UROGENITAAL STELSEL
INHOUD
1. Infectieziekten van de urinewegen ..................................................................................................................... 2
1.1 Herhaling: natuurlijke verdediging ................................................................................................................ 2
1.2 Algemene inleiding ........................................................................................................................................ 3
1.3 Acute bacteriële cystitis ................................................................................................................................ 6
1.4 Pyelonefritis .................................................................................................................................................. 8
1.5 Prostatis ........................................................................................................................................................ 9
1.6 Urethritis ..................................................................................................................................................... 12
1.7 Orchi-epidydimitis ....................................................................................................................................... 13
1.8 Nosocomiale, katheter gerelateerde infecties ............................................................................................ 14
1.9 Profylactische methoden ............................................................................................................................ 14
1.10 Bijzonder infecties ..................................................................................................................................... 15
2. Genitale pathologie ........................................................................................................................................... 17
2.1 Urethrastricturen ........................................................................................................................................ 17
2.2 Peniele kromstand ...................................................................................................................................... 18
2.3 Varicocele .................................................................................................................................................... 19
2.4 Hydrocele .................................................................................................................................................... 21
3. Urologische urgenties & trauma’s..................................................................................................................... 21
3.1 Traumata thv de genitalieën ....................................................................................................................... 21
3.2 Traumata thv de blaas ................................................................................................................................. 25
3.3 Traumata thv de urethra ............................................................................................................................. 27
3.4 Traumata thv de nier ................................................................................................................................... 28
3.5 Traumata van de urether ............................................................................................................................ 31
4. Functiestoornissen lagere urinewegen ............................................................................................................. 31
4.1 Urinaire incontinentie ................................................................................................................................. 31
4.2 Stress urinaire incontinentie (SUI) .............................................................................................................. 35
4.3 Urgentie urinaire incontinentie (UUI) ......................................................................................................... 38
5. Obstructie lagere urinewegen........................................................................................................................... 43
5.1 Benigne prostaat hyperplasie (BPH) ........................................................................................................... 44
6. Urolithiase ......................................................................................................................................................... 51
6.1 Epidemiologie & risicofactoren ................................................................................................................... 51
6.2 Pathogenese ................................................................................................................................................ 51
6.3 Types ........................................................................................................................................................... 52
6.4 Diagnose & behandeling ............................................................................................................................. 53
1
,7. Neuro-urologie & neurogene blaas ................................................................................................................... 57
7.1 Lagere urinewegen: anatomie & fysiologie ................................................................................................. 57
7.2 Pathofysiologie ............................................................................................................................................ 59
7.3 Behandeling................................................................................................................................................. 61
8. Urologische kinesitherapie ................................................................................................................................ 62
9.1 Inleiding: bekkenbodem .............................................................................................................................. 62
9.2 Pathofysiologie Pelvic floor dysfunction ..................................................................................................... 63
9.3 Bekkenbodemreëducatie ............................................................................................................................ 65
10. Oncologie ........................................................................................................................................................ 68
10.1 Hematurie ................................................................................................................................................. 68
10.2 Oncologie van de nier ............................................................................................................................... 71
10.3 Oncologie van de prostaat ........................................................................................................................ 77
10.4 Oncologie van de blaas, testes & penis ..................................................................................................... 84
11. Sonderen ......................................................................................................................................................... 90
12. Chronisch primair pelvisch pijn syndroom ...................................................................................................... 90
12.1 Inleiding ..................................................................................................................................................... 90
12.2 Pijnsyndromen .......................................................................................................................................... 91
12.3 Behandeling............................................................................................................................................... 94
1. INFECTIEZIEKTEN VAN DE URINEWEGEN
1.1 HERHALING: NATUURLIJKE VERDEDIGING
Verschillende mechanismen tegen infecties:
• (1) Hydrokinetische mechanismen:
o Thv de nier:
▪ Drinken → vochtproductie in de nieren (diurese) → vlotte afloop naar beneden =
hydrokinetische bescherming tegen infecties
o Thv de blaas:
▪ Frequent plassen + volledig uitplassen (zonder residu) (vereist plassen zonder
bekkenbodemspanning)
▪ Hoe vaker & hoe meer we drinken = frequenter diurese = frequenter plassen
• (2) GAG (glycosaminoglycaan) laag op blaasepitheel
2
,Grafiek: mictiefrequentie & bacteriële overgroei
→ mictie gaat gepaard met het lozen van bacteriën & tussen de plasbeurten gaan bacteriën opnieuw groeien.
