Psychodynamisch ontwikkelingsmodel
van Dosen
Psychodynamisch model, Anton Dosen
1. Inleiding
Ontwikkelingsdynamische & integratieve benadering < psychische problemen bij
mensen met beperking begrijpen
2. Uitgangsprincipes
integratieve benadering
- Gebaseerd op: ontwikkelingspsychologie, psychiatrie & wetenschappen
(neurologie, genetica, biologie)
- Multidisciplinaire aanpak
- Belangrijk zicht krijgen op 4 dimensies bij correcte behandeling:
1) Psychische dimensie: motorische, sensorische functies – cognitief,
sociaal & emotionele functioneren
2) Biologische dimensie: genetische aspecten & zenuwstelsel
3) Sociale dimensie: sociale omgeving & interacties
4) Ontwikkelingsdimensie: verloop vn psychische, biologische en
sociologische dimensies waarbij in iedere fase specifiek psychosociaal
functioneren & specifiek G bestaat
Staan met elkaar in verband & beïnvloeden elkaar
ontwikkelingsdynamisch model
Psychische problemen bij mensen met beperking: verschil tss cognitieve ontwikkeling
(= het kunnen) & emotionele ontwikkeling (= aankunnen)
Vooral emotionele ontwikkeling vertraagd, stopt of regreseert op
bepaald moment
Belangrijk om zicht te hebben op ontwikkelingsaspect
= dynamisch – vb. regressie dr gebeurtenis
! gn sprake vn geestelijke gezondheidsproblemen als vn korte duur
,Doel: ontwikkelingsdynamiek met bijhorende bio-psychosociale aspecten vn
personen met beperking in kaart brengen
wist je dat…?
Sensitieve responsiviteit = gevoelig zijn vr signalen v/d cliënt en er adequaat op
reageren
> Cliënt ervaart reactie begeleider als veilig & doet negatieve emoties
verdwijnen vertrouwen
Cliënten met beperking benadeeld doordat soms verminderde afleesbaarheid
1. Fases vn emotionele ontwikkeling &
persoonlijkheidsstructuren
fases vn emotionele ontwikkeling
- Kind met verstandelijke beperking maakt dezelfde fasen door als een normaal
begaafd kind
o Mate & tijd anders
o Afh. vn biologische & omgevingsfactoren
- Diepe verstandelijke bep: meestal nt verder dan 2e fase
- Ernstige of matige verstandelijke bep: meestal nt verder dan 3e fase
Emotionele basisbehoeften verbonden aan fase belangrijk om rekening
mee te houden
- Bepaalde stadia onderscheiden zich dr fysiologische & psychosociale
kenmerken fases maakt het overzichtelijk – oorspronkelijk praktische
doeleinden vr onderzoek & diagnostiek
Kritiek: ‘fasische verloop’: simplificatie vn toch wel complexe materie
persoonlijkheidsontwikkeling & persoonlijkheidsstructren
Emotionele ontwikkeling = basis vn psychosociale ontwikkeling
, - In iedere fase: fasespecifieke persoonlijkheidsstructuur (persoonlijkheidslaag)
zorgt vr nieuwe adaptatie aan omgeving
o Gekenmerkt dr karakteristiek G met gedragstrekken
- HV stemt ondersteuning af op fase die sterkst ontwikkelt is
wist je dat…?
