Handhavingsrecht
Hoorcollege 7
Beginselplicht tot handhaving, gedogen, evenredigheid en
combinatie van sancties
Met name gaat bij uitoefening van handhaving wat is daar de normering. Is dat
discretionaire bevoegdheid of wordt die ingeperkt door ofwel wetgeving ofwel
jurisprudentie? Daar is met name belangrijke rol van beginselplicht tot handhaven.
Daarna gaan we hebben over gedogen.
En we kijken naar evenredigheid en proportionaliteit bij sancties. Zeker bij sancties is
evenredigheid belangrijk vraagstuk.
Tot slot nog combinaties van sancties.
Thematiek van dit college
- Eerste thema betreft de afwegingsruimte bij het nemen van handhavingsbesluiten.
Meer specifiek:
o De beginselplicht tot handhaving en het gedogen
Tweede thema is het vraagstuk van de evenredigheid van sancties. Wat houdt die
evenredigheid precies in?
In dat verband komt ook de (on)mogelijke combinatie van sancties aan bod.
Eerste onderwerp:
Er is sprake van normschending, het bestuur heeft bevoegdheid om op te treden. Hoe zit het
nu met de belangenafweging om dat feitelijk en juridisch wel of niet te doen? Anders
gezegd: is het uitoefenen van handhavingsbevoegdheden; is dat discretionair of gebonden?
En waardoor ontstaat dan die binding? Ontstaat die doordat in wetgeving daar beperkingen
worden gesteld of zat dat meer op grond van jurisprudentie.
Zou wetgeving de uitoefening van die handhavingsbevoegdheden sterk normeren? En welke
wetgeving denk je dan aan?
Stap 1: Je kijkt op grond waarvan de bevoegdheid is ontleent. Die bevoegdheid om bijv.
bestuurlijke boete op te leggen of bestuursdwang op te leggen of begunstigende beschikking
in te trekken. Dat zijn die sanctiebevoegdheden. Dan is stap 1 waar is die bevoegdheid
toegekend en is daar eventueel een normering van de bevoegdheid. Je krijgt bijv.
mogelijkheid om bestuurlijke boete op te leggen als provinciaal bestuur o.g.v. omgevingswet
(noemt maar iets). Dan kijk je in omgevingswet of normering is wanneer in welke
omstandigheden kan je boete opleggen. Dus bijzondere wet is goed begin.
Daarna: bewoording van de wet. Staat er bijv. in de wet college van GS kan bestuurlijke
boete leggen in geval van a, b en c. Dan staat er KAN bepaling. Die geeft aan dat
bevoegdheid creëert om te doen maar of je die bevoegdheid ook uitoefent laat je bij
bestuursorgaan zelf. Dat is meer open, niet zozeer geboden bevoegdheid. Met name met of
je het beoefent of niet. Dus formulering van sanctiemogelijkheid in de specifieke bijzondere
wet is belangrijk.
Dan kijk je ook nog naar Awb. Awb kent weliswaar bevoegdheid niet toe, maar het kan wel
normering geven van de uitoefening van die bevoegdheid. In Awb heb je bepalingen
specifiek over sancties, maar in algemene zin is uitoefening van handhavingsbevoegdheid
, ook uitoefening van bestuursbevoegdheid en daarop gelden ook andere bepalingen van de
Awb; zoals zorgvuldigheid van onderzoek, evenredige belangenafweging enz.
Dus normering geschied ook door bepalingen uit de Awb. Dat is dus eigenlijk de normering
vanuit de wetgeving bezien.
Maar daarnaast
Handhavingsbesluiten
- Het zijn bestuursbesluiten betreffende de oplegging van bestuurlijke sancties
(herstel, bestraffend)
Hier zie je dat handhavingsbesluiten eigenlijk zien als specifieke component binnen
bredere categorie bestuursbesluiten. Want het zijn immers ook besluiten van
bestuursorganen, dus speciaal type bestuursbesluit namelijk gericht op handhaving
c.q. opleggen van sanctie. We hebben steeds de kwestie: is het herstel of sanctie (zie
vorige colleges).
- Zijn het gebonden of juist meer discretionaire bevoegdheden?
- Anders geformuleerd: wat is precies de afwegingsruimte bij het nemen van
handhavingsbesluiten?