Als je heel veel gaat drinken + frequent gaat plassen → kan infectie onder controle brengen!
1.2 ALGEMENE INLEIDING
Voorkomen
• Komen frequent voor: 2e meest voorkomende infectie in de klinische praktijk
• Frequenter bij vrouwen dan bij mannen
o Vrouwen: kortere plasbuis + dichter bij anus gelegen
o Mannen: langere plasbuis MAAR vanaf 50 jaar frequenter plasklachten (vb. tgv benigne
prostaathyperplasie) → dan ook frequenter UWI
• Meestal ascenderende infectie (99%): komen binnen via meatus → uretra → blaas
o Opm.: sommige bacteriën hebben ook specifieke eigenschappen om hoger te klimmen (vb. e.
coli: tentakels).
• Zelden:
o Verspreiding via bloedbaan of lymfebanen
o Stel: fistel tussen darm & blaas = kan directe toestroom van bacteriën in de blaas geven
Epidemiologie
• Baby’s: regelmatig (1-3%) bij zowel jongens als meisjes
• Vanaf 1 jaar: frequenter bij meisjes (4 – 6%) dan bij jongens (0.5%) (bij jongens = alarmbel)
• Vrouwen die seksueel actief zijn: veel meer infecties dan mannen (20 – 30% versus 0.5%)
• Zwangere vrouwen: vaker (2 – 5%) → verklaring: uterus kan op urethra duwen → kan moeilijker
aflopen.
• Mannen vanaf 65 jaar: vaker UWI dan op jongere leeftijd (10 – 20%) → verklaring: vergrootte prostaat
& minder goed leegplassen
• Transurethrale sonde: heel gevoelig voor infectie (80 – 100%) MAAR zolang sonde goed afloopt kan
het niet veel kwaad.
• Algemeen:
o 5 – 6% van de wereldbevolking
o 9% van alle patiëntbezoeken/jaar
o UWI = 35% van alle nosocomiale infecties
Vereisten
3
, 1. Symptomen (vb. pollakisurie, urgency,…) ≠ infectie
2. Positieve urinecultuur (!): min. 100.000 CFU nodig van eenzelfde bacteriesoort/ml urine = absoluut
vereiste
3. Bij voorkeur ook gestegen leukocyten in urine
Onderscheid:
1. Community acquired
2. Hospital (nosocomial) acquired
= belangrijk onderscheid voor AB beleid!
Afname urine
• Meestal midstream
o Eerste deel mictie = in toilet
o Tweede deel mictie = opvangen in potje en doorsturen naar labo
o Opm.: indien niet onmiddellijk kan → bewaren in koelkast en binnen 6u in labo! (anders vals
+ resultaten door kiemen in urethra)
• Eenmalige sondage
• Suprapubische punctie (vb. bij patiënten met veel contaminatie wanneer meatus heel wat dieper ligt)
• Kleefzakjes (bij kinderen)
o MAAR indien positief: kan contaminatie zijn → soms nog eenmalige sondage of punctie nodig
o Indien negatief: geen verder onderzoek nodig
• LET OP: kiemen die opgevangen worden met midstream bij patiënt met obstructief probleem in
urethra zijn vaak NIET de kiemen die proximaal van de obstructie zitten → soms nierpunctie nodig!
Pathofysiologie
Bacterie met veel virulentiefactoren (vb. E.
coli: tentakels om naar boven te kruipen) →
kan veel symptomen geven.
