HS 6. De massa
Rode draad: we focussen op de rol van de massa in de politiek aan de hand van drie
kernbegrippen: politieke cultuur wordt doorgegeven door politieke socialisatie die bepalend
is voor politieke participatie die bepalend is voor politieke stabiliteit.
1. Inleiding
Politiek is niet iets wat beperkt is tot de elites. Het is iets van de massa (burgers, kiezers, …).
Meer nog, de macht light officieel bij het volk. Om het echter werkbaar te houden werken we
via vertegenwoordigers. Burgers verkiezen enkele leden om in hun naam en belang de
collectief bindende beslissingen te nemen.
In functie van de legitimiteit van het systeem is het belangrijk dat er vertrouwen is tussen
beide. Dat vertrouwen in ons land in de politieke elite is niet laag, maar ook niet hoog. Het
gaat niet achteruit (enkel in regionale instellingen tussen 2009-2014), maar is eerder stabiel.
Er zijn verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië, Walen hebben minder vertrouwen in de
politiek. Dit vertrouwen is belangrijk voor de stabiliteit van het politiek systeem. Als het
vertrouwen er is kan het systeem beter functioneren (men voelt zich geruggesteund).
De rol van burgers is echter niet beperkt tot het aanduiden van vertegenwoordigers. Ze
kunnen ook zelf participeren in het politieke systeem. Dat is afhankelijk van politieke
participatie, socialisatie en cultuur.
2. Politieke cultuur
2.1 Inleiding
De diversiteit in het politieke reilen en zeilen van verschillende landen kunnen we verklaren
aan de hand van het concept ‘politieke cultuur’. Politieke cultuur is het geheel van politieke
waarden en gedragingen van de bevolking van een land. Hierbij gaat men kijken naar de
heersende waarden, normen, symbolen, overtuigingen en gebruiken die in deze
gemeenschap bestaan m.b.t. de politiek. Op deze manier kan men verschillen zowel tussen
als binnen landen verklaren.
We moeten wel opletten voor het gevaar voor stereotypering aangezien het een dunne grens
betreft met karakteriseringen. Als je iets wil verklaren, kan je verwijzen naar de politieke
cultuur, maar de werkelijkheid is vaak genuanceerd/ingewikkeld.
2.2 Wat is ‘politieke cultuur’?
1. Politiek en wetenschappelijk belang
Allereerst is er een verschil tussen de politieke en wetenschappelijke benadering van het
concept ‘politieke cultuur’.
i. Politieke visie (NPC)
De politieke visie (nieuw politieke cultuur) werd een populair concept in de jaren 1990. Het
werd opgevoerd als remedie bij uitstek om de kloof tussen burger en politiek te dichten.
34
, Politieke cultuur in het politieke debat verwijst uitsluitend naar het functioneren van de
politieke elite en de instellingen waarin ze opereert, naar de heersende omgangvormen en
opvattingen in de politiek.
Er werden door de jaren heen heel wat voorstellen geformuleerd onder de noemer NPC met
als doel de democratie beter te laten functioneren. Uit onderzoek bleek namelijk dat mensen
ontevreden waren over de politiek en dat er weinig vertrouwen was in politieke instellingen.
Daarom werden hervormingsvoorstellen gedaan zoals bv. een nieuwe deontologische code.
ii. Wetenschappelijke benadering
De wetenschappelijke benadering van politieke culturr focust niet enkel op elite, maar wordt
gevormd door zowel de politieke elite als de massa en vooral de permanente wisselwerking
tussen beide.
2. Definities
Er is geen algemeen aanvaarde definitie, maar politieke cultuur is vlag die vele ladingen dekt.
Politieke cultuur heeft betrekking op het geheel van waarden, attitudes, overtuigingen en
gedragingen van een groep mensen, die zowel betrekking hebben op het politieke systeem
als op hun eigen functioneren in dat systeem. Waar ideologie het heeft over een set ideeën,
verwijst politieke cultuur meer naar denken en voelen, meer emotioneel dan rationeel.
Politieke cultuur kan binnen een systeem verschillen, evolueert ook over de tijd heen.
3. Reeds lang bestudeerd
Huntington beschreef in zijn boek negen beschavingen, die verschilden qua geschiedenis, taal,
cultuur en godsdienst. Hij stelde dat in de 21ste eeuw niet landen, maar culturen de
belangrijkste bron van politieke conflicten zouden vormen. Conflicten zijn niet economisch of
ideologisch van aard, maar cultureel.
Hij voorspelt eigenlijk een botsing tussen verschillende politieke culturen. Reden is dat niet
alle beschavingen gericht zijn op democratie. Politieke culturen verschillen dus onderling.
2.3 The civic culture
1. Almond & Verba en verder
i. Leiden bepaalde culturele voorwaarden tot bepaalde soorten politieke
systemen?
De eerste systematische studie naar politieke culturen was er een van Almond en Verba. In
hun boek ‘The Civic Culture’ vergelijken ze de nationale politieke culturen van vijf
verschillende landen. Daarmee nemen ze een stelling in tegen het institutionalisme, dat stelt
dat de stabiliteit van democratieën vooral bepaald wordt door hun instellingen. Volgens
Almond en Verba is ook de concrete houding van een bevolking t.a.v. de politiek van groot
belang voor de politieke stabiliteit. De doelstelling van hun onderzoek was dan ook
onderzoeken of bepaalde culturele voorwaarden tot bepaalde soorten politieke systemen
leiden. Hun studtie wordt vandaag de dag nog steeds als een mijlpaal beschouwd.
