Samenvatting

Ontwikkelingspsychologie
1. Ontwikkeling van emoties
Structuur van de emotionele ontwikkeling
Emotionele ontwikkeling bestaat uit:
- Evolutie van de eigen emoties
- Inzicht in de emoties van anderen
1. Evolutie van de eigen emoties
A. ZELFBEWUSTZIJN
- De Zuigeling :
o Geen onderscheid tss zichzelf en de buitenwereld
o Erg op zichzelf gericht
o Gevoelig voor de omgeving
o Gevoel=voornamelijk opwinding ( ontstaat door sensomotorische ervaringen)
 meestal door lust/onlust gekleurd
- Na 2 maanden:
o Gevoelens worden duurzamer
o Zekere stemmingen  variëren tussen opgeruimdheid en neerslachtigheid
- Na een drietal maanden:
o Zintuigen zodanig ontwikkeld dat baby op ontdekking gaat in de buitenwereld
 affectief leven wordt lustvol gekleurd
 3 drijfveren:
1) Genotsdrang: lust wordt herhaald, onlust vermeden
2) Sensatiedrang: kijken en (mond-)voelen
3) Activiteitsdrang: speldrang,nabootsingsdrang ( van zichzelf en anderen)
- Rond 6 maanden:
o baby = bewuster van andere mensen  wil in hun buurt vertroeven
o ervaren gedifferentieerde gevoelens ( differentiatiedrang)
o kijken naar gevoelsuitdrukkingen = hersengolven die gelijken op die wanneer
volwassenen gezichtsuitdrukkingen opvangen
- Rond 1jaar:
o Kind kan goed bepaalde gevoelens uitdrukken via zijn lichamelijkheid
- Peuter:
o Dingen gewild grijpen en hanteren
o Wil deelnemen aan het sociale leven
o Wil meespelen met anderen  differentiatie in gevoelens
o Nieuw zijn : verwondering,twijfel,sympathie,jaloersheid…
o Zelfbewustzijn komt stilaan tot ontwikkeling  daardoor: koppig tonen,
agressief, brutaal ( maar zal evengoed affectie tonen)
 gevoelens peuter zijn directe uitingen op wat zich in zijn omgeving
voordoet.




1
Ontwikkelingspsychologie

, - De kleuter:
o Ontwikkeling van het IK-beleven
 Einde peuterfase: onderscheid tussen Ik en niet-IK
 Brengt onmiddelijke consequenties: gevoelens eigen bezit en dat van
anderen maar ook naar het eigenmachtsgevoel
 Alle gevoelens worden geconcentreerd op eigen IK  egocentrisme
wordt een bijzonder kenmerk van deze periode
 Kind ziet zichzelf als middelpunt van de wereld
 Zoals hij voelt/denkt, zo voelen en denken ook anderen volgens hem
 Kan geen afstand nemen van zichzelf
 egocentrisme komt op verschillende deelgebieden tot uiting: spel,
fantasie, motieven voor gedrag…

o Uitbereiding van sociale contacten en gevoelens
 Kind gaat naar school  sprake van totaal nieuwe situatie
( geconfronteerd met 20-30 kdn onder leiding van 1 persoon)
 meer gedwongen om te leren omgaan met kdn
 Nieuwe situatie kan in begin bedreigend overkomen, geleidelijk aan
zal hij er vertrouwd mee geraken.
 Woord van de kleuterleidster= heilig ( wat vader/moeder zegt wordt
soms in de wind geslagen)
 Aan de woorden van de kleuterleidster kan niet getwijfeld worden
 Juf= buiten gezin de 1e volwassene die in hun leven een belangrijke rol
gaat spelen en waar ze zich aan gaan hechten.  kleuterleidster heeft
een grote verantwoordelijkheid
 Juf = vertrouwensfiguur voor kinderen+ door veelvuldig contact merkt
ze vaak als 1e op wanneer er iets met de kleuter aan de hand is.
 Ontstaat ook behoefte aan contact met leeftijdsgenoten
 Creert in zijn fantasie vriendjes als er geen beschikbaar zijn
 Samenspelen= functioneel bepaald  nog maar beginnend empatisch
vermogen
 Kunnen wel elkaars gedrag sterk beïnvloeden  acie en reactie
bepalen hun gedrag in de toekomst !




