JEUGD EN SOCIALE RECHTVAARDIGHEID
(DIDIER)
LES 1 – DE SHIFT VAN ‘GUNST’ NAAR ‘RECHT’ IN HET JEUGDDOMEIN
Gunst Recht
• Participatie & autonomie
• Kwetsbaarheid – Bescherming
• Emancipatie
• Sociale controle
• Publieke sfeer
• Private sfeer
• Universaliteit
• Selectiviteit
1.1 VAN HET ‘KWETSBARE KIND’ NAAR HET ‘AUTONOME KIND’
VAN KWETSBAARHEID & BESCHERMING NAAR PARTICIPATIE EN AUTONOMIE
Kindbeeld: de wijze waarop we naar kinderen kijken; de vaak impliciete aannames zoals biologische of
psychologische kenmerken die mee vorm geven aan de wijze waarop we omgaan met kinderen
• Professioneel handelen krijgt (deels) vorm vanuit aannames over kinderen
• Deze aannames zijn historisch en contextueel bepaald (sociale klasse, gender, …): kindbeeld als sociaal
construct
• Kindbeelden veranderen doorheen de tijd en van cultuur tot cultuur
o Ontwikkeling van de samenleving
o Bepalen ons handelen
• Ons denken en handelen met kinderen wordt beïnvloed door mengvormen van kindbeelden:
kindbeelden liggen verankerd in het verleden en worden opnieuw vorm gegeven in het heden
➔ Niet één kindbeeld, dat alles bepalend is
19de – 20ste eeuw: kinderbeschermingsbeweging
• Kindbeeld van het ‘kwetsbare kind’
• Focus op beschermingsrechten: minderjarige als ‘object’
• Kinderen worden aparte groep in de samenleving, met aparte kenmerken en specifieke gedragingen
• Uitsluiting van kinderen uit de arbeidsmarkt/betaald werk
• Kind = “nog-niet” >< volwassene
o Doelen nog niet bereikt die volwassenen wel hebben bereikt
o Kinderen moeten nog ontwikkelen tot volwassenen
• Verklaring van Genève (1924) – Verklaring voor de Rechten van het Kind (1959)
• Kenmerkend voor de kindertijd = ‘moratorium status’: Jeugdmoratorium – Jeugdland -> kindertijd
wordt een wachtstation = tijd van leren
o Verwijst naar de historische en sociaal-culturele structurering en institutionalisering van de
leefwereld van kinderen in de samenleving
o In Westerse samenleving verbonden met de idee van ‘pedagogisering’: het in pedagogische
termen gaan omkleden van de kindertijd -> kinderen begeleiden en opvoeden
o Oprichting van onderwijs, jeugdzorg, jeugdwerk, … (institutionalisering)
o Professionalisering van deze werkvelden (opleidingen voor kinderverzorgers, SW’ers,
leerkrachten, …)
1
, Belangrijke data
• 1889: verbod op kinderarbeid -> meestal samen met leerplichtwet
o België complex onderwijssysteem -> iets langer geduurd eer leerplicht gestemd werd
• 1912: wet op kinderbescherming
• 1914: leerplichtwet
• 1919: Het Nationaal Werk voor Kinderwelzijn -> NU Kind en Gezin
• 1930: Kinderbijslagwet
➔ Systemen die ervoor dienen kinderen te beschermen
➔ Institutionalisering van kinderen -> instituties voor kinderen: scholen, rechtbanken, …
=>Alle domeinen die er toedoen voor kinderen ontstaan op een tijdsperiode van nog geen 80 jaar -> dit komt
doordat onze beelden over kinderen veranderen in de samenleving
Na WOII
• Jaren ’60 – ’70: maatschappelijke contestatiebeweging -> protesten
• Focus op zelfbeschikkingsrechten
• Veel in vraag gesteld in de samenleving
• Kindbeeld van het “autonome kind”
• Kinderbevrijdingsbeweging: The Bill of Rights for the Young
• ‘Pedagogische tik’ -> klein geweld
o Niet zo klein als men denkt
o Heel denegrerend voor kinderen (zeker als anderen dit zien) -> ervaring
• Morele standaard gelijk voor kinderen en volwassenen
In Vlaanderen
• Erkenning rechtsbekwaamheid
• Pleidooi voor verhoging van de handelingsbekwaamheid van minderjarigen
• Verwerpen van moratorium-idee (cf. pedagogisering): jeugdland = sociaal probleem
• Alternatieve jeugdhulpverlening (oprichting JIAC -> Kinderrechtswinkel)
o Jeugdhulp -> luisteren naar kinderen en jongeren
o Zelfbeschikkingsrecht van kinderen en jongeren
o Jongeren beslissen zelf of er een traject wordt gestart in jeugdhulp of niet
o Stem van jongeren -> bekwaamheid
Vandaag in Vlaanderen -> 2 kindbeelden
Kwetsbare kind EN autonome kind => balanceren -> moeilijk evenwicht
Kinderrechtenbeweging
Het kwetsbare kind Het autonome kind
‘Nog-niet’, op weg naar volwassenheid Sociale actoren, betekenisverleners
Geen verantwoordelijkheid (handelingsonbekwaam) Autonomie, handelingsbekwaamheid
Bescherming: jeugdland, moratorium Kinderen als deelgenoot in de samenleving (‘Bring
children back in society’)
Kinderen moeten worden beschermd en opgevoed Kinderen als mede-actor (>< paternalisme)
Kinderbeschermingsbeweging Kinderbevrijdingsbeweging
