassocieerd met consensus, samenwerking en effectieve doelrealisatie.
Power over Macht uitgeoefend ten koste van andere individuen en groepen. Dominantie, controle,
en manipulatie.
2
, Dominante media Pluralistische media
- In handen van machtige groepen en - Geen overheersende machtselite
instellingen - Publiek is actief
- Controleert de media inhoud - Publiek is drijvende kracht achter het
- Media zijn soortgelijk en geven publiek een media aanbod
uniform beeld van de samenleving - Verschillende visies en meningen
- Ontvanger is passief
3.2 Sociale integratie en identiteit
MC QUAIL
positief
Vrijheid en diversiteit Integratie en solidariteit
Media dragen bij aan de verspreiding Unificerende karakter van media.
van meningen stimuleren vrijheid en Tools om ergens bij te horen.
diversiteit. Virtueel overbruggen van Vb. De warmste week, Rode neuzen.
tijd en ruimte. Contact met andere Mensen rond een goed doel
centripetaal
centrifugaal
personen en culturen. samenbrengen.
Normloosheid en verlies van identiteit Dominantie en uniformiteit
Mensen verliezen voeling en contact met Kwalijke uniformiteit, media ontvangers
de medemens. Vb. Meer achter de pc zit- en gebruikers controleren.
ten dan buitenkomen. Vb dominantie van Hollywood.
Vb. Cyberpesten
negatief
Centrifugaal Middelpunt verliezende (sociale verandering, vrijheid, individualisme)
Centripetaal Eenheid orde, cohesie en integratie
3.3 Sociale verandering
ROSENGREN
Zijn media en communicatie oorzaak dan wel gevolg van sociale verandering?
3
COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN
Naar het boek van Jan Loisen & Stijn Joyen
Charlotte V. 2019
,Inhoudstafel
H2: Prolegoma 1
1. Het paradigmabegrip 1
2. Communicatiewetenschappelijke theorievorming 2
3. Centrale thema’s in de communicatiewetenschappen 2
H3: Bouwstenen 4
1. Teken als basis 4
2. Elementen van het communicatieproces 7
3. Verschillende visies op het communcatieproces 9
4. Vormen van communicatie 10
H4: Geschiedenis 12
1. Mediageschiedenis 12
2. Voorlopers in het denken over communicatie 17
H5: Coming of age 18
1. De massamaatschappij 18
2. Propaganda 19
3. Instituonalisering communicatiewetenschappen 21
4. Communicatiemodellen 21
H6: Mainstreamparadigma 23
1. Communicatiewetenschappen en andere disciplines 23
2. Communicatiemodellen 28
3. Media en paniek 30
H7: Alternatieve paradigma 33
1. Marxistisch kader 33
2. Kritische theorie en Frankfurter schule 34
3. Politieke economie 35
4. Cultural studies 35
5. Postbenaderingen 36
,H8: Nieuwe tijden, nieuwe ideeën 39
1. Media en communicatietechnologie 39
2. Mediumtechnologische benaderingen: de Toronto school 40
3. Informatiemaatschappijtheorie 41
4. Nieuwe mediatheorieën 42
H9: De krachtlijnen 44
H10: De communicator 45
1. Een mediasociologisch perspectief of de zender 45
2. Communicatorstudies: een typologie 46
3. Gatekeeping en gatewatching 47
4. De beroepsrol van de communicator 50
H11: Beginselen van media-economie 51
1. Economische basisprincipes van de media 51
2. Antwoorden en strategieën 53
3. Nieuwe media-economie 53
H12: Media, normativiteit en beleid 55
1. Normatieve modellen 55
2. Mediabeleid 56
3. Normatieve aspecten van media 57
H13: Content is king? 59
1. Inhoudsanalyse 59
2. Representatie, beeldvorming en media 59
3. Verschillende vormen van media 61
4. Cultuur 62
H14: De ontvanger 63
1. Wie of wat is het publiek? 63
2. Ontwikkelingen in publieksonderzoek 63
3. Persuasieve communicatie 63
,Hoofdstuk 2 Prolegoma
1. Het paradigmabegrip
1.1 Paradigma en paradigmawissel
KUHN
Wetenschap evolueert niet geleidelijk, maar wordt door middel van paradigmawissels ontwikkelt.
Een paradigmawissel gaat als volgt:
1. Normale wetenschap
Paradigma biedt een kader waarin de werkelijkheid geanalyseerd wordt. Een universeel gedeeld model
dat richting geeft aan wetenschappelijk onderzoek.
