2024 Medische psychologie
Medische psychologie
Deel 1: Psychologische reactie op lichamelijke ziekte
GAS (General Adaptation Syndrome) à stress is normaal MAAR we moeten ermee kunnen
omgaan à er zijn fysiologische, emotionele en gedragsreacties à stress kent verschillende
fasen o.b.v. weerstand ertegen
à Alarm = fase 1 à vnl. lichamelijk (vb. adrenaline)
à Klachten wanneer de balans tussen draaglast en draagkracht verstoort is
à Er zijn voorbeschikkende, uitlokkende en onderhoudende factoren
Stresskwetsbaarheidsmodel:
Vroegere ervaringen met ziekte à referentieel karakter à zorgt voor opvattingen over ziekte en
behandelingen à gebaseerd op conditioneringsprocessen:
- Klassieke conditionering à onbewuste associaties
- Operante conditionering à bekrachtiging van gedrag
1
,2024 Medische psychologie
Stress bij ziekte/hospitalisatie is somatische stress à kan komen door functionele
beperkingen, pijn en de ziekenhuisomgeving à de ziekenhuisomgeving wordt geassocieerd
sociale factoren, invasieve procedures en confrontatie met ziekte/sterven
Ziektebetekenis à vanuit existentieel perspectief à is persoonlijk en veranderlijk à 5
betekeniscategorieën:
- Uitdaging
- Bedreiging
- Verlies
- Winst
- Straf
à Valkuilen in de praktijk
Factoren die ziektebetekenis bepalen:
- Cognitief-perceptuele stijl
- Vroegere ervaringen met ziek zijn
- Emotionele toestand bij ziektebegin
- Sociale steun à bv. familieleden maar de arts-patiëntrelatie speelt zeker ook een rol
- Lichaamsbeleving
- Subjectieve betekenis van lichaamsdeel
- Socioculturele en economische factoren
Persoonlijkheidsfactoren à persoonlijkheid besproken in A&M1 à persoonlijkheidsstoornis is
een duurzaam patroon van cognities, a[ect en gedrag à is inflexibel en zorgt voor lijdensdruk
en beperkingen in sociaal functioneren à persoonlijkheidsfactoren:
- Afhankelijk
- Obsessief-compulsief (dwangmatige persoonlijkheid)
- Theatraal
- Achterdochtig (paranoïde persoonlijkheid)
- Narcistisch
- Schizoïde
Defensiemechanismen à volgens psychodynamisch model onderscheidt men id, ego en
superego (paard, ruiter en route) à er kunnen onbewuste copingmechanismen optreden =>
defensie/afweer à we onderscheiden adaptieve, neurotische en primitieve
defensiemechanismen
Adaptieve defensiemechanismen:
- Beheersen
- Anticiperen
- Sublimeren
- Humor
Neurotische defensiemechanismen:
- Verdringen
- Rationaliseren
- Intellectualiseren
- Verschuiven
2
, 2024 Medische psychologie
Primitieve defensiemechanismen:
- Ageren
- Splitsen
- Idealiseren
- Devalueren
- Ontkennen
- Passieve agressiviteit
- Projecteren
- Externaliseren
Coping met ziekte à cognitieve en gedragsstrategieën in omgang met ziekte à we
onderscheiden probleemgerichte en emotiegerichte coping die adaptief of maladaptief kunnen
zijn à er zijn verschillende copingstijlen mogelijk (vb. dominante copingstijl of eenzijdige stijl vs.
