Nederlandse Samenvatting Prevention and Health Promotion (2024): SLIDES + EIGEN NOTITIES

Psychology of Prevention and Health Promotion

Teksten en video’s zijn voorbeelden, als ze gekend moeten zijn zal dit duidelijk gezegd worden. Examen zijn slides en lessen voornamelijk

Les 1: Inleiding

Notities les

Wat is prevention-science

- Preventieve wetenschappen: interdisciplinaire specialiteit dat nood heeft aan integratie van verschillende
disciplines (psychologie, counseling, sociaal werk, educatie, publieke affaires, economie, gezondheidswetenschap)
 Probleem zoeken -> kijken wie de stakeholders zijn (wie heeft er iets mee te maken) -> welke doelgroep
-> wie kan hier verandering in brengen (overheid) -> hoe kunnen we verandering maken ->
campagne: hoe krijgen we dit tot het publiek
 Outcomes van preventie campagnes
. Bv: niet meer roken in publieke omgeving
 Geen asbakken zetten, sigaretten duurder maken, erge prentjes op de voorkant
. Bv: gezonder eten
 Nutri-scores op de voedselwaren

- Psychologische preventieve wetenschappen: psychologische en fysieke ziekte voorkomen en gezondheid en
welzijn verhogen door evidence based praktijken (EBP) op individueel en systemisch niveau

- Doelen (breed)
 1. Gezondheid op individueel en society levels verbeteren
 2. Policymakers informeren

Risicofactoren

- Doodsoorzaken
 Zijn verschillend over de hele wereld
 Top 10 wereldwijde doodsoorzaken
. 1. Ischemische hartziektes
 Risico door ongezond eten, roken, te veel zitten
. 2. Cardiovasculaire problemen (beroerte)
. 3. COPD
 Risico door roken
. 4. Lage luchtweginfecties
. 9/10. Diarree ziektes, tuberculose

 Onderverdeling
. Communicable: gerelateerd aan iets dat je kan opvangen (virus, infectie, HIV van moeder)
. Non communicable: kanker, kan je niet besmetten

 Top 10 in arme en rijke landen verschilt
. Arme landen: meer communicable ziektes
. Preventiecampagne -> in welke landen zitten ze met welke problemen

- Risicofactoren voor dood en Disability (oorzaken)
 1. Tabak
 2. Hoge bloeddruk
 3. Voedselinname
. 50g suiker per dag
. Preventie van diabetisch: 20-25g
. Maar veel eten heeft al 20g suiker op zich
. Komen gewoon aan suiker en craven dit
 Algemene risicogedragingen
. Roken, slechte voedselinname, alcohol, zitgedrag
 Veel kan medisch vermeden worden
. Ischemische hartziektes: minder suiker – minder hoge bp – meer sporten


1

, . Andere dingen kunnen we gewoon vroeg opmerken ipv voorkomen
 Bv: dunne aders kunnen ook zorgen voor een beroerte, maar dit valt niet te
verbeteren door beter te eten, zijn de genen

- Kan je kanker voorkomen?
 40% van kanker kan voorkomen worden als de risicofactoren en protectieve factoren vertaald worden
in primaire preventie
 Kanker screening en andere vroege detectiemethodes kunnen kanker incidentie en mortaliteit
verminderen
 Hangt ook deels af van soort kanker
. Bepaalde groep kan je voorkomen
 Cervix/uterus kanker kan je VOLLEDIG voorkomen
 Long/orale/slokdarm kanker voor 90% preventabel
 Melanoma/maag kanker voor 75% preventabel
 Huidkanker
 In België: heel hard 50+ zonnecrème gepromoot
 In mediterrane landen veel minder – maar huidkanker hangt ook af van
hoe gewend je huid is aan de zon, dus daar minder erg
. Bepaalde groep kan je niet voorkomen
 Sterke genetische factoren, ongekende triggers,…
 Bv: eierstok (wel 20%), brein (0%), prostaat (0%), leukemie (15%), NHL

Doelen van preventie

- 1. Verminderen van preventable ziektes
- 2. Verminderen van ‘verloren jaren’
- 3. Meer ‘gezonde jaren’
- 4. Meer quality of life
- 5. Verminderen van economische impact van ziektes

