Samenvatting juridische,
financiële en organisatorische
aspecten van de
gezondheidszorg
Deel 1: financiële en organisatorische aspecten (8 punten)
2 vragen: elk op 4 punten
Deel 2: gezondheidsrecht (12 punten)
1 theorievraag (6 punten) en 1 casusvraag (6 punten): elk 3 onderdelen op 2 punten
,Financiële en organisatorische aspecten
H OOFDSTUK 1: G EZONDHEIDSZORGSYSTEMEN
1. Inleiding
1.1. Doelstellingen gezondheidszorgsystemen vs. financiële bedreigingen
- Doelstellingen gezondheidszorgsysteem
o Universele dekking
o Financiële solidariteit
o Billijke toegankelijkheid
o Kwalitatief zorgaanbod
o Preventie
o Paraatheid
- Financiële bedreigingen
o Economische context
o Verouderende bevolking
o Technologische vooruitgang
o Marktmechanismen
1.2. Economic sustainability vs. fiscal sustainability
1.2.1 Economische draagkracht/beheersbaarheid (economic sustainability)
- Heeft te maken met groei in gezondheidsuitgaven in verhouding tot BBP
- Uitgaven zijn ‘onder controle’ tot punt waar maatschappelijke kost gezondheidsuitgaven de
toegevoegde waarde door deze uitgaven overstijgt (steeds relatief t.a.v. overige
economische activiteit, cfr. opportuniteitskost)
- Kans dat groei in uitgaven economische draagkracht bedreigt is groter in stagnerende of
krimpende economie
- Enkele grafieken
o Verhouding groei gezondheidszorguitgaven en BBP tot eerste crisisjaren
Jaarlijkse groei in BBP per hoofd van
bevolking (x)
Groei in gezondheidszorguitgaven in
betrokken gezondheidszorgsystemen (y)
àHoger dan groei in BBP
Geeft verhouding weer van 1990-2012
(2012: aanvang financiële crisis)
o Verhouding groei en gezondheidsuitgaven en BBP
-2005-2020 (dus verder dan start economische crisis)
-Gezondheidszorguitgaven tov BBP
*2009 (begin financiële crisis): BBP drastisch gezakt in
OECD landen, daling gezondheidszorguitgaven heeft
vertraging (pas 2011-2012)
-Verhouding veel gezonder in 2010-2018 dan in
voorafgaande jaren
-Covid: stijging gezondheidszorguitgaven + daling BBP
(precaire situatie) 1
,1.2.2 Draagkracht/beheersbaarheid publieke financiering (fiscal sustainability)
- Heeft te maken met publieke uitgaven
- Gezondheidszorgsysteem kan economisch beheersbaar zijn, maar niet houdbaar voor
publieke financiën
o Voldoende middelen beschikbaar (BBP), maar uitgaven door overheid komen onder
druk te staan
- Enkele grafieken
o OECD
Zeg hoe u gezondheidszorgsysteem is
georganiseerd
-35% gezondheidszorguitgaven rechtstreeks
door overheid, 39% door verplichte
ziekteverzekering, 5% vrijwillige
ziekteverzekering, 20% patiënt zelf (out-of-
pocket)
-35%+39% = fiscal sustainability
(rechtstreeks ofwel via sociale zekerheidssystemen
vb. ziekenfondsen)
-België
22%+55% = 77% door overheid
(iets meer of het gemiddelde)
o Verdiepende grafieken OECD
-We zien dat binnen de OECD in hospital care
normaal gezien hoger is. We besteden minder
geld aan ziekenhuizen.
-Dental care – redelijk in België. 39% via
publieke middelen gefinancierd.