Onderscheid:
• Ifv omgeving waarin de infectie is opgedaan → van belang voor AB beleid.
o (1) Community acquired: meest voorkomende bacterie = E. coli (60 – 90%)
o (2) Hospital (nosocomial) acquired: meest voorkomende bacteriën = pseudomonas, proteus,
klebsiella, s. aureus (verklaring: hoge resistentie voor AB → typisch bij ziekenhuispatiënten)
• Ifv locatie:
o (1) Lagere UWI’s: cystitis, urethritis, prostatitis
4
INHOUD
1. Infectieziekten van de urinewegen ..................................................................................................................... 2
1.1 Herhaling: natuurlijke verdediging ................................................................................................................ 2
1.2 Algemene inleiding ........................................................................................................................................ 3
1.3 Acute bacteriële cystitis ................................................................................................................................ 6
1.4 Pyelonefritis .................................................................................................................................................. 8
1.5 Prostatis ........................................................................................................................................................ 9
1.6 Urethritis ..................................................................................................................................................... 12
1.7 Orchi-epidydimitis ....................................................................................................................................... 13
1.8 Nosocomiale, katheter gerelateerde infecties ............................................................................................ 14
1.9 Profylactische methoden ............................................................................................................................ 14
1.10 Bijzonder infecties ..................................................................................................................................... 15
2. Genitale pathologie ........................................................................................................................................... 17
2.1 Urethrastricturen ........................................................................................................................................ 17
2.2 Peniele kromstand ...................................................................................................................................... 18
2.3 Varicocele .................................................................................................................................................... 19
2.4 Hydrocele .................................................................................................................................................... 21
3. Urologische urgenties & trauma’s..................................................................................................................... 21
3.1 Traumata thv de genitalieën ....................................................................................................................... 21
3.2 Traumata thv de blaas ................................................................................................................................. 25
3.3 Traumata thv de urethra ............................................................................................................................. 27
3.4 Traumata thv de nier ................................................................................................................................... 28
3.5 Traumata van de urether ............................................................................................................................ 31
4. Functiestoornissen lagere urinewegen ............................................................................................................. 31
4.1 Urinaire incontinentie ................................................................................................................................. 31
4.2 Stress urinaire incontinentie (SUI) .............................................................................................................. 35
4.3 Urgentie urinaire incontinentie (UUI) ......................................................................................................... 38
5. Obstructie lagere urinewegen........................................................................................................................... 43
5.1 Benigne prostaat hyperplasie (BPH) ........................................................................................................... 44
6. Urolithiase ......................................................................................................................................................... 51
6.1 Epidemiologie & risicofactoren ................................................................................................................... 51
6.2 Pathogenese ................................................................................................................................................ 51
6.3 Types ........................................................................................................................................................... 52
6.4 Diagnose & behandeling ............................................................................................................................. 53
1
,7. Neuro-urologie & neurogene blaas ................................................................................................................... 57
7.1 Lagere urinewegen: anatomie & fysiologie ................................................................................................. 57
7.2 Pathofysiologie ............................................................................................................................................ 59
7.3 Behandeling................................................................................................................................................. 61
8. Urologische kinesitherapie ................................................................................................................................ 62
9.1 Inleiding: bekkenbodem .............................................................................................................................. 62
9.2 Pathofysiologie Pelvic floor dysfunction ..................................................................................................... 63
9.3 Bekkenbodemreëducatie ............................................................................................................................ 65
10. Oncologie ........................................................................................................................................................ 68
10.1 Hematurie ................................................................................................................................................. 68
10.2 Oncologie van de nier ............................................................................................................................... 71
10.3 Oncologie van de prostaat ........................................................................................................................ 77
10.4 Oncologie van de blaas, testes & penis ..................................................................................................... 84
11. Sonderen ......................................................................................................................................................... 90
12. Chronisch primair pelvisch pijn syndroom ...................................................................................................... 90
12.1 Inleiding ..................................................................................................................................................... 90
12.2 Pijnsyndromen .......................................................................................................................................... 91
12.3 Behandeling............................................................................................................................................... 94
1. INFECTIEZIEKTEN VAN DE URINEWEGEN
1.1 HERHALING: NATUURLIJKE VERDEDIGING
Verschillende mechanismen tegen infecties:
• (1) Hydrokinetische mechanismen:
o Thv de nier:
▪ Drinken → vochtproductie in de nieren (diurese) → vlotte afloop naar beneden =
hydrokinetische bescherming tegen infecties
o Thv de blaas:
▪ Frequent plassen + volledig uitplassen (zonder residu) (vereist plassen zonder
bekkenbodemspanning)
▪ Hoe vaker & hoe meer we drinken = frequenter diurese = frequenter plassen
• (2) GAG (glycosaminoglycaan) laag op blaasepitheel
2
,Grafiek: mictiefrequentie & bacteriële overgroei
→ mictie gaat gepaard met het lozen van bacteriën & tussen de plasbeurten gaan bacteriën opnieuw groeien.
