KLINISCHE NEUROPSYCHOLOGIE
HISTORISCHE INLEIDING EN SITUERING
Neuropsychologie is eigenlijk een zeer recente discipline, sinds 1934 voor de eerste keer uitgesproken
INHOUDSOPGAVE
Klinische neuropsychologie .............................................................................................................................. 1
Historische inleiding en situering ..................................................................................................................... 1
Situering .............................................................................................................................................................. 4
Historische inleiding ............................................................................................................................................ 5
Hedendaagse neuropsychologie in belgiË ......................................................................................................... 14
Beeldvormingstechnieken .............................................................................................................................. 15
Visuele waarneming ....................................................................................................................................... 22
Ruimtelijke cognitie ....................................................................................................................................... 29
inleiding ............................................................................................................................................................. 29
Stoornissen na hersenbeschadiging .................................................................................................................. 32
diagnostiek ........................................................................................................................................................ 36
Testen ................................................................................................................................................................ 37
Aandacht, executieve functies en sociale cognitie .......................................................................................... 40
Aandacht ........................................................................................................................................................... 40
executieve functies ............................................................................................................................................ 43
stoornissen ........................................................................................................................................................ 44
sociale cognitie .................................................................................................................................................. 45
diagnostiek (niet kennen behalve de testen die hierboven werden genoemd) ................................................. 48
Neuroplasticiteit en neuraal herstel ............................................................................................................... 51
Neuroplasticiteit in het beschadigde brein → Neuraal herstel ......................................................................... 51
inleiding ............................................................................................................................................................. 51
De acute fase (eerste maand) ........................................................................................................................... 52
de adaptiefase (hier begint herstel) .................................................................................................................. 53
factoren die het neuraal herstel beïnvloeden.................................................................................................... 60
neuroplasticiteit tijdens levensloop = ontwikkelingsneuroplasticiteit ............................................................... 61
Cerebrovasculaire aandoeningen ................................................................................................................... 68
, Bloedvatensysteem (arteriële circulatie) ........................................................................................................... 68
inleiding (niet kennen) ....................................................................................................................................... 69
CVA (wel kennen vanaf hier) ............................................................................................................................. 70
CVA types overzicht ........................................................................................................................................... 78
problemen na een CVA ...................................................................................................................................... 78
De frontale hersenkwab ................................................................................................................................. 86
inleiding ............................................................................................................................................................. 86
primaire motorische cortext .............................................................................................................................. 87
Premotorische cortex ........................................................................................................................................ 89
area van Broca .................................................................................................................................................. 89
frontale oogbewegingszone .............................................................................................................................. 90
Letsel van prefrontale cortex............................................................................................................................. 91
Neuropsychologische revalidatie ................................................................................................................. 101
begrippenkader neuropsychologische revalidatie ........................................................................................... 101
benaderingen en invalshoeken betreffende cognitieve revalidatie ................................................................ 103
Taal .............................................................................................................................................................. 111