àProfiel Belgische context wat de overheid
moet beheren. Dit zijn de sectoren waar veel uit
te halen valt bij besparingen
2
, -Ontwikkelende landen: (OESO: organisatie
economische samenwerking en ontwikkeling),
deze zijn erg publiek gefinancierd
*Europa en Noord-amerika
-In andere landen die geen lid zijn van OESO ligt
aandeel van overheid nog veel lager
1.2.2.1 Aandeel en type publieke uitgaven in gezondheidszorg typeert sterk
gezondheidszorgsysteem
- Hoog aandeel publieke financiering
o Klemtoon op volksgezondheid
§ Bismarck (Duitsland, Frankrijk, België)
• Via sociale bijdragen
§ Beveridge (VK, Scandinavië, Zuid-Europa)
• Via belastingen
ßOverheid heeft verder doorgedreven rol in aanbod van zorg
§ Vaak is er een sprake van een mix zoals in België ook het geval is
- Hoog aandeel private financiering (zieke of privémakelaar)
o Klemtoon op doelmatigheid
o Bv privéverzekeraars in de VS
- Deze bovenstaande groeien meer en meer naar elkaar toe!
1.2.2.2 Gezondheidszorg concurreert met andere publieke noden
- Aandeel publieke financiering (via belastingen of sociale bijdragen) t.a.v. totale publieke
financiering gemiddeld in België.
- Veel hoger in bv. Zwitserland, Duitsland, Nederland,
- Afhankelijk van:
o Type welvaartstaat
o Demografische kenmerken
-Van alle uitgaven die door de overheid
gebeuren, gaat 15% naar
gezondheidszorgvoorzieningen.
-Heeft te maken met type welvaarstaat!
*Bv Japan; beperken werkloosheid en meer
budget over.
-Demografische factoren (bv: oudere populatie)
dus meer investeringen
3
, 1.2.2.3 Drie manieren om publieke financiering (fiscal sustainability) gezondheidszorg te
beheersen
1. Publieke inkomsten verhogen
- Rechtstreeks impact op economische draagkracht/Groter aandeel BPP inzetten om de kosten
te dekken
o Problemen:
§ Indien inkomsten gelinkt aan arbeid (cfr. US + Europa), impact op
arbeidsmarkt en internationale competitiviteit
§ Politieke beperkingen
• Publieke inkomsten verhogen -> meer beroep op doen -> nefast voor
economische competitiviteit
• Maw als overheid meer middelen ter beschikking houden,
onrechtstreeks bbp bereiken door economische competitiviteit,
draagkracht te bedreigen = geen aantrekkelijke omgeving voor
investeerders (gevaarlijke maatregel!)
2. Publieke verplichtingen verlagen
- Moeilijk na vestiging gezondheidszorgsysteem, daarom meestal incrementeel
- Hoe kunnen we dit verwezenlijken? (Dimensies verplichtingen)
o 1) Eerste mogelijkheid: aanbod, uitzuiveren van niet-klinische dienstverlening
§ Alles wat niet te maken heeft met niet klinische dienstverlening aanpassen of
stopzetten.
• Bv. luxeaspecten, faciliteiten, toegangstijden
(na normale werkuren gezondheidszorg aanbieden àhogere kosten)
§ Onrechtstreeks impact op kwaliteit
• pt’en weigeren buiten normale toegangstijden, heeft impact op
outcome voor pt
o 2) Tweede mogelijkheid: inkomsten gerelateerde uitsluitingen
§ Geen dekking boven inkomensgrens (niet in België)
§ Soms systeem van opting out (ofwel publiek ofwel privé)
§ CAVE
• Negatief effect op klinische kwaliteit oa door verlies voice option
rijkere gebruikers
o Naarmate rijkere gebruikers uitsluiten uit publiek systeem,
meest kritische gebruikers uitsluiten, waardoor kritische
stelling (voice option) verliest
§ Negatieve impact op kwaliteit!!
• Marktfalen rijkere (private) sector oa informatie gerelateerd
o de sociale zekerheidssystemen zijn in eigen beheer met
terugbetalingen omdat men informatie ontbreekt. Geen
zicht meer op totale populatie! Denk maar aan het gebrek
van informatie voor preventiemaatregelingen.