Definities

- Preventable death: doden die voorkomen zouden kunnen worden door preventie (voor het voorkomt) of
medische interventie (behandelbaar, eens je de ziekte al hebt)
- Premature dood: doden voor 75j (aantal van doden berekend als percentage van totale doden)
- Years of Life Lost (YLL): jaren die mensen verliezen aan dood of ziekte
 Ook ziektes die zorgen dat je de daily activities niet meer kan doen
(bv: lage rugpijn – niet meer gaan werken, kan kleinkind niet meer oppakken,..)
- Years Lost to Disabillity (YLD): jaren die een perseon leeft met een limitatie
 Je kan een limitatie hebben maar toch een goed leven
 Je QoL kan nog goed zijn
- Healthy Life Expectancy: verwachte jaren die je gezond leeft
- Disability Adjusted Life Years (DALY): jaren die je verliest aan ziek zijn of premature dood
 YLL (Years of Life Lost door premature dood) + YLD (Years Lived with Disability)
- Quality Adjusted Life Years (QALY): verbetering in kwaliteit van het leven achter een interventie

- Disability (beperking): parapluterm
 Impairments: porbleem in lichaamsfunctie of structuur
 Activity limitations: moeilijkheid om een taak of actie uit te voeren
 Praticipation restriction: moeilijkheid in levenssituatie
 Er kan veel overlap zijn tussen deze concepten

 Beperking is niet alleen een gezondheidsprobleem, ook impact op veel andere zaken
 Interactie tussen lichaam en gemeenschap/society

- Quality of Life (QoL): perceptie van het individu over hun positive in het leven in de context/cultuur en
waardesysteem waarin hij/zij leeft in relatie met hun doelen
 Individuele perceptie, geen absoluut concept qua QoL
 Bv: rugpijn is voor mij niet belangrijk, want ik heb mijn rug niet veel nodig. Voor een gym boyke is dit
wel erg



2

,Hoe implementeren van preventiestrategieën – expenses on health

- Preventie kost wel wat
- Maar de kost van preventie is lager dan de kost die er zou zijn moest je de ziekte hebben

- Relatie tussen wat er gespendeerd wordt aan gezondheid & levensverwachting
 Meer investeren – langere levensverwachting
- Relatie tussen groeiratio in investering in gezondheid & verandering in levensverwachting
 Landen met meer groei, meer verandering in levensverwachting

Modificatie van risicogedrag

- Tabak
 Prijs verhogen van sigaretten -> dip in hoeveel pakketten verkocht
 Toegankelijkheid van iets dat niet duur is -> drive om het te gebruiken
 Grafiek: nummer van dagelijkse rokers verdeeld over EU landen (niet belangrijk voor examen)
- Alcohol
 Niet alleen excessief drinken, ook dagelijks drinken is schadelijk
 Threshold: 10 units per week
 In Nederland: campagnes om drinken af te schaffen ‘1 drankje per week is al schadelijk’
 Meeste excessief drinken: mannen tussen 55-64 -> dit zou dus een goede targetgroep zijn
- Gezond eten
 5 porties van groenten en fruit per dag -> zou moeten
 Verschil in landen: sommige landen eten veel minder groenten en fruit
 Dagelijkse inname van snacks -> meest in jongste groep (0-14j)
- Gezond drinken
 Zoete frisdranken -> verschillende evidenties
 Cola-zero gezonder dan koffie of niet? Er zit minder suiker in, maar ook andere dingen (bv: aspartaan)
 Hier de jongere mensen meer inname van gesuikerde drankjes 15-35 (<-> alcohol)

Hoe veranderen?