2
Ontwikkelingspsychologie

, o Presentatiedrang en initiatiefname
 Rond 3-4j: prestatiegericht gedrag
 Prestaties vergelijken met die van anderen  gestimuleerd om beter
te doen
 Begint zelf meer initiatieven te nemen, meisje wil goedkeuring en lof,
jongen vooral presentaties centraal
 Belangrijk= opgavenbewustzijn verwerven  leren onderscheid
maken tussen wat ze willen bereiken en wat ze verwachten te zullen
bereiken ( kleuter moet hierbij nog wel geholpen worden  kan zijn
eigen mogelijkheden nog niet inschatten)
 Als hij zich overschat  geconfronteerd met teleurstelling en
mislukking  gaat twijfelen aan zichzelf  leidt vaak tot
overcompensatie
 Kunnen niet alle mislukkingen vermijden  wel ondersteunen in
stellen haalbare doelstellingen
- Het lagere schoolkind
o Opnieuw andere wereld
o Lezen en schrijven : vaardigheden waarbij men beoordeeld wordt op et
kunnen en niet alleen meer op inzet  leren hun eigen prestaties beoordelen
+ nieuwe reeks gevoelens onstaat
o Gevoelens over zichzelf:meer/minderwaardigheidsgevoelens, spijt,schaamte..
zelfwaardegevoel sterk verbonden met hun prestaties+ wat de
buitenwereld erover denkt
o Zeer gevoelig voor zowel postieve en negatieve opmerkingen
o Vergelijking met anderen  leidt tot gevoelens over die anderen bv
bewondering,spot, leedvermaak..
o Uitbereiding van vooral sociale gevoelens en ontstaan morele gevoelens
o Gevoelens komen meer samen voor , zelfs als ze tegenstrijdig zijn
o Stemmingen wisselen nog gemakkelijk maar worden duurzamer
o Gevoelens schoolkind : weinig diepgang  verklaar uitlachen van
zieke/misvormde kameraadjes of pijnigen dieren , pesten ..

Het is duidelijk dat naast het aangeboren temperament, de sociale wereld een belanrijke
functie heeft in het ontstaan van emoties!

B. EMOTIONELE ZELFREGULATIE
= strategieen die we gebruiken om onze emoties aan te passen tot een comfortabele
intensiteit zodat we onze doelen kunnen bereiken
- Prefontale hersenschors  belangrijke rol in vaardigheid om emoties te controleren
- Bij baby : nauwelijks ontwikkeld , heeft dus ook moeilijkheden om gevoelens te
controleren.
- Weg om gevoelens te leren controleren = lang
- Kleiuters ontdekken dat ze iets anders kunnen gaan doen en dat ze tot andere
gevoelens kunnen komen
- Ontwikkeling taal+ die leren gebruiken= belangrijke factor


3
Ontwikkelingspsychologie

, - Lagere schoolkind: onderscheid maken tussen probleemgerichte coping en
emotiegerichte coping
 Wanneer zij ervaren dat situatie onaangenaam is en verandbaar is kiezen ze om
het probleem aan te pakken
 Wanneer ze gevoel hebben dat ze niets kunnen veranderen staan ze zichzelft oe
om de emoties die daarbij horen te ervaren
- Rond 12j: periode van synaptische groei in de prefontale hersenzone  wijst erp dat
er meer verbanden worden gelegd in het taalgebied

2. Evolutie van het inzicht in emoties van anderen
A. TEMPERAMENT
- Aangeboren tendens om op prikkels te reageren  prikkels komen zowel van
binnenuit als van buitenuit
- Hoe hevig de prikkels zijn en hoe hevig daarmee omgegaan word = temperament
 geeft aan hoe hevig we emoties zullen voelen/erop reageren
- Gerichtheid op prikkels van buitenaf  noodzakelijk om signalen van anderen op te
vangen en daarop te reageren. (Temperament speelt rol in hoe rustig/hevig we
hierop reageren)
Social referencing
- Steun zoeken bij volwassenen
- Oorspronkelijk : puur fysieke nabijheid  eens non-verbale signalen van anderen
begrijpt gaat baby in onzekere situatis steun zoeken door te kijken naar de
ouders/verzorgingsfiguur
- = SOCIAL REFERENCING
= doelbewust zoeken naar informatie over de gevoelens van anderen om
onduidelijke omstandigheden/gebeurtenissen te kunnen plaatsen
- Nog niet duidelijk of social referencing mogelijk is
 Doordat babys dezelfde emotie gaan ervarn als ze een gezichtsuitdrukking
waarnemen ( wijst op vroege vorm empathie)
OF
 Enkel nodige info haalt uit deze gezichtsuitdrukking
Empathie
- = emotionele respons die correspondeert met de gevoelens van een andere persoon
- Hoffman onderscheidt in zijn analyse van het begrip Empathie een toestand van
empathisch onbehagen die aan een echte empatische,emotionele respons
voorafgaat.
 Getuige situatie die voor ander pijnlijk is  zelf gevoel onbehagen ervaren
= EMPATHIC DISTRESS
 Baby’s ervaren dit reeds in een bepaalde vorm wanneer iemand in de buurt
negatieve gevoelens uit.
 Gedrag dat baby’s stelen bij het voelen van dit onbehagen is een reactie op
hun eigen gevoel en GEEN emotionele respons ten aanzien van de ander.

Volgende stap  hangt samen met het beginnen inzien dat ook anderen gedrag kunnen
stellen met een bepaald doel voor ogen.



4
Ontwikkelingspsychologie