o 3) Derde mogelijkheid: Begrenzing tussenkomst
§ Enerzijds niet overheid, maar aan gebruikers zelf overlaten om kost over te
laten via remgeld (België) OF anderzijds naar zorgverstrekkers (besparen
honoraria)
• Bv via remgeld, lineaire besparingen aanbieders
• CAVE
o Taks on the ill
§ Diegene die meest nodig hebben gaan belasten
à factuur verschuiven van solidair systeem naar
gebruikers, zieken zelf
4
financiële en organisatorische
aspecten van de
gezondheidszorg
Deel 1: financiële en organisatorische aspecten (8 punten)
2 vragen: elk op 4 punten
Deel 2: gezondheidsrecht (12 punten)
1 theorievraag (6 punten) en 1 casusvraag (6 punten): elk 3 onderdelen op 2 punten
,Financiële en organisatorische aspecten
H OOFDSTUK 1: G EZONDHEIDSZORGSYSTEMEN
1. Inleiding
1.1. Doelstellingen gezondheidszorgsystemen vs. financiële bedreigingen
- Doelstellingen gezondheidszorgsysteem
o Universele dekking
o Financiële solidariteit
o Billijke toegankelijkheid
o Kwalitatief zorgaanbod
o Preventie
o Paraatheid
- Financiële bedreigingen
o Economische context
o Verouderende bevolking
o Technologische vooruitgang
o Marktmechanismen
1.2. Economic sustainability vs. fiscal sustainability
1.2.1 Economische draagkracht/beheersbaarheid (economic sustainability)
- Heeft te maken met groei in gezondheidsuitgaven in verhouding tot BBP
- Uitgaven zijn ‘onder controle’ tot punt waar maatschappelijke kost gezondheidsuitgaven de
toegevoegde waarde door deze uitgaven overstijgt (steeds relatief t.a.v. overige
economische activiteit, cfr. opportuniteitskost)
- Kans dat groei in uitgaven economische draagkracht bedreigt is groter in stagnerende of
krimpende economie
- Enkele grafieken
o Verhouding groei gezondheidszorguitgaven en BBP tot eerste crisisjaren
Jaarlijkse groei in BBP per hoofd van
bevolking (x)
Groei in gezondheidszorguitgaven in
betrokken gezondheidszorgsystemen (y)
àHoger dan groei in BBP
Geeft verhouding weer van 1990-2012
(2012: aanvang financiële crisis)
o Verhouding groei en gezondheidsuitgaven en BBP
-2005-2020 (dus verder dan start economische crisis)
-Gezondheidszorguitgaven tov BBP
*2009 (begin financiële crisis): BBP drastisch gezakt in
OECD landen, daling gezondheidszorguitgaven heeft
vertraging (pas 2011-2012)
-Verhouding veel gezonder in 2010-2018 dan in
voorafgaande jaren
-Covid: stijging gezondheidszorguitgaven + daling BBP
(precaire situatie) 1
,1.2.2 Draagkracht/beheersbaarheid publieke financiering (fiscal sustainability)
- Heeft te maken met publieke uitgaven
- Gezondheidszorgsysteem kan economisch beheersbaar zijn, maar niet houdbaar voor
publieke financiën
o Voldoende middelen beschikbaar (BBP), maar uitgaven door overheid komen onder
druk te staan
- Enkele grafieken
o OECD
Zeg hoe u gezondheidszorgsysteem is
georganiseerd
-35% gezondheidszorguitgaven rechtstreeks
door overheid, 39% door verplichte
ziekteverzekering, 5% vrijwillige
ziekteverzekering, 20% patiënt zelf (out-of-
pocket)
-35%+39% = fiscal sustainability
(rechtstreeks ofwel via sociale zekerheidssystemen
vb. ziekenfondsen)
-België
22%+55% = 77% door overheid
(iets meer of het gemiddelde)
o Verdiepende grafieken OECD
-We zien dat binnen de OECD in hospital care
normaal gezien hoger is. We besteden minder
geld aan ziekenhuizen.
-Dental care – redelijk in België. 39% via
publieke middelen gefinancierd.