2
(DIDIER)
LES 1 – DE SHIFT VAN ‘GUNST’ NAAR ‘RECHT’ IN HET JEUGDDOMEIN
Gunst Recht
• Participatie & autonomie
• Kwetsbaarheid – Bescherming
• Emancipatie
• Sociale controle
• Publieke sfeer
• Private sfeer
• Universaliteit
• Selectiviteit
1.1 VAN HET ‘KWETSBARE KIND’ NAAR HET ‘AUTONOME KIND’
VAN KWETSBAARHEID & BESCHERMING NAAR PARTICIPATIE EN AUTONOMIE
Kindbeeld: de wijze waarop we naar kinderen kijken; de vaak impliciete aannames zoals biologische of
psychologische kenmerken die mee vorm geven aan de wijze waarop we omgaan met kinderen
• Professioneel handelen krijgt (deels) vorm vanuit aannames over kinderen
• Deze aannames zijn historisch en contextueel bepaald (sociale klasse, gender, …): kindbeeld als sociaal
construct
• Kindbeelden veranderen doorheen de tijd en van cultuur tot cultuur
o Ontwikkeling van de samenleving
o Bepalen ons handelen
• Ons denken en handelen met kinderen wordt beïnvloed door mengvormen van kindbeelden:
kindbeelden liggen verankerd in het verleden en worden opnieuw vorm gegeven in het heden
➔ Niet één kindbeeld, dat alles bepalend is
19de – 20ste eeuw: kinderbeschermingsbeweging
• Kindbeeld van het ‘kwetsbare kind’
• Focus op beschermingsrechten: minderjarige als ‘object’
• Kinderen worden aparte groep in de samenleving, met aparte kenmerken en specifieke gedragingen
• Uitsluiting van kinderen uit de arbeidsmarkt/betaald werk
• Kind = “nog-niet” >< volwassene
o Doelen nog niet bereikt die volwassenen wel hebben bereikt
o Kinderen moeten nog ontwikkelen tot volwassenen
• Verklaring van Genève (1924) – Verklaring voor de Rechten van het Kind (1959)
• Kenmerkend voor de kindertijd = ‘moratorium status’: Jeugdmoratorium – Jeugdland -> kindertijd
wordt een wachtstation = tijd van leren
o Verwijst naar de historische en sociaal-culturele structurering en institutionalisering van de
leefwereld van kinderen in de samenleving
o In Westerse samenleving verbonden met de idee van ‘pedagogisering’: het in pedagogische
termen gaan omkleden van de kindertijd -> kinderen begeleiden en opvoeden
o Oprichting van onderwijs, jeugdzorg, jeugdwerk, … (institutionalisering)
o Professionalisering van deze werkvelden (opleidingen voor kinderverzorgers, SW’ers,
leerkrachten, …)
1
, Belangrijke data
• 1889: verbod op kinderarbeid -> meestal samen met leerplichtwet
o België complex onderwijssysteem -> iets langer geduurd eer leerplicht gestemd werd
• 1912: wet op kinderbescherming
• 1914: leerplichtwet
• 1919: Het Nationaal Werk voor Kinderwelzijn -> NU Kind en Gezin
• 1930: Kinderbijslagwet
➔ Systemen die ervoor dienen kinderen te beschermen
➔ Institutionalisering van kinderen -> instituties voor kinderen: scholen, rechtbanken, …
=>Alle domeinen die er toedoen voor kinderen ontstaan op een tijdsperiode van nog geen 80 jaar -> dit komt
doordat onze beelden over kinderen veranderen in de samenleving
Na WOII
• Jaren ’60 – ’70: maatschappelijke contestatiebeweging -> protesten
• Focus op zelfbeschikkingsrechten
• Veel in vraag gesteld in de samenleving
• Kindbeeld van het “autonome kind”
• Kinderbevrijdingsbeweging: The Bill of Rights for the Young
• ‘Pedagogische tik’ -> klein geweld
o Niet zo klein als men denkt
o Heel denegrerend voor kinderen (zeker als anderen dit zien) -> ervaring
• Morele standaard gelijk voor kinderen en volwassenen
In Vlaanderen
• Erkenning rechtsbekwaamheid
• Pleidooi voor verhoging van de handelingsbekwaamheid van minderjarigen
• Verwerpen van moratorium-idee (cf. pedagogisering): jeugdland = sociaal probleem
• Alternatieve jeugdhulpverlening (oprichting JIAC -> Kinderrechtswinkel)
o Jeugdhulp -> luisteren naar kinderen en jongeren
o Zelfbeschikkingsrecht van kinderen en jongeren
o Jongeren beslissen zelf of er een traject wordt gestart in jeugdhulp of niet
o Stem van jongeren -> bekwaamheid
Vandaag in Vlaanderen -> 2 kindbeelden
Kwetsbare kind EN autonome kind => balanceren -> moeilijk evenwicht
Kinderrechtenbeweging
Het kwetsbare kind Het autonome kind
‘Nog-niet’, op weg naar volwassenheid Sociale actoren, betekenisverleners
Geen verantwoordelijkheid (handelingsonbekwaam) Autonomie, handelingsbekwaamheid
Bescherming: jeugdland, moratorium Kinderen als deelgenoot in de samenleving (‘Bring
children back in society’)
Kinderen moeten worden beschermd en opgevoed Kinderen als mede-actor (>< paternalisme)
Kinderbeschermingsbeweging Kinderbevrijdingsbeweging
2