Als je heel veel gaat drinken + frequent gaat plassen → kan infectie onder controle brengen!
1.2 ALGEMENE INLEIDING
Voorkomen
• Komen frequent voor: 2e meest voorkomende infectie in de klinische praktijk
• Frequenter bij vrouwen dan bij mannen
o Vrouwen: kortere plasbuis + dichter bij anus gelegen
o Mannen: langere plasbuis MAAR vanaf 50 jaar frequenter plasklachten (vb. tgv benigne
prostaathyperplasie) → dan ook frequenter UWI
• Meestal ascenderende infectie (99%): komen binnen via meatus → uretra → blaas
o Opm.: sommige bacteriën hebben ook specifieke eigenschappen om hoger te klimmen (vb. e.
coli: tentakels).
• Zelden:
o Verspreiding via bloedbaan of lymfebanen
o Stel: fistel tussen darm & blaas = kan directe toestroom van bacteriën in de blaas geven
Epidemiologie
• Baby’s: regelmatig (1-3%) bij zowel jongens als meisjes
• Vanaf 1 jaar: frequenter bij meisjes (4 – 6%) dan bij jongens (0.5%) (bij jongens = alarmbel)
• Vrouwen die seksueel actief zijn: veel meer infecties dan mannen (20 – 30% versus 0.5%)
• Zwangere vrouwen: vaker (2 – 5%) → verklaring: uterus kan op urethra duwen → kan moeilijker
aflopen.
• Mannen vanaf 65 jaar: vaker UWI dan op jongere leeftijd (10 – 20%) → verklaring: vergrootte prostaat
& minder goed leegplassen
• Transurethrale sonde: heel gevoelig voor infectie (80 – 100%) MAAR zolang sonde goed afloopt kan
het niet veel kwaad.
• Algemeen:
o 5 – 6% van de wereldbevolking
o 9% van alle patiëntbezoeken/jaar
o UWI = 35% van alle nosocomiale infecties
Vereisten
3
, 1. Symptomen (vb. pollakisurie, urgency,…) ≠ infectie
2. Positieve urinecultuur (!): min. 100.000 CFU nodig van eenzelfde bacteriesoort/ml urine = absoluut
vereiste
3. Bij voorkeur ook gestegen leukocyten in urine
Onderscheid:
1. Community acquired
2. Hospital (nosocomial) acquired
= belangrijk onderscheid voor AB beleid!
Afname urine
• Meestal midstream
o Eerste deel mictie = in toilet
o Tweede deel mictie = opvangen in potje en doorsturen naar labo
o Opm.: indien niet onmiddellijk kan → bewaren in koelkast en binnen 6u in labo! (anders vals
+ resultaten door kiemen in urethra)
• Eenmalige sondage
• Suprapubische punctie (vb. bij patiënten met veel contaminatie wanneer meatus heel wat dieper ligt)
• Kleefzakjes (bij kinderen)
o MAAR indien positief: kan contaminatie zijn → soms nog eenmalige sondage of punctie nodig
o Indien negatief: geen verder onderzoek nodig
• LET OP: kiemen die opgevangen worden met midstream bij patiënt met obstructief probleem in
urethra zijn vaak NIET de kiemen die proximaal van de obstructie zitten → soms nierpunctie nodig!
Pathofysiologie
Bacterie met veel virulentiefactoren (vb. E.
coli: tentakels om naar boven te kruipen) →
kan veel symptomen geven.
Onderscheid:
• Ifv omgeving waarin de infectie is opgedaan → van belang voor AB beleid.
o (1) Community acquired: meest voorkomende bacterie = E. coli (60 – 90%)
o (2) Hospital (nosocomial) acquired: meest voorkomende bacteriën = pseudomonas, proteus,
klebsiella, s. aureus (verklaring: hoge resistentie voor AB → typisch bij ziekenhuispatiënten)
• Ifv locatie:
o (1) Lagere UWI’s: cystitis, urethritis, prostatitis
4