Bij normale begaafdheid & ASS niemand hoger dan 1e individuatiefase ovv hun
emotionele ontwikkeling bij stressmomenten
90% vn psychische problemen bij mensen met verstandelijke beperking te maken
met emotionele noden in fase 1-2-3
1. Emotionele ontwikkelingsfasen
1. Adaptatiefase
Homeostase <-> disregulatie
probleemG: ontregeling spanningsniveau
2. Eerste socialisatiefase
Vertrouwen <-> wantrouwen
probleemG: frustratie in sociale situaties, vb. onvoldoende nabijheid,
veiligheid, rust of structuur
Holding= emot omgeving, betrouwbaarheid vn aanwezigheid & erkenning
Containment= kind projecteert gevoelens op moeder, moeder containt
gevoelens en gaat veranderde gevoelens terug spelen aan kind, zo kan het
kind deze veranderde gevoelens re-integreren als eigen gevoel
1. Eerste individuatiefase
Autonomie <-> afhankelijkheid
probleemG: ‘normaal’< grote emotionele behoeften aan eigen
autonomie, willen meer zaken zelfstandig opnemen zonder directe
nabijheid als wens nt gerespecteerd: frustratie & agressief G
= vechten vr autonomie ! zelfoverschatting (zaken doen die ze
nog nt knn)
2. Identificatiefase
Initiatief <-> geremdheid
probleemG: uiting gebrekkige mogelijkheden vrijwillig te functioneren,
voelt zich onder druk gezet compensatiestrategie om met druk om te
gaan
3. Realiteitsbewustwordingsfase
Zelfvertrouwen <-> minderwaardigheid
probleemG: overschatten vn mogelijkheden & te weinig oog vr signalen
vn stress,
frustratie, angst, …
, cliënt in 1 bepaalde fasen situeren misleidend? mr didactische redenen: zo een
denkkader aanbieden met handvaten vr concrete begeleiding binnen elke fase
! nt cliënten in hokjes steken, werkelijkheid vaak complexer mensen knn
schommelen, afh vn het moment & situatie of we hoger of lager inschatten
SEO-R² schaal
SEO= schaal vr emotionele ontwikkeling geoptimaliseerd: SEO-R² schaal
- Doelgroep: kinderen, jongeren & volwassenen met een verstandelijke
beperking (toch ook inspirerend vr andere doelgroepen)
- Bestaat uit 13 rubrieken rond emotioneel & sociaal functioneren, onderscheid
telkens 5 ontwikkelingsfasen
Doel: vaststellen in welke sociaal-emotionele ontwikkelingsfase cliënt zich ongeveer
bevindt omgangs-& behandelingsadvies
Meest recent: SEO-V snel inzicht in psychosociale problematiek (SEO-R² diepgaand
discussie & assessmentinstrument)
kritische noot
SEO-R² mag nt misbruikt worden als classificatie-instrument G blijft belangrijk &
vertalen in zeker spanning & hulpmiddel vr discussie & gezamenlijke inschatting vn
het niveau vn emotionele ontwikkeling
En-en verhaal in dialoog gaan met cliënt, reflecteren, in verbinding
gaan & sensitief responsief opstellen > vertalen in handelen
van Dosen
Psychodynamisch model, Anton Dosen
1. Inleiding
Ontwikkelingsdynamische & integratieve benadering < psychische problemen bij
mensen met beperking begrijpen
2. Uitgangsprincipes
integratieve benadering
- Gebaseerd op: ontwikkelingspsychologie, psychiatrie & wetenschappen
(neurologie, genetica, biologie)
- Multidisciplinaire aanpak
- Belangrijk zicht krijgen op 4 dimensies bij correcte behandeling:
1) Psychische dimensie: motorische, sensorische functies – cognitief,
sociaal & emotionele functioneren
2) Biologische dimensie: genetische aspecten & zenuwstelsel
3) Sociale dimensie: sociale omgeving & interacties
4) Ontwikkelingsdimensie: verloop vn psychische, biologische en
sociologische dimensies waarbij in iedere fase specifiek psychosociaal
functioneren & specifiek G bestaat
Staan met elkaar in verband & beïnvloeden elkaar
ontwikkelingsdynamisch model
Psychische problemen bij mensen met beperking: verschil tss cognitieve ontwikkeling
(= het kunnen) & emotionele ontwikkeling (= aankunnen)
Vooral emotionele ontwikkeling vertraagd, stopt of regreseert op
bepaald moment
Belangrijk om zicht te hebben op ontwikkelingsaspect
= dynamisch – vb. regressie dr gebeurtenis
! gn sprake vn geestelijke gezondheidsproblemen als vn korte duur
,Doel: ontwikkelingsdynamiek met bijhorende bio-psychosociale aspecten vn
personen met beperking in kaart brengen
wist je dat…?