- Belangenafweging (3.4 Algemene wet bestuursrecht)
Belangenafweging neergelegd in 3.4 Awb speelt daarbij een belangrijke rol.
Dat is even stap 1.
Daarna kan je kijken naar jurisprudentie. Is er jurisprudentie over de vraag is er
beleidsvrijheid bij uitoefening van sancties? Dan komt beginselplicht tot handhaving. Die is
ontstaan in jurisprudentie. Beginselplicht tot handhaven = in principe handhaven, tenzij…
De beginselplicht tot handhaving
- Uitgangspunt is optreden/handhaven tenzij…
Is dat handhaven alle type sancties? NEE, dat gaat specifiek op herstel gerichte
sancties!
In jurisprudentie is gebleken dat beginselplicht niet geldt bij bestraffende sancties.
Specifiek gericht op herstelsancties. Waarom? Bij herstelsancties is iets wat in strijd is
met recht en daar geldt natuurlijk dat je zo snel mogelijk de situatie die in strijd is
met recht veranderen. Daar zitten ook vaak derde belanghebbende bij. Belangrijk in
bestuursrecht steeds te bedenken welke partijen zijn er. Bij herstelsancties zijn vaak
derdebelanghebbende die nadeel ondervindt (bv. belemmering uitzicht door illegaal
bouwwerk); je wil dan dat gemeente snel herstelt.
Daarom: als strijd is met regels en bestuur is bevoegd om op te treden met
herstelsanctie, dan zal die dat in principe moeten doen. Dat is beginselplicht van
handhaven. En die is belangrijk bij vraag of die bevoegdheid discretionair of
gebonden is.
- Wat is de ratio achter dit uitgangspunt?
Je zit vaak in sitauties dat iemand (derde) last van heeft en zijn nog steeds geldende
regels en dan moet je zeggen ‘ik treed op’, want je wil belangen van die derde
beschermen en in een rechtsstaat zou je toch moeten hechten aan uitgangspunt dat
als er strijd is met recht dat je dan moet optreden, als je dat niet dan kan zijn dat op
andere terreinen discussie komt en dus norm erosie optreedt.
Hoorcollege 7
Beginselplicht tot handhaving, gedogen, evenredigheid en
combinatie van sancties
Met name gaat bij uitoefening van handhaving wat is daar de normering. Is dat
discretionaire bevoegdheid of wordt die ingeperkt door ofwel wetgeving ofwel
jurisprudentie? Daar is met name belangrijke rol van beginselplicht tot handhaven.
Daarna gaan we hebben over gedogen.
En we kijken naar evenredigheid en proportionaliteit bij sancties. Zeker bij sancties is
evenredigheid belangrijk vraagstuk.
Tot slot nog combinaties van sancties.
Thematiek van dit college
- Eerste thema betreft de afwegingsruimte bij het nemen van handhavingsbesluiten.
Meer specifiek:
o De beginselplicht tot handhaving en het gedogen
Tweede thema is het vraagstuk van de evenredigheid van sancties. Wat houdt die
evenredigheid precies in?
In dat verband komt ook de (on)mogelijke combinatie van sancties aan bod.
Eerste onderwerp:
Er is sprake van normschending, het bestuur heeft bevoegdheid om op te treden. Hoe zit het
nu met de belangenafweging om dat feitelijk en juridisch wel of niet te doen? Anders
gezegd: is het uitoefenen van handhavingsbevoegdheden; is dat discretionair of gebonden?
En waardoor ontstaat dan die binding? Ontstaat die doordat in wetgeving daar beperkingen
worden gesteld of zat dat meer op grond van jurisprudentie.
Zou wetgeving de uitoefening van die handhavingsbevoegdheden sterk normeren? En welke
wetgeving denk je dan aan?
Stap 1: Je kijkt op grond waarvan de bevoegdheid is ontleent. Die bevoegdheid om bijv.
bestuurlijke boete op te leggen of bestuursdwang op te leggen of begunstigende beschikking
in te trekken. Dat zijn die sanctiebevoegdheden. Dan is stap 1 waar is die bevoegdheid
toegekend en is daar eventueel een normering van de bevoegdheid. Je krijgt bijv.
mogelijkheid om bestuurlijke boete op te leggen als provinciaal bestuur o.g.v. omgevingswet
(noemt maar iets). Dan kijk je in omgevingswet of normering is wanneer in welke
omstandigheden kan je boete opleggen. Dus bijzondere wet is goed begin.
