BELGIË: CONSTITUTIONELE EN POLITIEKE
GESCHIEDENIS
ONTBINDING VAN HET KAROLINGSCHE RIJK EN DE VORMING VAN DE VORSTENDOMMEN
VAN DE TWEEDE MIDDELEEUWEN.
HET VERDRAG VAN VERDUN 843
Het is een soort van verdelingsverdrag (gevolgd door heel wat andere verdelingsverdragen) waarbij er een
Lotharingisch middenrijk ontstaat. Dat gebied lag tussen 2 grootmachten en is daardoor sterk uiteen gevallen.
HET VERDRAG VAN RIBEMONT 880
Dit was ook een verdelingsverdrag waarbij de Schelde een scheiding vormt tussen het Westelijke en Oostenlijke
Frankenland. Dat Westelijke zal later in de geschiedenis het Koninkrijk Frankrijk zijn (waarbij Graafschap
Vlaanderen zal behoren) en het Oostelijke zal later het HRR zijn.
Het historisch Vlaanderen behoorde tot Frankrijk en het Wallonië van nu behoorde tot het HRR.
KAART VAN DE LAGE LANDEN IN 1350
Binnen die kaart is er geen sprake van een politieke eenheid want de lage landen bestond uit heel wat
verschillende vorstendommen (graafschap Vlaanderen, Brabant, Luxemburg, Henegouwen, Namen,
Prinsbisdom Luik was een Reichstand van het HRR). Al die vorstendommen zijn onder leiding van een
soevereine vorst (Prinsbisdom Luik was een onder leiding van een kerkelijke vorst). Dit was in tijden van het
Franse Koninkrijk en het HRR waarbij de rivieren als belangrijke scheidingslijn dienden.
Dus in de 9e-10e eeuw zijn een heel wat vorstendommetjes die oorlog gaan voeren met elkaar, of allianties gaan
sluiten waardoor sommige gaan uitbreiden tot grotere vorstendommen en andere gewoon van de kaart
worden geveegd. Deze kaart wordt uiteindelijk in het midden van de Tweede Middeleeuwen gestabiliseerd tot
aan het einde van het AR.
In die tijd was particularisme heel erg belangrijk en na het AR wordt dit in 1 generatie weggeveegd, waarover
straks meer.
SAMENVATTING DEEL 1:
Na de splitsing van het Karolingische rijk werd het territoria dat van belang is voor het ontstaan van België in
heel van verschillende vorstendommen opgesplitst waarbij in het jaar 1000 de belangrijkste politieke actoren
de lokale feodale heren en kerkelijke leiders waren die aan het hoofd stonden van een bisdom of een abdij.
, DE LATE MIDDELEEUWSE POLITIEKE GESCHIEDENIS
In de late middeleeuwen waren de feodale heren vervangen door vorsten als politieke actoren. Die stonden
aan het hoofd van particuliere vorstendommen met particulier recht. Binnen die particuliere vorstendommen
heerste er vooral lokaal recht (macht van de steden) en een beetje recht van het overkoepelende vorstendom.
- Ratione Territorii: naar de plaats toe kan het recht verschillen bv. Recht in Kortrijk =/ recht in Ieper
- Ratione Personae: bepaalde groep van mensen zijn aan specifieke soort van recht onderworpen
- Ratione Rei: rechtsregels volgens een bepaald statuut anders
Naast het particuliere rechtssysteem waren er binnen die vorstendommen ook heel wat privileges en vrijheden
waarbij bepaalde belangengroepen een eigen rechtsstatuut kregen. Soms kon een bepaald rechtsstatuut wel
voor een volledig vorstendom gelden.
Vb. De Blijde Intrede (Brabant) 1356
Een rechtsstatuut specifiek voor het vorstendom Brabant waarbij de Hertog en haar echtgenoot hun opvolging
wouden veilig stellen maar aangezien de steden zoveel macht hadden en het lokale recht boven het
overkoepelende recht stond, hadden ze de toestemming nodig van de grote krachten (Steden).