35
Rode draad: we focussen op de rol van de massa in de politiek aan de hand van drie
kernbegrippen: politieke cultuur wordt doorgegeven door politieke socialisatie die bepalend
is voor politieke participatie die bepalend is voor politieke stabiliteit.
1. Inleiding
Politiek is niet iets wat beperkt is tot de elites. Het is iets van de massa (burgers, kiezers, …).
Meer nog, de macht light officieel bij het volk. Om het echter werkbaar te houden werken we
via vertegenwoordigers. Burgers verkiezen enkele leden om in hun naam en belang de
collectief bindende beslissingen te nemen.
In functie van de legitimiteit van het systeem is het belangrijk dat er vertrouwen is tussen
beide. Dat vertrouwen in ons land in de politieke elite is niet laag, maar ook niet hoog. Het
gaat niet achteruit (enkel in regionale instellingen tussen 2009-2014), maar is eerder stabiel.
Er zijn verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië, Walen hebben minder vertrouwen in de
politiek. Dit vertrouwen is belangrijk voor de stabiliteit van het politiek systeem. Als het
vertrouwen er is kan het systeem beter functioneren (men voelt zich geruggesteund).
De rol van burgers is echter niet beperkt tot het aanduiden van vertegenwoordigers. Ze
kunnen ook zelf participeren in het politieke systeem. Dat is afhankelijk van politieke
participatie, socialisatie en cultuur.
2. Politieke cultuur
2.1 Inleiding
De diversiteit in het politieke reilen en zeilen van verschillende landen kunnen we verklaren
aan de hand van het concept ‘politieke cultuur’. Politieke cultuur is het geheel van politieke
waarden en gedragingen van de bevolking van een land. Hierbij gaat men kijken naar de
heersende waarden, normen, symbolen, overtuigingen en gebruiken die in deze
gemeenschap bestaan m.b.t. de politiek. Op deze manier kan men verschillen zowel tussen
als binnen landen verklaren.
We moeten wel opletten voor het gevaar voor stereotypering aangezien het een dunne grens
betreft met karakteriseringen. Als je iets wil verklaren, kan je verwijzen naar de politieke
cultuur, maar de werkelijkheid is vaak genuanceerd/ingewikkeld.
2.2 Wat is ‘politieke cultuur’?
1. Politiek en wetenschappelijk belang
Allereerst is er een verschil tussen de politieke en wetenschappelijke benadering van het
concept ‘politieke cultuur’.
i. Politieke visie (NPC)
De politieke visie (nieuw politieke cultuur) werd een populair concept in de jaren 1990. Het
werd opgevoerd als remedie bij uitstek om de kloof tussen burger en politiek te dichten.
34
, Politieke cultuur in het politieke debat verwijst uitsluitend naar het functioneren van de
politieke elite en de instellingen waarin ze opereert, naar de heersende omgangvormen en
opvattingen in de politiek.
Er werden door de jaren heen heel wat voorstellen geformuleerd onder de noemer NPC met
als doel de democratie beter te laten functioneren. Uit onderzoek bleek namelijk dat mensen
ontevreden waren over de politiek en dat er weinig vertrouwen was in politieke instellingen.
Daarom werden hervormingsvoorstellen gedaan zoals bv. een nieuwe deontologische code.
ii. Wetenschappelijke benadering
De wetenschappelijke benadering van politieke culturr focust niet enkel op elite, maar wordt
gevormd door zowel de politieke elite als de massa en vooral de permanente wisselwerking
tussen beide.
2. Definities
Er is geen algemeen aanvaarde definitie, maar politieke cultuur is vlag die vele ladingen dekt.
Politieke cultuur heeft betrekking op het geheel van waarden, attitudes, overtuigingen en
gedragingen van een groep mensen, die zowel betrekking hebben op het politieke systeem
als op hun eigen functioneren in dat systeem. Waar ideologie het heeft over een set ideeën,
verwijst politieke cultuur meer naar denken en voelen, meer emotioneel dan rationeel.
Politieke cultuur kan binnen een systeem verschillen, evolueert ook over de tijd heen.
3. Reeds lang bestudeerd
Huntington beschreef in zijn boek negen beschavingen, die verschilden qua geschiedenis, taal,
cultuur en godsdienst. Hij stelde dat in de 21ste eeuw niet landen, maar culturen de
belangrijkste bron van politieke conflicten zouden vormen. Conflicten zijn niet economisch of
ideologisch van aard, maar cultureel.
Hij voorspelt eigenlijk een botsing tussen verschillende politieke culturen. Reden is dat niet
alle beschavingen gericht zijn op democratie. Politieke culturen verschillen dus onderling.
2.3 The civic culture
1. Almond & Verba en verder
i. Leiden bepaalde culturele voorwaarden tot bepaalde soorten politieke
systemen?
De eerste systematische studie naar politieke culturen was er een van Almond en Verba. In
hun boek ‘The Civic Culture’ vergelijken ze de nationale politieke culturen van vijf
verschillende landen. Daarmee nemen ze een stelling in tegen het institutionalisme, dat stelt
dat de stabiliteit van democratieën vooral bepaald wordt door hun instellingen. Volgens
Almond en Verba is ook de concrete houding van een bevolking t.a.v. de politiek van groot
belang voor de politieke stabiliteit. De doelstelling van hun onderzoek was dan ook
onderzoeken of bepaalde culturele voorwaarden tot bepaalde soorten politieke systemen
leiden. Hun studtie wordt vandaag de dag nog steeds als een mijlpaal beschouwd.
35