- Kijken naar
 Type preventie
 Target groups
 Psychologische theorieën (welke determinanten nemen we aan)

Types van preventie

- Definities van Caplan
- Primaire preventie: interventies met de bedoeling problemen te voorkomen op te komen in de populatie of in
een subgroep systeem
 Bv: vaccinaties, nutriscores
- Secundaire preventie: targetgroepen die risico hebben op ontwikkelen van probleem
 Bv: borstscan voor vrouwen met geschiedenis met borstkanker
- Tertiaire preventie: eens het probleem er is, de impact proberen limiteren
 Bv: alcoholics anonymous program

Doelgroepen

- Definities van Gordon
- Universele preventie: interventies voor een hele groep of populatie
 Bv: gordels in de auto
- Selectieve preventie: interventies voor individuen of subgroepen die bovengemiddeld risico hebben
 Bv: head start program
- Indicated prevention: interventies voor individuen of subgroepen die hoog risico hebben of symptomen tonen
 Bv: supportgroep voor weduwes die depressie en anxiety hebben

Tekst Rose: Strategy of Prevention

Coronary heart disease is preventable

- Lage ratio’s in Japan: gezonde levensstijl
- Australië & USA: cijfer begint te dalen (25% lager in 10 jaar)

3

,  Sterke daling, kan niet alleen door medische ontdekkingen zijn
 Kan alleen zijn doordat de ziekte minder voorkomt (door preventie)
- Groot-Brittannië: cijfers blijven constant
 Als de ziekte te voorkomen valt, waarom doen ze het niet?

High-risk strategie

- Dokters voelen zich verantwoordelijk voor patiënten
 Mensen met hoge risicofactoren (bv: hoge bp) worden ook bestempeld als ‘patiënt’
 Zolang je niet het label ‘patiënt’ krijgt, heb je no business bij de dokter

Absoluut en relatief risico

- High risk = high relative risk
 Groter risico dan je zou moeten hebben in vergelijking met normale mensen in je groep

- Bv: relatieve risico van hoge bloeddruk wordt kleiner in oudere leeftijdscategorieën
 Iedereen heeft daar een hogere bloeddruk
 Absolute risico van verhoogde bloeddruk is net het hoogste in de oudste leeftijdscategorieën
- Bv: orale contraceptie in vrouwen
 Relatieve risico verandert niet met leeftijd
. Vrouw die het neemt heeft meer risico’s dan vrouw die het niet neemt
. Altijd meer risico’s dan de normale vrouw, ongeacht in welke leeftijdscategorie
 Absolute risico (hier: attributable risk)
. Verandert wel met leeftijd
. Anticonceptie bij oudere vrouwen, zeker bij mensen met hart risicofactor is afgeraden

Absolute en relatieve voordelen (benefits)

- Zelfde als hierboven: niet alleen met risico’s, ook met preventie
- Bv: preventieve behandeling van anti-hypertensie acties
 Relatieve preventie: 50-60% -> helpt, ongeacht van leeftijd & cardiovasculaire abnormaliteiten
 Absolute preventie: werkt 5x beter bij oudere mensen

Populatierisico

- Bekijken beter absolute risico ipv relatieve risico -> maar gaat over individuen, weten niks over community

- Voordelen in de community afhankelijk van
 1. Voordelen voor het individu
 2. Prevalentie van de risicofactor
. Grote hulp voor de risicofactor, maar deze komt echt niet vaak voor -> minder zinvol

- Population attributable risk: het risico geassocieerd met een factor in de volledige populatie
 1. Individual attributable risk: risico in individuen met deze factor
 2. Prevalentie van de risicofactor in de populatie

- Framingham studie: relatie tussen coronary mortality & concentratie van serum cholesterol in mannen
 Meer cholesterol -> meer risico
 Maar er zijn maar weinig mensen met alarmerende levels van cholesterol, de meeste zijn gematigd
. Dus hoge cholesterol levels hebben lage attributable deaths
 Voor hoeveel excess coronary heart deaths is het cholesterol risico verantwoordelijk?
. Risico bij een bepaald niveau van cholesterol x #mensen met dit niveau van cholesterol
. Hoogste attributable deaths in groepen met een gematigd cholesterol niveau
- Whitehall studie
 Hoe hogere bp, hoe hoger mortaliteit risico
 Attributable deaths per bp niveau
. Hoogste bij mensen onder 100 mm Hg (gemiddeld niveau) of onder de 100

- Mass market: voordelen zijn groter als je kleine outcomes kan bereiken van grote groepen itt grote outcomes
bereiken van kleine groepen



4