vertaalwetenschap thema 3

VERTAALWET

3. VERTALEN: WETENSCHAP EN KUNDE

 vertaalwetenschap = de wetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met studie v vertaling in alle vormen

“VERTAALWETENSCHAP IN ANDERE TALEN?”
 ENG: translation studies SPA: traductologia
 FRA: traductologie ITA: traduttologia
 DUI: übersetzungswissenschaft CHI: /

James S. Holmes: the name of nature of Translation Studies
 In dat artikel geeft hij de discipline de naam “translation studies”
 De laatste jaren = er vaak suggestie gedaan om het “translation and interpreting studies” te noemen
 Om tolken als studieobject meer in de verf te zetten
 MAAR dit voorstel heeft enkel weerklank in de VS

A. ONTSTAAN VAN VERTAALWETENSCHAP

 ONTSTAAN? Eind jaren 1950, begin jaren 1960
 Pre-disciplinaire vertaaltheorie = ideeën over vertalen VOOR 1950
 // historisch vertaaldiscours en historische vertaalreflectie
 Binnen pre-disciplinaire vertaaltheorie = er een onderscheid tss expliciete en impliciete vertaaltheorie
 Expliciete: theoretische reflectie v vertalers over vertaalmethodes, -principes en -technieken
 Zoals ze die formuleren in voor- en nawoorden v vertalingen
 = OM hun vertaalopvattingen te verdedigen alsook in recensies en brieven
 Vb: voorwoord Drydens vertaling van Ovidius’ Epistulae ex Ponto
 Vb: Maarten Luthers brief: Sendbrief vom Dolmetschen
 Impliciete: wat uit vertalingen of uit de vgl v brontekst en doelteksten afgeleid kan w
 Over opvattingen v vertalers over wat vertalen is en hoe je moet vertalen

Focus pre-disciplinaire vertaaltheorie
 = prescriptief (“zo dien je wel/niet te vertalen”)  gericht op eigen vertaalwerk
 Discussie: woord-voor-woord vertalen VS overdracht v betekenis en effect
 Een evolutie in de discussie:
 Verschuiving van betekenis “getrouwheid”
 Brontekstkeuze & tekstsoort vd brontekst w onderscheiden als belanghebbende factoren in keuze
tss twee vertaalmethodes
 Meer aandacht voor “paradox vd vertaler”
 Vertaal ik woord voor woord? = absurd
 Verander ik iets aan constructie/ formulering? geeft indruk dat taak als vertaler tekortschiet

Evolutie pre-disciplinaire vertaaltheorie
 Meer belang gehecht aan overdracht v stijl en het effect ervan
 Vertaler w als simulator (imitatio; Bruni) beschouwd
 MAAR imitatie kan zo groot zijn dat het bewerking w genoemd
 Radicale invulling ut urator: betekenis BT vatten in woord vd doeltaal alsof de auteur vd BT nu in doelcultuur
had geleefd



Dryden: drieledige classificatie v vertalingen

, 1. Metaphrase
 = woord-voor-woordvertaling die overeenkomt met letterlijke vertaling
2. Paraphrase
 = vertaling waarbij overdracht v betekenis leidend is en vorm van BTekst niet strikt w gevolgd
3. Imitation
 = zeer vrije vertaling waarin inhoud en vorm v BTekst los worden gelaten  eerder bewerking

Schleiermacher: DUI predisciplinaire vertaaltheorie
 Maakt onderscheid tussen twee soorten vertalers
 (1) de Dolmetscher: vertaalt commerciële teksten
 (2) de Übersetzer: vertaalt wetenschappelijke en creatieve/artistieke teksten
 Vertalen is een individuele interpretatie  slechts twee vertaalmethoden
 Naturaliserend vertalen
 BTekst w in overeenstemming met de doeltaalconventies overgebracht
 Vervreemdend vertalen
 Vertaler buigt doeltaal qua inhoud en vorm naar de BTekst
 EN laat doeltekstlezer ervaren hoe de BTekst was opgesteld
 Elementen uit broncultuur vinden zo hun ingang in doelcultuur
 Vernieuwend: er bestaat vertaaltaal die tussen brontaal en doeltaal in staat
 Vernieuwend: vertaler moet analyseren welke vreemde elementen in BTekst zitten
 EN hoe anders broncultuur en doelcultuur zijn

 Sinds klassieke oudheid over vertalen en vertalingen gereflecteerd MAAR pas in 1960 grote stappen voor studie

Vertaalwetenschap voortgekomen uit:
 Comparatieve literatuurwetenschap
 Vertalingen bestudeerd om originele literaire meesterwerken te doorgronden
 Om begrip van eigen literatuur te verdiepen
 Nationale literaturen vergelijken
 Leidde tot lectuur en studie v literaire vertalingen
 VS: translation and creative writing workshops
 (contrastieve) taalkunde
 Vertalingen w gebruikt om 2 talen met elkaar te vergelijken
 ZO overeenkomsten en verschillen tss talen op systematische manier bestuderen
 Vertaling was NIET de onderzoeksfocus  middel om beter inzicht te krijgen in studieobject



 Contrastieve taalkunde lag aan basis van vertaaltheorieën MAAR neemt af eind jaren 1960
 Exclusieve focus op literaire vertaling verdwijnt
 Visie op vertalen evolueert van woordniveau naar tekstniveau

 jaren 70: vertaalwetenschap w niet langer als onderdeel vd contrastieve taalkunde gezien  moeilijk proces
 Inferieure status v vertalers en vertalingen w inferieur geacht aan schrijvers en schrijfproces
 Geen academische vertaalopleidingen
 Geen taal- en tekstsoortafhankelijke theorieën

 vertaalwetenschap w door sommigen nog steeds tot TT gerekend (<-> bestudeert gebruik van taal niet)


B. DOELSTELLING EN AARD V VERTAALWETENSCHAP

“James Holmes stelde in the name and nature of translation studies dat vertaalwetenschap 2 doelstellingen heeft”