Samenvatting cursus creativiteit 1

Creativiteit
HOOFDSTUK 1: HET BEGRIP CREATIVITEIT


Creativiteit is een paraplubegrip

Veel betekenissen onder creatief zijn

 Meerdere associaties bij het begrip creativiteit


Definitie creativiteit (volgens de Van Dale

 Scheppend
 Vernieuwend, origineel
 Betrekking hebbend op of dienend tot de zelfwerkzaamheid op het gebied
van verbeelding en vorming. Waarbij als voorbeeld staat: een creatief
centrum, creatief bezig zijn, creatief boekhouden waarbij dan eufemistisch
het frauderen met de boekhouding bedoeld wordt.

In de Van Dale geen éénduidige definitie van creativiteit = paraplubegrip

 Meerdere betekenissen
 Heel belangrijk om tot duidelijk begrippenkader te komen


Creativiteit in westers historisch perspectief

Tendensen: individualisering, democratisering en commercialisering van
creativiteit

Geschiedenis geeft ons zicht op discussies rond creativiteit die vandaag nog
bestaan

 Discussie tussen creativiteit als idee of als actie
 Creativiteit als een vrij iets of als iets doelgericht
 Creativiteit als nieuw of als imitatie

Creativiteit is de sleutel tot succes in bijna alle domeinen van het leven

 Moet aangeleerd en onderwezen worden


Creativiteit is een modern concept en een moderne waarde

 Pas sinds WOII is het woord ‘creativity’ in een woordenboek gepubliceerd
 Geschiedenis leert ons dat onze opvatting over creativiteit en creatieve
mensen in voortdurende verandering is



1

,Niet alleen belangrijk om ‘recente’ begrip creativiteit te onderzoeken, ook
eerdere begrippen:

 Genie
 Talent
 Uitvinding
 Ontdekking
 Verbeelding

Belangrijk om niet met huidige betekenis van creativiteit naar geschiedenis te
kijken

 Dan lijken samenlevingen extreem gesloten, conservatief en stabiel


Aangezien creativiteit in het Westen ontstaan is, bestaat soms de neiging om
westerse cultuur als creatiever te omschrijven dan VB. de oosterse.


Verloop:

 Van oudheid tot Renaissance, doorheen middeleeuwen: creatieve daden
waren een uitkomst van goddelijke inspiratie
 Renaissance was start van transitieperiode van God naar de mens als bron
van creativiteit
 Transitie bereikte hoogtepunt tijdens Verlichting en Romantiek met beeld
van Genie
 Na WOII: wetenschappelijk onderzoek naar creativiteit


INDIVIDUALISERING EN DEMOCRATISERING VAN CREATIVITEIT

Prehistorie

 Fundamentele contradictie: belangrijkste uitvinding van de mensheid
 Houden van huisdieren, uitvinding alfabet, creëren steden en kunst
 Mensen van toen sommige creaties waardevol genoeg om over te dragen
op volgende generaties
 Moeilijk om na te gaan hoe ze toen dachten over creativiteit


Middeleeuwen:

 Overtuiging dat creativiteit enkel het voorrecht was van God
 Vele kunstwerken ontstonden in de Middeleeuwen
 Elk teken van individualiteit of meesterschap werd ontmoedigd


Renaissance:

2

,  De lijn tussen God als schepper en de mens vertroebelde
 Creatieve ideaal werd gevierd en werd verschoven van God naar de mens
(man)
 Door reformatie werd het individuele denken en hard werken bevordert
 Mensen die iets creëerde kregen er individuele erkenning voor + betaald
 Zelfs in renaissance werd menselijke creativiteit met argusogen bekeken

Verlichting:

 Geloof in de kracht van de menselijke geest en zijn vermogen om de
wereld te veranderen = grondslag voor nog meer individuele benadering
van creativiteit

Het probleemoplossend denken werd plots een belangrijke manier van creatief
zijn


Reactie op individualisme = romantiek

 Periode heeft meeste impact gehad op hoe wij in het Westen creativiteit
beleven en omschrijven
 In tegenstelling tot verlichting, brengt romantiek kwelling, wilde fantasie
en wanorde
 Romantiek = tegenreactie tegen Verlichting
 Subjectieve ervaring, introspectie, intuïtie, emotie, spontaniteit en
verbeelding kwamen centraal te staan
 Verlangen naar beleving en het onverklaarbare staat centraal
 Het gevoel, fantasie, verbeelding, intuïtie, onderbewuste en
onverklaarbare zijn belangrijker dan de ratio, de rede

Als erfenis van de Romantiek kennen we nu nog de milieubeweging, waar natuur
centraal staat
Hippiebeweging, met individuele vrijheid en authentieke beleving van het zelf
Het nationalisme, met nadruk op eigenheid en verering van geboortegrond


Geschiedenis creativiteit = 1 lang proces naar individualisering

 Startend in Renaissance
 Met versnelling tijdens Verlichting en Romantiek
 Hoogtepunt met het neoliberalisme en kapitalisme van vandaag


Gelijktijdig voltrok ook de democratisering van het creatieve potentieel

 Geëvolueerd van wereld waar enkel God creatief kon zijn
 Over de vererving van creatieve genieën
 Tot enkel creatieve mannen
 Tot de overtuiging dat éénieder ‘(ook vrouw) mogelijkheid heeft o op één of
andere manier creatief te zijn


Genialiteit

 Nu: uitzonderlijke vormen van creativiteit, intelligentie of leiderschap

3

,  Vroeger diende dit als term om creativiteit aan te duiden, nog voor dit
woord gebruikt werd
 Genie of schepper was geen persoon, maar een beschermgeest
toegewezen aan persoon en bedoeld als manager en beschermer van
fortuin
 Genie werd verbonden met personen/families maar behoorde individu niet
toe



Internet versterkt de hedendaagse visie dat creativiteit aan ieder wie, van eender
waar, op eender welk moment kan opkomen

 Technologie om creaties vast te leggen, te monteren, te produceren veel
bereikbaarder geworden voor grote publiek
 Technologie is veel gebruiksvriendelijker en goedkoper
 Ideeën zijn sneller gedeeld door sociale media
 Gevolg van snelle en makkelijke delen is dat samenwerken aan creatief
proces
o Van op afstand en met veel mensen wordt veel gemakkelijker



Een historische discussie: is creativiteit nieuw en/of nuttig?

Vanaf 1950: creativiteit beschreven als vernieuwend/origineel en
nuttig/toepasbaar

 Of de nadruk meer op vernieuwend/origineel of nuttig/toepasbaar wordt
gelegd
 Is afhankelijk van het deelgebied waar creativiteit wordt toegepast

Kunsten en wetenschappen geven visies op het creatieve proces en creatieve
product

 Kunsten zijn gebaseerd op het afwijken van het normale, op zelfexpressie
o Ze zijn gericht op het produceren van nieuwe dingen en zijn
onvoorspelbaar
o Ze laten chaos toe
 Wetenschap is meer gericht op convergentie en orde, effectieve
probleemoplossing, praktische uitkomsten en functionaliteit


Het historisch debat tussen de Romantiek en Verlichting blijft ook vandaag ons
begrip van creativiteit bepalen, in een discussie tussen een meer artistieke of
wetenschappelijke of economisch begrip van creativiteit.

Deze discussie komt ook terug in het werk als jeugdprofessional, in het
pedagogisch handelen.

 Wanneer we nieuwe perspectieven zoeken samen met de kinderen of
ouders, dan zijn we creativiteit aan het inzetten als vaardigheid om nieuwe
en originele dingen te zoeken



4