taal en spraak.................................................................................................................................................. 111
taal als cognitie ............................................................................................................................................... 111
stoornissen: symptomen ................................................................................................................................. 112
Stoornissen: afasie .......................................................................................................................................... 115
diagnostiek (niet kennen) ................................................................................................................................ 118
Actie en motoriek......................................................................................................................................... 120
motoriek .......................................................................................................................................................... 120
stoornissen ...................................................................................................................................................... 123
samenvatting .................................................................................................................................................. 125
Geheugen ..................................................................................................................................................... 126
inleiding ........................................................................................................................................................... 126
Taxonomie van het geheugen ......................................................................................................................... 126
geheugen en brein (niet kennen)..................................................................................................................... 129
stoornissen ...................................................................................................................................................... 131
geheugen: test................................................................................................................................................. 139
Traumatisch hersenletsel – epilepsie – intra en extracraniële tumoren ....................................................... 141
Traumatisch hersenletsen ............................................................................................................................... 141
,epilepsie .......................................................................................................................................................... 146
intracraniële tumoren ..................................................................................................................................... 151
extracraniële tumoren ..................................................................................................................................... 154
intra- en extracraniële tumoren ...................................................................................................................... 154
, SITUERING
Neuropsychologie: (neuro – zenuwen/ hersenen & psycho – bestudering van het gedrag) → discipline die de
relatie tussen hersenen en gedrag bestudeert (overte en coverte/innerlijke gedragingen zoals persoonlijkheid,
cognities, emoties, …)
Wikipedia: “Neuropsychologie is de psychologie die zich bezighoudt met de functies van het brein en de
relatie daarvan met gedrag”. (onderzoek bij laesiepatiënten, mensen en dieren)
Relatie tussen hersenen en gedrag = tweezijdige relatie = correlatie (als er iets mis is in onze
hersenen → effect op gedrag/emotie/persoonlijkheid maar ook omgkeeerd gaat ons gedrag of het
ontbreken van gedrag een impact hebben op ons brein). → hersenen = neuroplastisch, door bepaald
gedrag wel/niet te stellen kunnen we een impact hebben op ons cognitief brein, onze frontale kwab,
onze executieve functies!
Bv. belangrijk in woonzorgcentra is het belangrijk om bepaalde gedragingen te stellen ten voordele van
cognitief functioneren. Het niet meer motorisch bezig zijn bij deze doelgroep heeft bijvoorbeeld een
negatief effect op het geheugen. Belangrijk om dus in te zetten op fysieke activiteit zoals 2x een kwartier
een wandeling maken op de gang.
Bv. corona maakte duidelijk dat afname van sociale contacten een impact heeft. Ook sociale
gedragingen/ eenzaamheid heeft een effect op ons brein. Door mensen uit hun isoloment te halen heeft
uit onderzoek gebleken ook een positief effect op het brein. Isolement zou namelijk de verbinding van
witte stof naar frontale kwam bemoeilijken wat invloed had op executieve functies. Mensen uit hun
isolement halen heeft daardoor een positief effect op deze verbinding en bijgevolg op executieve
functies.
Bv. andersom gaan ook heel veel hersenenaandoningen of ontwikkelingsstoornissen gepaard met
bepaald gedrag (schade t.g.v. ongeval, ADHD; …). Heel veel onderzoek is op zoek gegaan naar localisatie
(welke locatie in de brein is belangrijk bij bepaalde gedragingen). Als die relatie gelegd kan worden dan
gaat het echter vaak om enkelvoudige relaties terwijl dubbelvoudige vaker voorkomen (door werking
van brein gaan andere delen na beschadiging het overnemen door de plasticiteit, andersom zijn functies
vaak ook verdeeld over meerdere plaatsen in ons brein) vandaar dat de evidentie van single-leasie-
studies niet veel bewijskracht hebben.
Neuropsychologie:
1. als wetenschapsgebied die een oplossing tracht te vinden voor theoretische vraagstukken (bv.
lokalisatievraagstuk) onderdeel van de (cognitieve) neurowetenschappen
2. als klinische toepassing die tracht om het cognitief functioneren op een systematische manier te
onderzoeken en te beschrijven (<testinstrumentarium) zelfstandige discipline. Vaak heerst er bij artsen het
idee dat een neuropsycholoog testen afneemt maar het gaat veel verder dan de diagnostiek →
begeleiding, behandeling dus die systematiek is heel belangrijk. Patiënten van klinisch neuropsychologen
gaan breder denken dan geheugentesten en doen aan heteroanamnese. Daardoor worden er vaak
meerdere domeinen in kaart gebracht.
Vroeger: neurologen en psychiaters, meer iets voor medische wereld
Nu: KLINISCH NEUROPSYCHOLOGEN
Goede neuropsycholoog: sterk op zowel theoretisch vlak als op praktisch toegepast vlak. Theoretische
kennis bevordert ook differentiaaldiagnostiek.