àProfiel Belgische context wat de overheid
moet beheren. Dit zijn de sectoren waar veel uit
te halen valt bij besparingen
2
, -Ontwikkelende landen: (OESO: organisatie
economische samenwerking en ontwikkeling),
deze zijn erg publiek gefinancierd
*Europa en Noord-amerika
-In andere landen die geen lid zijn van OESO ligt
aandeel van overheid nog veel lager
1.2.2.1 Aandeel en type publieke uitgaven in gezondheidszorg typeert sterk
gezondheidszorgsysteem
- Hoog aandeel publieke financiering
o Klemtoon op volksgezondheid
§ Bismarck (Duitsland, Frankrijk, België)
• Via sociale bijdragen
§ Beveridge (VK, Scandinavië, Zuid-Europa)
• Via belastingen
ßOverheid heeft verder doorgedreven rol in aanbod van zorg
§ Vaak is er een sprake van een mix zoals in België ook het geval is
- Hoog aandeel private financiering (zieke of privémakelaar)
o Klemtoon op doelmatigheid
o Bv privéverzekeraars in de VS
- Deze bovenstaande groeien meer en meer naar elkaar toe!
1.2.2.2 Gezondheidszorg concurreert met andere publieke noden
- Aandeel publieke financiering (via belastingen of sociale bijdragen) t.a.v. totale publieke
financiering gemiddeld in België.
- Veel hoger in bv. Zwitserland, Duitsland, Nederland,
- Afhankelijk van:
o Type welvaartstaat
o Demografische kenmerken
-Van alle uitgaven die door de overheid
gebeuren, gaat 15% naar
gezondheidszorgvoorzieningen.
-Heeft te maken met type welvaarstaat!
*Bv Japan; beperken werkloosheid en meer
budget over.
-Demografische factoren (bv: oudere populatie)
dus meer investeringen
3
, 1.2.2.3 Drie manieren om publieke financiering (fiscal sustainability) gezondheidszorg te
beheersen
1. Publieke inkomsten verhogen
- Rechtstreeks impact op economische draagkracht/Groter aandeel BPP inzetten om de kosten
te dekken
o Problemen:
§ Indien inkomsten gelinkt aan arbeid (cfr. US + Europa), impact op
arbeidsmarkt en internationale competitiviteit
§ Politieke beperkingen
• Publieke inkomsten verhogen -> meer beroep op doen -> nefast voor
economische competitiviteit
• Maw als overheid meer middelen ter beschikking houden,
onrechtstreeks bbp bereiken door economische competitiviteit,
draagkracht te bedreigen = geen aantrekkelijke omgeving voor
investeerders (gevaarlijke maatregel!)
2. Publieke verplichtingen verlagen
- Moeilijk na vestiging gezondheidszorgsysteem, daarom meestal incrementeel
- Hoe kunnen we dit verwezenlijken? (Dimensies verplichtingen)
o 1) Eerste mogelijkheid: aanbod, uitzuiveren van niet-klinische dienstverlening
§ Alles wat niet te maken heeft met niet klinische dienstverlening aanpassen of
stopzetten.
• Bv. luxeaspecten, faciliteiten, toegangstijden
(na normale werkuren gezondheidszorg aanbieden àhogere kosten)
§ Onrechtstreeks impact op kwaliteit
• pt’en weigeren buiten normale toegangstijden, heeft impact op
outcome voor pt
o 2) Tweede mogelijkheid: inkomsten gerelateerde uitsluitingen
§ Geen dekking boven inkomensgrens (niet in België)
§ Soms systeem van opting out (ofwel publiek ofwel privé)
§ CAVE
• Negatief effect op klinische kwaliteit oa door verlies voice option
rijkere gebruikers
o Naarmate rijkere gebruikers uitsluiten uit publiek systeem,
meest kritische gebruikers uitsluiten, waardoor kritische
stelling (voice option) verliest
§ Negatieve impact op kwaliteit!!
• Marktfalen rijkere (private) sector oa informatie gerelateerd
o de sociale zekerheidssystemen zijn in eigen beheer met
terugbetalingen omdat men informatie ontbreekt. Geen
zicht meer op totale populatie! Denk maar aan het gebrek
van informatie voor preventiemaatregelingen.
o 3) Derde mogelijkheid: Begrenzing tussenkomst
§ Enerzijds niet overheid, maar aan gebruikers zelf overlaten om kost over te
laten via remgeld (België) OF anderzijds naar zorgverstrekkers (besparen
honoraria)
• Bv via remgeld, lineaire besparingen aanbieders
• CAVE
o Taks on the ill
§ Diegene die meest nodig hebben gaan belasten
à factuur verschuiven van solidair systeem naar
gebruikers, zieken zelf
4