Hierdoor ontstond er een politieke compromis waarbij hun opvolging werd veilig gesteld en de grote krachten
enkele voorrechten kregen van de Hertog.
Deze intrede heeft gedurende de geschiedenis een groot belang gehad: dit werd uiteindelijk door alle volgende
hertogen van Brabant gebruikt bij hun opvolging tot aan het einde van de 18 e eeuw (de basis van de tekst bleef
die van de 14e eeuw).
Bv. Josef II heeft nog trouw gezworen aan de Blijde Intrede en dit was op het einde van de 18 e eeuw.
Ze zagen dit dus als een soort van geschreven constitutie want toen Josef II hervormingen wou doen
en de Schelde terug wou openen (Keteloorlog) hadden de belangengroepen gezegd dat hij zich niet
aan de blijde intrede hield en zo hadden ze de legitimiteit om Josef II af te zetten
= de basis van de politieke ordening in de Middeleeuwen
Vb. Vrede van Fexhe 1316
Een rechtsstatuut specifiek voor het Prinsbisdom Luik waarbij de inwoners van het prinsdom hun vrijheden en
gewoontes werden gegarandeerd + handhaving van de bevoegdheden van statenvergadering om de
gewoontes en wetten aan te passen.
Er was dus in de late middeleeuwen sprake van territoriale verbrokkeling + verbrokkeling op het gebied van
recht.
HET BOURGONDISCHE BEWIND 1384/1477-1482 (einde van de ME)
Vanaf de 14de eeuw verwierven de Valois hertogen van Bourgondië de gebieden in het noorden van Frankrijk
naast hun hertogdom Bourgondië . ontstaan van de BOURGONDISCHE NEDERLANDEN.
Karel de Stoute wordt dus Graaf van Zeeland, Graaf van Vlaanderen en Graaf van Brabant, …. Naast zijn titel
van Hertog van Bourgondië
Die verschillende vorstendommen in de lage landen komen in het Bourgondische bewind door huwelijken,
afkoop, diplomatie,… en vormen zo een personele unie waarbij het particularisme toch nog erkend werd maar
GESCHIEDENIS
ONTBINDING VAN HET KAROLINGSCHE RIJK EN DE VORMING VAN DE VORSTENDOMMEN
VAN DE TWEEDE MIDDELEEUWEN.
HET VERDRAG VAN VERDUN 843
Het is een soort van verdelingsverdrag (gevolgd door heel wat andere verdelingsverdragen) waarbij er een
Lotharingisch middenrijk ontstaat. Dat gebied lag tussen 2 grootmachten en is daardoor sterk uiteen gevallen.
HET VERDRAG VAN RIBEMONT 880
Dit was ook een verdelingsverdrag waarbij de Schelde een scheiding vormt tussen het Westelijke en Oostenlijke
Frankenland. Dat Westelijke zal later in de geschiedenis het Koninkrijk Frankrijk zijn (waarbij Graafschap
Vlaanderen zal behoren) en het Oostelijke zal later het HRR zijn.
Het historisch Vlaanderen behoorde tot Frankrijk en het Wallonië van nu behoorde tot het HRR.
KAART VAN DE LAGE LANDEN IN 1350
Binnen die kaart is er geen sprake van een politieke eenheid want de lage landen bestond uit heel wat
verschillende vorstendommen (graafschap Vlaanderen, Brabant, Luxemburg, Henegouwen, Namen,
Prinsbisdom Luik was een Reichstand van het HRR). Al die vorstendommen zijn onder leiding van een
soevereine vorst (Prinsbisdom Luik was een onder leiding van een kerkelijke vorst). Dit was in tijden van het
Franse Koninkrijk en het HRR waarbij de rivieren als belangrijke scheidingslijn dienden.
Dus in de 9e-10e eeuw zijn een heel wat vorstendommetjes die oorlog gaan voeren met elkaar, of allianties gaan
sluiten waardoor sommige gaan uitbreiden tot grotere vorstendommen en andere gewoon van de kaart
worden geveegd. Deze kaart wordt uiteindelijk in het midden van de Tweede Middeleeuwen gestabiliseerd tot
aan het einde van het AR.