HISTORISCHE INLEIDING EN SITUERING
Neuropsychologie is eigenlijk een zeer recente discipline, sinds 1934 voor de eerste keer uitgesproken
INHOUDSOPGAVE
Klinische neuropsychologie .............................................................................................................................. 1
Historische inleiding en situering ..................................................................................................................... 1
Situering .............................................................................................................................................................. 4
Historische inleiding ............................................................................................................................................ 5
Hedendaagse neuropsychologie in belgiË ......................................................................................................... 14
Beeldvormingstechnieken .............................................................................................................................. 15
Visuele waarneming ....................................................................................................................................... 22
Ruimtelijke cognitie ....................................................................................................................................... 29
inleiding ............................................................................................................................................................. 29
Stoornissen na hersenbeschadiging .................................................................................................................. 32
diagnostiek ........................................................................................................................................................ 36
Testen ................................................................................................................................................................ 37
Aandacht, executieve functies en sociale cognitie .......................................................................................... 40
Aandacht ........................................................................................................................................................... 40
executieve functies ............................................................................................................................................ 43
stoornissen ........................................................................................................................................................ 44
sociale cognitie .................................................................................................................................................. 45
diagnostiek (niet kennen behalve de testen die hierboven werden genoemd) ................................................. 48
Neuroplasticiteit en neuraal herstel ............................................................................................................... 51
Neuroplasticiteit in het beschadigde brein → Neuraal herstel ......................................................................... 51
inleiding ............................................................................................................................................................. 51
De acute fase (eerste maand) ........................................................................................................................... 52
de adaptiefase (hier begint herstel) .................................................................................................................. 53
factoren die het neuraal herstel beïnvloeden.................................................................................................... 60
neuroplasticiteit tijdens levensloop = ontwikkelingsneuroplasticiteit ............................................................... 61
Cerebrovasculaire aandoeningen ................................................................................................................... 68
, Bloedvatensysteem (arteriële circulatie) ........................................................................................................... 68
inleiding (niet kennen) ....................................................................................................................................... 69
CVA (wel kennen vanaf hier) ............................................................................................................................. 70
CVA types overzicht ........................................................................................................................................... 78
problemen na een CVA ...................................................................................................................................... 78
De frontale hersenkwab ................................................................................................................................. 86
inleiding ............................................................................................................................................................. 86
primaire motorische cortext .............................................................................................................................. 87
Premotorische cortex ........................................................................................................................................ 89
area van Broca .................................................................................................................................................. 89
frontale oogbewegingszone .............................................................................................................................. 90
Letsel van prefrontale cortex............................................................................................................................. 91
Neuropsychologische revalidatie ................................................................................................................. 101
begrippenkader neuropsychologische revalidatie ........................................................................................... 101
benaderingen en invalshoeken betreffende cognitieve revalidatie ................................................................ 103
Taal .............................................................................................................................................................. 111
taal en spraak.................................................................................................................................................. 111
taal als cognitie ............................................................................................................................................... 111
stoornissen: symptomen ................................................................................................................................. 112
Stoornissen: afasie .......................................................................................................................................... 115
diagnostiek (niet kennen) ................................................................................................................................ 118
Actie en motoriek......................................................................................................................................... 120
motoriek .......................................................................................................................................................... 120
stoornissen ...................................................................................................................................................... 123
samenvatting .................................................................................................................................................. 125
Geheugen ..................................................................................................................................................... 126
inleiding ........................................................................................................................................................... 126
Taxonomie van het geheugen ......................................................................................................................... 126
geheugen en brein (niet kennen)..................................................................................................................... 129
stoornissen ...................................................................................................................................................... 131
geheugen: test................................................................................................................................................. 139
Traumatisch hersenletsel – epilepsie – intra en extracraniële tumoren ....................................................... 141
Traumatisch hersenletsen ............................................................................................................................... 141
,epilepsie .......................................................................................................................................................... 146
intracraniële tumoren ..................................................................................................................................... 151
extracraniële tumoren ..................................................................................................................................... 154
intra- en extracraniële tumoren ...................................................................................................................... 154
, SITUERING
Neuropsychologie: (neuro – zenuwen/ hersenen & psycho – bestudering van het gedrag) → discipline die de
relatie tussen hersenen en gedrag bestudeert (overte en coverte/innerlijke gedragingen zoals persoonlijkheid,
cognities, emoties, …)
Wikipedia: “Neuropsychologie is de psychologie die zich bezighoudt met de functies van het brein en de
relatie daarvan met gedrag”. (onderzoek bij laesiepatiënten, mensen en dieren)
Relatie tussen hersenen en gedrag = tweezijdige relatie = correlatie (als er iets mis is in onze
hersenen → effect op gedrag/emotie/persoonlijkheid maar ook omgkeeerd gaat ons gedrag of het
ontbreken van gedrag een impact hebben op ons brein). → hersenen = neuroplastisch, door bepaald
gedrag wel/niet te stellen kunnen we een impact hebben op ons cognitief brein, onze frontale kwab,
onze executieve functies!