diversiteit en flexibiliteit in functie van situatie en toestand) à coping kan focus van begeleiding
en therapie zijn (vb. bij voortdurende vermijdende coping)
Utrechtse copinglijst à 7 schalen:
- Actief aanpakken à direct ingrijpen als er moeilijkheden zijn
- Palliatieve reactie à proberen te ontspannen
- Vermijden à toegeven om moeilijke situaties te vermijden
- Sociale steun zoeken à zorgen met iemand delen
- Passief reactiepatroon à volledig afzonderen van anderen
- Expressie van emoties à ergernis laten blijken
- Geruststellende gedachten à na regen komt zonneschijn
Emoties à hebben verschillende dimensies en componenten:
- Subjectief
- Cognitief
- Gedragsmatig
- Fysiologisch
à O.b.v. neurobiologische circuits en actietendenssystemen (actietendens = verhoogde neiging
tot ageren zoals bv. vluchten bij angst, aanvallen bij woede, …)
3 emotionele systemen (primair, secundair en tertiair emotioneel systeem) met bijbehorende
emotie-regulatieprocessen:
3
Medische psychologie
Deel 1: Psychologische reactie op lichamelijke ziekte
GAS (General Adaptation Syndrome) à stress is normaal MAAR we moeten ermee kunnen
omgaan à er zijn fysiologische, emotionele en gedragsreacties à stress kent verschillende
fasen o.b.v. weerstand ertegen
à Alarm = fase 1 à vnl. lichamelijk (vb. adrenaline)
à Klachten wanneer de balans tussen draaglast en draagkracht verstoort is
à Er zijn voorbeschikkende, uitlokkende en onderhoudende factoren
Stresskwetsbaarheidsmodel:
Vroegere ervaringen met ziekte à referentieel karakter à zorgt voor opvattingen over ziekte en
behandelingen à gebaseerd op conditioneringsprocessen:
- Klassieke conditionering à onbewuste associaties
- Operante conditionering à bekrachtiging van gedrag
1
,2024 Medische psychologie
Stress bij ziekte/hospitalisatie is somatische stress à kan komen door functionele
beperkingen, pijn en de ziekenhuisomgeving à de ziekenhuisomgeving wordt geassocieerd
sociale factoren, invasieve procedures en confrontatie met ziekte/sterven
Ziektebetekenis à vanuit existentieel perspectief à is persoonlijk en veranderlijk à 5
betekeniscategorieën:
- Uitdaging
- Bedreiging
- Verlies
- Winst
- Straf
à Valkuilen in de praktijk
Factoren die ziektebetekenis bepalen:
- Cognitief-perceptuele stijl
- Vroegere ervaringen met ziek zijn
- Emotionele toestand bij ziektebegin
- Sociale steun à bv. familieleden maar de arts-patiëntrelatie speelt zeker ook een rol
- Lichaamsbeleving
- Subjectieve betekenis van lichaamsdeel
- Socioculturele en economische factoren
Persoonlijkheidsfactoren à persoonlijkheid besproken in A&M1 à persoonlijkheidsstoornis is
een duurzaam patroon van cognities, a[ect en gedrag à is inflexibel en zorgt voor lijdensdruk
en beperkingen in sociaal functioneren à persoonlijkheidsfactoren:
- Afhankelijk
- Obsessief-compulsief (dwangmatige persoonlijkheid)
- Theatraal
- Achterdochtig (paranoïde persoonlijkheid)
- Narcistisch
- Schizoïde
Defensiemechanismen à volgens psychodynamisch model onderscheidt men id, ego en
superego (paard, ruiter en route) à er kunnen onbewuste copingmechanismen optreden =>
defensie/afweer à we onderscheiden adaptieve, neurotische en primitieve
defensiemechanismen
Adaptieve defensiemechanismen:
- Beheersen
- Anticiperen
- Sublimeren
- Humor
Neurotische defensiemechanismen:
- Verdringen
- Rationaliseren
- Intellectualiseren
- Verschuiven
2
, 2024 Medische psychologie
Primitieve defensiemechanismen:
- Ageren
- Splitsen
- Idealiseren
- Devalueren
- Ontkennen
- Passieve agressiviteit
- Projecteren
- Externaliseren
Coping met ziekte à cognitieve en gedragsstrategieën in omgang met ziekte à we
onderscheiden probleemgerichte en emotiegerichte coping die adaptief of maladaptief kunnen
zijn à er zijn verschillende copingstijlen mogelijk (vb. dominante copingstijl of eenzijdige stijl vs.
diversiteit en flexibiliteit in functie van situatie en toestand) à coping kan focus van begeleiding
en therapie zijn (vb. bij voortdurende vermijdende coping)
Utrechtse copinglijst à 7 schalen:
- Actief aanpakken à direct ingrijpen als er moeilijkheden zijn
- Palliatieve reactie à proberen te ontspannen
- Vermijden à toegeven om moeilijke situaties te vermijden
- Sociale steun zoeken à zorgen met iemand delen
- Passief reactiepatroon à volledig afzonderen van anderen
- Expressie van emoties à ergernis laten blijken
- Geruststellende gedachten à na regen komt zonneschijn
Emoties à hebben verschillende dimensies en componenten:
- Subjectief
- Cognitief
- Gedragsmatig
- Fysiologisch
à O.b.v. neurobiologische circuits en actietendenssystemen (actietendens = verhoogde neiging
tot ageren zoals bv. vluchten bij angst, aanvallen bij woede, …)
3 emotionele systemen (primair, secundair en tertiair emotioneel systeem) met bijbehorende
emotie-regulatieprocessen:
3