In die tijd was particularisme heel erg belangrijk en na het AR wordt dit in 1 generatie weggeveegd, waarover
straks meer.
SAMENVATTING DEEL 1:
Na de splitsing van het Karolingische rijk werd het territoria dat van belang is voor het ontstaan van België in
heel van verschillende vorstendommen opgesplitst waarbij in het jaar 1000 de belangrijkste politieke actoren
de lokale feodale heren en kerkelijke leiders waren die aan het hoofd stonden van een bisdom of een abdij.
, DE LATE MIDDELEEUWSE POLITIEKE GESCHIEDENIS
In de late middeleeuwen waren de feodale heren vervangen door vorsten als politieke actoren. Die stonden
aan het hoofd van particuliere vorstendommen met particulier recht. Binnen die particuliere vorstendommen
heerste er vooral lokaal recht (macht van de steden) en een beetje recht van het overkoepelende vorstendom.
- Ratione Territorii: naar de plaats toe kan het recht verschillen bv. Recht in Kortrijk =/ recht in Ieper
- Ratione Personae: bepaalde groep van mensen zijn aan specifieke soort van recht onderworpen
- Ratione Rei: rechtsregels volgens een bepaald statuut anders
Naast het particuliere rechtssysteem waren er binnen die vorstendommen ook heel wat privileges en vrijheden
waarbij bepaalde belangengroepen een eigen rechtsstatuut kregen. Soms kon een bepaald rechtsstatuut wel
voor een volledig vorstendom gelden.
Vb. De Blijde Intrede (Brabant) 1356
Een rechtsstatuut specifiek voor het vorstendom Brabant waarbij de Hertog en haar echtgenoot hun opvolging
wouden veilig stellen maar aangezien de steden zoveel macht hadden en het lokale recht boven het
overkoepelende recht stond, hadden ze de toestemming nodig van de grote krachten (Steden).
Hierdoor ontstond er een politieke compromis waarbij hun opvolging werd veilig gesteld en de grote krachten
enkele voorrechten kregen van de Hertog.
Deze intrede heeft gedurende de geschiedenis een groot belang gehad: dit werd uiteindelijk door alle volgende
hertogen van Brabant gebruikt bij hun opvolging tot aan het einde van de 18 e eeuw (de basis van de tekst bleef
die van de 14e eeuw).
Bv. Josef II heeft nog trouw gezworen aan de Blijde Intrede en dit was op het einde van de 18 e eeuw.
Ze zagen dit dus als een soort van geschreven constitutie want toen Josef II hervormingen wou doen
en de Schelde terug wou openen (Keteloorlog) hadden de belangengroepen gezegd dat hij zich niet
aan de blijde intrede hield en zo hadden ze de legitimiteit om Josef II af te zetten
= de basis van de politieke ordening in de Middeleeuwen
Vb. Vrede van Fexhe 1316
Een rechtsstatuut specifiek voor het Prinsbisdom Luik waarbij de inwoners van het prinsdom hun vrijheden en
gewoontes werden gegarandeerd + handhaving van de bevoegdheden van statenvergadering om de
gewoontes en wetten aan te passen.
Er was dus in de late middeleeuwen sprake van territoriale verbrokkeling + verbrokkeling op het gebied van
recht.
HET BOURGONDISCHE BEWIND 1384/1477-1482 (einde van de ME)
Vanaf de 14de eeuw verwierven de Valois hertogen van Bourgondië de gebieden in het noorden van Frankrijk
naast hun hertogdom Bourgondië . ontstaan van de BOURGONDISCHE NEDERLANDEN.
Karel de Stoute wordt dus Graaf van Zeeland, Graaf van Vlaanderen en Graaf van Brabant, …. Naast zijn titel
van Hertog van Bourgondië
Die verschillende vorstendommen in de lage landen komen in het Bourgondische bewind door huwelijken,
afkoop, diplomatie,… en vormen zo een personele unie waarbij het particularisme toch nog erkend werd maar
