Samenvatting Geschiedenis van de geschiedschrijving

Geschiedenis van de
geschiedschrijving
Boek: A Concise History of History
Examen: schriftelijk
 Belang van verbanden leggen (comparatief)
 Belang van diepere analyses (meta-analyses)

1.Inleiding en vroegste vormen van
geschiedschrijving
1.1. Wat/waarom historiografie
Waarom een ‘meta’-vak?
 Allemaal een klein beetje geschiedfilosoof worden
 Uitgangspunt: geschiedschrijving is altijd historisch bepaald
 2 gevolgen
o Huidige praktijk ook historisch gegroeid
 Niets = vanzelfsprekend
o Huidige praktijk is niet allesbepalend
 Oog voor andere inzichten, methodes en visies op verleden
Wat is historiografie? 3 mogelijke vormen/interpretaties
 Een studie van historische methodes: “hoe aan geschiedenis doen?”
 Een studie van de staat van kennis en de belangrijkste debatten rond een thema:
“wat heeft iemand anders gezegd over?”
 Geschiedenis van de geschiedschrijving
o Wat produceren historici
o Bredere sociale en culturele context

Verdere nuance: een brede blik op de geschied schrijving
Misschien beter geschiedproductie
 Ruimer dan enkel geschreven geschiedenis
 Relatie van mensen tot het verleden, heden en toekomst
 Geschreven geschiedenis altijd binnen een bredere historische context
Verdere nuance: méér dan Europa
 In laatste millennium heel veel # vormen van geschiedproductie
 Heel veel # manieren waarop je je relatie tot het heden, verleden kunt voorstellen
o Bv. Podcast als nieuwe populaire vorm
o Bv. Het Verhaal van Vlaanderen

,  Voorbeeld: Clio w in de westerse geschiedenis gepercipieerd als de muze van de
geschiedenis
o Beeld: Clio zegt het en de rest moet volgen
 Wij gaan ervan uit dat de westerse praktijk triomfeert
o Beeld: Tablet met Herodotos, Thucydides, Xenophon  Clio haalt haar
materiaal uit de westerse geschiedschrijving  geschiedenis staat gelijk aan
westerse geschiedenis
 Eurosolipsisme
o Betekenis: Er is maar één waardevol uitgangspunt en dat is de mijne
o Historiografie: We doen zelfs geen moeite om naar andere verhalen te
luisteren
 Je krijgt maar één verhaal en dat is het West-Europese verhaal
Verdere nuance: interactief
 Veronderstelling dat er veel meer interactie is tussen # historiografische tradities
 Complexe dynamiek met een specifieke rol voor brugfiguren en werken
o Complex: allemaal niet zo simplistisch; geen afgesloten kokers
o Brugfiguren: mensen die met één poot in de ene en met de andere in de
andere koker zitten; nieuwe symbiose; nieuwe vorm v geschiedschrijving
 Zie deep dives: heel veel interculturele contacten; ook al in vroegere
periodes
 Voorbeelden
o In westerse traditie vanaf 14e/15e eeuw meer invloed door islamitische
geschiedenis want hebben meer vastgehouden een antieke geschiedschrijving
o Chinese geschiedschrijving model dat in de rest van de regio daar (o.a. in
Japan) kan verspreid worden
Doel: Europa + geschiedpraktijk provincialiseren
 Komt van Charkabarty: Provincialising Euruope
o Er zijn veel meer contradicties, dialoog, ironie…dan er werd voorgesteld
o We moeten geschiedenis veel “vuiler” maken zonder alle propere regeltjes te
volgen
 Vraag is dus
o Hoe werd de Westerse geschiedschrijving dominant?
o Hoe werd de Westerse geschiedschrijving beïnvloed?
 Doel: hoe is de westerse geschiedschrijving geëvolueerd en hoe kunnen we die
verder laten evolueren

1.2. Oude Nabije Oosten
Vb. Sumerische inscriptie tempel voor Enlil (Nippur ca. 2100 v.Chr.) door koning Ur-Nammu
historisch besef: wens om herinnerd te worden
een eerste duidelijke intentie van mensen om over het verleden te schrijven