Bv. belangrijk in woonzorgcentra is het belangrijk om bepaalde gedragingen te stellen ten voordele van
cognitief functioneren. Het niet meer motorisch bezig zijn bij deze doelgroep heeft bijvoorbeeld een
negatief effect op het geheugen. Belangrijk om dus in te zetten op fysieke activiteit zoals 2x een kwartier
een wandeling maken op de gang.
Bv. corona maakte duidelijk dat afname van sociale contacten een impact heeft. Ook sociale
gedragingen/ eenzaamheid heeft een effect op ons brein. Door mensen uit hun isoloment te halen heeft
uit onderzoek gebleken ook een positief effect op het brein. Isolement zou namelijk de verbinding van
witte stof naar frontale kwam bemoeilijken wat invloed had op executieve functies. Mensen uit hun
isolement halen heeft daardoor een positief effect op deze verbinding en bijgevolg op executieve
functies.
Bv. andersom gaan ook heel veel hersenenaandoningen of ontwikkelingsstoornissen gepaard met
bepaald gedrag (schade t.g.v. ongeval, ADHD; …). Heel veel onderzoek is op zoek gegaan naar localisatie
(welke locatie in de brein is belangrijk bij bepaalde gedragingen). Als die relatie gelegd kan worden dan
gaat het echter vaak om enkelvoudige relaties terwijl dubbelvoudige vaker voorkomen (door werking
van brein gaan andere delen na beschadiging het overnemen door de plasticiteit, andersom zijn functies
vaak ook verdeeld over meerdere plaatsen in ons brein) vandaar dat de evidentie van single-leasie-
studies niet veel bewijskracht hebben.
Neuropsychologie:
1. als wetenschapsgebied die een oplossing tracht te vinden voor theoretische vraagstukken (bv.
lokalisatievraagstuk) onderdeel van de (cognitieve) neurowetenschappen
2. als klinische toepassing die tracht om het cognitief functioneren op een systematische manier te
onderzoeken en te beschrijven (<testinstrumentarium) zelfstandige discipline. Vaak heerst er bij artsen het
idee dat een neuropsycholoog testen afneemt maar het gaat veel verder dan de diagnostiek →
begeleiding, behandeling dus die systematiek is heel belangrijk. Patiënten van klinisch neuropsychologen
gaan breder denken dan geheugentesten en doen aan heteroanamnese. Daardoor worden er vaak
meerdere domeinen in kaart gebracht.
Vroeger: neurologen en psychiaters, meer iets voor medische wereld
Nu: KLINISCH NEUROPSYCHOLOGEN
Goede neuropsycholoog: sterk op zowel theoretisch vlak als op praktisch toegepast vlak. Theoretische
kennis bevordert ook differentiaaldiagnostiek.