Sensitieve responsiviteit = gevoelig zijn vr signalen v/d cliënt en er adequaat op
reageren
> Cliënt ervaart reactie begeleider als veilig & doet negatieve emoties
verdwijnen vertrouwen
Cliënten met beperking benadeeld doordat soms verminderde afleesbaarheid
1. Fases vn emotionele ontwikkeling &
persoonlijkheidsstructuren
fases vn emotionele ontwikkeling
- Kind met verstandelijke beperking maakt dezelfde fasen door als een normaal
begaafd kind
o Mate & tijd anders
o Afh. vn biologische & omgevingsfactoren
- Diepe verstandelijke bep: meestal nt verder dan 2e fase
- Ernstige of matige verstandelijke bep: meestal nt verder dan 3e fase
Emotionele basisbehoeften verbonden aan fase belangrijk om rekening
mee te houden
- Bepaalde stadia onderscheiden zich dr fysiologische & psychosociale
kenmerken fases maakt het overzichtelijk – oorspronkelijk praktische
doeleinden vr onderzoek & diagnostiek
Kritiek: ‘fasische verloop’: simplificatie vn toch wel complexe materie
persoonlijkheidsontwikkeling & persoonlijkheidsstructren
Emotionele ontwikkeling = basis vn psychosociale ontwikkeling
, - In iedere fase: fasespecifieke persoonlijkheidsstructuur (persoonlijkheidslaag)
zorgt vr nieuwe adaptatie aan omgeving
o Gekenmerkt dr karakteristiek G met gedragstrekken
- HV stemt ondersteuning af op fase die sterkst ontwikkelt is
wist je dat…?
Bij normale begaafdheid & ASS niemand hoger dan 1e individuatiefase ovv hun
emotionele ontwikkeling bij stressmomenten
90% vn psychische problemen bij mensen met verstandelijke beperking te maken
met emotionele noden in fase 1-2-3
1. Emotionele ontwikkelingsfasen
1. Adaptatiefase
Homeostase <-> disregulatie
probleemG: ontregeling spanningsniveau
2. Eerste socialisatiefase
Vertrouwen <-> wantrouwen
probleemG: frustratie in sociale situaties, vb. onvoldoende nabijheid,
veiligheid, rust of structuur
Holding= emot omgeving, betrouwbaarheid vn aanwezigheid & erkenning
Containment= kind projecteert gevoelens op moeder, moeder containt
gevoelens en gaat veranderde gevoelens terug spelen aan kind, zo kan het
kind deze veranderde gevoelens re-integreren als eigen gevoel
1. Eerste individuatiefase
Autonomie <-> afhankelijkheid
probleemG: ‘normaal’< grote emotionele behoeften aan eigen
autonomie, willen meer zaken zelfstandig opnemen zonder directe
nabijheid als wens nt gerespecteerd: frustratie & agressief G
= vechten vr autonomie ! zelfoverschatting (zaken doen die ze
nog nt knn)
2. Identificatiefase
Initiatief <-> geremdheid
probleemG: uiting gebrekkige mogelijkheden vrijwillig te functioneren,
voelt zich onder druk gezet compensatiestrategie om met druk om te
gaan
3. Realiteitsbewustwordingsfase
Zelfvertrouwen <-> minderwaardigheid
probleemG: overschatten vn mogelijkheden & te weinig oog vr signalen
vn stress,
frustratie, angst, …
, cliënt in 1 bepaalde fasen situeren misleidend? mr didactische redenen: zo een
denkkader aanbieden met handvaten vr concrete begeleiding binnen elke fase
! nt cliënten in hokjes steken, werkelijkheid vaak complexer mensen knn
schommelen, afh vn het moment & situatie of we hoger of lager inschatten
SEO-R² schaal
SEO= schaal vr emotionele ontwikkeling geoptimaliseerd: SEO-R² schaal
- Doelgroep: kinderen, jongeren & volwassenen met een verstandelijke
beperking (toch ook inspirerend vr andere doelgroepen)
- Bestaat uit 13 rubrieken rond emotioneel & sociaal functioneren, onderscheid
telkens 5 ontwikkelingsfasen
Doel: vaststellen in welke sociaal-emotionele ontwikkelingsfase cliënt zich ongeveer
bevindt omgangs-& behandelingsadvies
Meest recent: SEO-V snel inzicht in psychosociale problematiek (SEO-R² diepgaand
discussie & assessmentinstrument)
kritische noot
SEO-R² mag nt misbruikt worden als classificatie-instrument G blijft belangrijk &
vertalen in zeker spanning & hulpmiddel vr discussie & gezamenlijke inschatting vn
het niveau vn emotionele ontwikkeling
En-en verhaal in dialoog gaan met cliënt, reflecteren, in verbinding
gaan & sensitief responsief opstellen > vertalen in handelen