Daarna: bewoording van de wet. Staat er bijv. in de wet college van GS kan bestuurlijke
boete leggen in geval van a, b en c. Dan staat er KAN bepaling. Die geeft aan dat
bevoegdheid creëert om te doen maar of je die bevoegdheid ook uitoefent laat je bij
bestuursorgaan zelf. Dat is meer open, niet zozeer geboden bevoegdheid. Met name met of
je het beoefent of niet. Dus formulering van sanctiemogelijkheid in de specifieke bijzondere
wet is belangrijk.
Dan kijk je ook nog naar Awb. Awb kent weliswaar bevoegdheid niet toe, maar het kan wel
normering geven van de uitoefening van die bevoegdheid. In Awb heb je bepalingen
specifiek over sancties, maar in algemene zin is uitoefening van handhavingsbevoegdheid
, ook uitoefening van bestuursbevoegdheid en daarop gelden ook andere bepalingen van de
Awb; zoals zorgvuldigheid van onderzoek, evenredige belangenafweging enz.
Dus normering geschied ook door bepalingen uit de Awb. Dat is dus eigenlijk de normering
vanuit de wetgeving bezien.
Maar daarnaast
Handhavingsbesluiten
- Het zijn bestuursbesluiten betreffende de oplegging van bestuurlijke sancties
(herstel, bestraffend)
Hier zie je dat handhavingsbesluiten eigenlijk zien als specifieke component binnen
bredere categorie bestuursbesluiten. Want het zijn immers ook besluiten van
bestuursorganen, dus speciaal type bestuursbesluit namelijk gericht op handhaving
c.q. opleggen van sanctie. We hebben steeds de kwestie: is het herstel of sanctie (zie
vorige colleges).
- Zijn het gebonden of juist meer discretionaire bevoegdheden?
- Anders geformuleerd: wat is precies de afwegingsruimte bij het nemen van
handhavingsbesluiten?
- Belangenafweging (3.4 Algemene wet bestuursrecht)
Belangenafweging neergelegd in 3.4 Awb speelt daarbij een belangrijke rol.
Dat is even stap 1.
Daarna kan je kijken naar jurisprudentie. Is er jurisprudentie over de vraag is er
beleidsvrijheid bij uitoefening van sancties? Dan komt beginselplicht tot handhaving. Die is
ontstaan in jurisprudentie. Beginselplicht tot handhaven = in principe handhaven, tenzij…
De beginselplicht tot handhaving
- Uitgangspunt is optreden/handhaven tenzij…
Is dat handhaven alle type sancties? NEE, dat gaat specifiek op herstel gerichte
sancties!
In jurisprudentie is gebleken dat beginselplicht niet geldt bij bestraffende sancties.
Specifiek gericht op herstelsancties. Waarom? Bij herstelsancties is iets wat in strijd is
met recht en daar geldt natuurlijk dat je zo snel mogelijk de situatie die in strijd is
met recht veranderen. Daar zitten ook vaak derde belanghebbende bij. Belangrijk in
bestuursrecht steeds te bedenken welke partijen zijn er. Bij herstelsancties zijn vaak
derdebelanghebbende die nadeel ondervindt (bv. belemmering uitzicht door illegaal
bouwwerk); je wil dan dat gemeente snel herstelt.
Daarom: als strijd is met regels en bestuur is bevoegd om op te treden met
herstelsanctie, dan zal die dat in principe moeten doen. Dat is beginselplicht van
handhaven. En die is belangrijk bij vraag of die bevoegdheid discretionair of
gebonden is.
- Wat is de ratio achter dit uitgangspunt?
Je zit vaak in sitauties dat iemand (derde) last van heeft en zijn nog steeds geldende
regels en dan moet je zeggen ‘ik treed op’, want je wil belangen van die derde
beschermen en in een rechtsstaat zou je toch moeten hechten aan uitgangspunt dat
als er strijd is met recht dat je dan moet optreden, als je dat niet dan kan zijn dat op
andere terreinen discussie komt en dus norm erosie optreedt.