,1.2.1. Kenmerken
 Complexe regio: meerdere beschavingen
o Babyloniërs, Assyriërs, Egypte, Joodse beschaving
o Meertalig
 Vertalingsmoeilijkheden
 Daarbinnen: geen eenduidig begrip/concept ‘historia’
o Betekent niet dat er geen geschiedenis was
o Pas bij de Grieken een term
 Veelzijdige bewaring van het verleden: relevante thema’s & patronen die volgende
jaren ook mee gaan bepalen

1.2.2. Chronografie
 Schrijven van tijd: het toeschrijven van gebeurtenissen aan een specifieke datum in
een reeks van andere gebeurtenissen
o Niet altijd op papier; soms ook op stenen, gebouwen…
o Besef: wat we in het heden doen, gaat uiteindelijk verlopen en zal misschien
voor een toekomstige periode interessant zijn = echt bewust beginnen
schrijven over het verleden
 Verschillende subgenres
o Koningslijsten
 Lijst met koningen
 Bv. de Sumerische koningslijst (22e E v.Chr.)
o Annalen
 Vorm van geschiedschrijving waarbij alle belangrijke gebeurtenissen
summier per jaar worden beschreven met weinig extra informatie of
commentaar; vaak in de 1ste persoon of 3de persoon
 Bv. steen van Palermo
 Annalen van de oorlogen van Toetmosis III in de 15e E v.Chr.
o Kronieken
 Je maakt een chronologische opvolging van verschillende jaren na
elkaar; vaak in de 3de persoon; vaak al met een klein narratief erbij
 Bv. Chronicle of the Single Monarchy uit de Akkadische periode
 Met astronomie belangrijk voor datering
in die periode heerste echt een soort lijstenwetenschap

1.2.3. Functies
Kun je ook toepassen op Verhaal van Vlaanderen en canon
VB: Synchronistische geschiedenis  propaganda voor politiek
 Tekst
o Assyrische tekst 8e E v.Chr.
 “Bij ons is alles goed”
o <-> Kleitabletten in Babylonisch schrift
 “Bij ons gaat niet alles goed”

,  Wij hebben overwinningen behaald maar ook verliezen
 Genre?
o Kroniek
o Op basis van historisch onderzoek
 Niet enkel ‘eigen’ periode
 Functie?
o Historische rechtvaardiging politiek + territoriale disputen
o Partijdige tekst: propaganda

VB: Weidner Kroniek (24e eeuw v.Chr.)  didactiek & goddelijke interventie
 Didactische functie
o 1 van de eerste historische documenten waarbij het verleden wordt bewaard
om het heden en de toekomst iets te leren
 Belang van goddelijke interventie
o Idee dat God een rol heeft in de menselijke ontwikkelingen
 Thema tot in de 18e eeuw in westen (& oosten)
o Invloed op Joodse en latere Griekse & christelijke historiografie

1.2.4. Mythe vs. geschiedenis
 Geen notie ‘geschiedenis’
o Pas in 5e eeuw in Griekse geschiedschrijving
 Vage grens tussen ‘epen’ en geschiedschrijving
o Fictie en historische gebeurtenissen verstrengeld met elkaar
o Mondelinge en geschreven bronnen verstrengeld met elkaar
 Pas met Isidorus van Sevilla minder betrouwbaarheid gegeven aan
mondelinge bronnen
 Pas recent mondelinge geschiedenis terug opgewaardeerd
o Bv. Ilias & Odysee
 Gebaseerd op historische gebeurtenis maar met fictieve tussenkomst
van goden
 Eerst een mondelinge overlevering; Homerus heeft het
neergeschreven
Historisch bewustzijn is geen modern waarheidsconcept
1.2.5. Joods historisch bewustzijn (7e/8e eeuw v.Chr.)
2 elementen die tot vandaag ons historisch bewustzijn meebepalen (anders dan ONO)
= De monotheïstische religie van de Hebreeën en hun geloof in een verbond met één enkele
God gaf hun een onderscheidend en ongeëvenaard gevoel van verleden, heden en toekomst
 Geen (woorden)onderscheid tussen geschiedenis en mythe
 Tenach: feitelijke weergave & goddelijke lotsbestemming
o Idee dat de joden een verdrag (convenant) hebben met God en dat de joden
een uitverkoren volk zijn
 Ook in 19e eeuw in imperialisme