2. Puzzle-solving
Onderzoekers binnen hetzelfde paradigma zijn het grotendeels eens over welke vragen essentieel zijn,
hoe deze moeten opgelost worden en hoe de resultaten moeten geïnterpreteerd worden.
3. Paradigma
Onderzoekers zien de werkelijkheid door een bepaalde bril. (vb. De wereld is plat)
4. Anomalie
Op een moment komen er waarnemingen die niet meer binnen het kader passen. Men probeert
deze eerst binnen het heersende kader op te lossen.
5. Crisis
Verschillende zienswijzen komen met elkaar in conflict.
6. Revolutie
Een nieuw paradigma vervangt het oude en we komen opnieuw terecht in een cyclus van
normale wetenschap.
1.2 Paradigma’s in de sociale wetenschappen
Kuhn’s ideeën zijn voornamelijk toe te passen op de exacte wetenschappen. In de sociale
wetenschappen kunnen er verschillende paradigma’s naast elkaar bestaan. Er is wel sprake van een
dominant paradigma.
1.3 Paradigma’s in de communicatiewetenschappen
Dominant paradigma Alternatief kritisch paradigma
VS na WOII Europa ‘70
(Europa is nog in wederopbouw van WOII) Kritiek op dominant paradigma
Liberaal en pluralistisch beeld Massacommunicatie = manipulatief
Machtige massamedia en onderdrukkend
Open, democratische en vrije samenleving Ideologie staat centraal
Boodschappen van mediaorganisaties zijn
Kwanitatieve onderzoeksmethoden niet neutraal.
Beheerst nog steeds op mondiaal niveau de Kwalitatieve onderzoekstechnieken
communicatiewetenschappen. Link met het marxisme (zie H7)
1
,2. Communicatiewetenschappelijke theorievorming
2.1 Een theoretische school
— Academici die eenzelfde tijd, ruimte en context delen.
— Ze onderzoeken 1 onderwerp vanuit 1 paradigma
— Hun werk kent internationale weerklank.
(vb. Frakfurter schule, Chicago school,... )
2.2 Theorie
Een theorie dient om het onderzoek in een zinvolle richting te sturen. Binnen een complex web voorziet
een theorie in ankerpunten zodat we de complexe relaties kunnen ordenen. Het is een poging om de
werkelijkheid te begrijpen.
(A way of thinking about the world)
2.3 Drie dichotomieën
Actie Structuur
Individu handelt op basis van Individu handelt binnen vast-
de eigen acties. gelegde structuur waarover men
geen of een beperkte invloed
heeft.
Consensus Conflict
Samenleving ontwikkelt zich lineair, Toestand van sociale wanorde en
focus op groei en integratie. permanente crisis.
Materie Geest
Nadruk op feiten, onderzoek moet Onderscheid tussen feiten en
objectief en waardevrij zijn gevoel kan niet gemaakt worden.
(materialistisch) culturalistisch)
3. Centrale thema’s in de communicatiewetenschappen
3.1 Macht
MC QUAIL
Power to Macht geassocieerd met consensus, samenwerking en effectieve doelrealisatie.
Power over Macht uitgeoefend ten koste van andere individuen en groepen. Dominantie, controle,
en manipulatie.
2
, Dominante media Pluralistische media
- In handen van machtige groepen en - Geen overheersende machtselite
instellingen - Publiek is actief
- Controleert de media inhoud - Publiek is drijvende kracht achter het
- Media zijn soortgelijk en geven publiek een media aanbod
uniform beeld van de samenleving - Verschillende visies en meningen
- Ontvanger is passief
3.2 Sociale integratie en identiteit
MC QUAIL
positief
Vrijheid en diversiteit Integratie en solidariteit
Media dragen bij aan de verspreiding Unificerende karakter van media.
van meningen stimuleren vrijheid en Tools om ergens bij te horen.
diversiteit. Virtueel overbruggen van Vb. De warmste week, Rode neuzen.
tijd en ruimte. Contact met andere Mensen rond een goed doel
centripetaal
centrifugaal
personen en culturen. samenbrengen.
Normloosheid en verlies van identiteit Dominantie en uniformiteit
Mensen verliezen voeling en contact met Kwalijke uniformiteit, media ontvangers
de medemens. Vb. Meer achter de pc zit- en gebruikers controleren.
ten dan buitenkomen. Vb dominantie van Hollywood.
Vb. Cyberpesten
negatief
Centrifugaal Middelpunt verliezende (sociale verandering, vrijheid, individualisme)
Centripetaal Eenheid orde, cohesie en integratie
3.3 Sociale verandering
ROSENGREN
Zijn media en communicatie oorzaak dan wel gevolg van sociale verandering?
3
