PARASITOLOGIE – PROF.
OMBELET
Inhoudsopgave
1. Wat is een parasiet/parasitologie?............................................................................................................. 3
1.1. Definitie..........................................................................................................................................................3
1.2. Relevante terminologie..................................................................................................................................3
1.3. Indeling volgens compartiment/syndroomgerelateerd.................................................................................4
1.4. Indeling volgens taxonomie/evolutionaire kenmerken..................................................................................4
1.5. Diagnose........................................................................................................................................................4
1.6. Behandeling...................................................................................................................................................5
2. Belangrijkste parasitaire infecties............................................................................................................... 6
2.1. Malaria..........................................................................................................................................................6
2.1.1. Etiologie..................................................................................................................................................6
2.1.2. Levenscyclus...........................................................................................................................................6
2.1.3. Kliniek.....................................................................................................................................................7
2.1.4. Diagnostiek.............................................................................................................................................8
2.1.5. Preventie.................................................................................................................................................9
2.1.6. Behandeling..........................................................................................................................................10
2.2. Toxoplasmose...............................................................................................................................................10
2.2.1. Etiologie................................................................................................................................................10
2.2.2. Kliniek...................................................................................................................................................11
2.2.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................11
2.2.4. Behandeling..........................................................................................................................................12
2.3. Cryptosporidium..........................................................................................................................................12
2.3.1. Etiologie................................................................................................................................................12
2.3.2. Kliniek...................................................................................................................................................12
2.3.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................12
2.3.4. Behandeling..........................................................................................................................................12
2.4. Entamoeba histolytica.................................................................................................................................12
2.4.1. Etiologie................................................................................................................................................12
2.4.2. Kliniek...................................................................................................................................................13
2.4.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................13
2.4.4. Behandeling..........................................................................................................................................14
2.5. Giardia lamblia............................................................................................................................................14
2.5.1. Etiologie................................................................................................................................................14
2.5.2. Kliniek...................................................................................................................................................14
2.5.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................14
2.5.4. Behandeling..........................................................................................................................................14
2.6. Trichomonas vaginalis.................................................................................................................................15
2.6.1. Etiologie................................................................................................................................................15
2.6.2. Symptomen..........................................................................................................................................15
2.6.3. Diagnose...............................................................................................................................................15
2.6.4. Behandeling..........................................................................................................................................15
,2.7. Afrikaanse slaapziekte, Trypanosoma brucei..............................................................................................15
2.7.1. Etiologie................................................................................................................................................15
2.7.2. Kliniek...................................................................................................................................................15
2.7.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................16
2.7.4. Behandeling..........................................................................................................................................16
2.8. Enterobius vermicularis...............................................................................................................................16
2.8.1. Etiologie................................................................................................................................................16
2.8.2. Kliniek...................................................................................................................................................16
2.8.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................16
2.8.4. Behandeling..........................................................................................................................................17
2.9. Schistosomiase.............................................................................................................................................17
2.9.1. Etiologie................................................................................................................................................17
2.9.2. Kliniek...................................................................................................................................................17
2.9.3. Epidemiologie.......................................................................................................................................18
2.10. Taenia infecties (lintworm) – cysticercosis.................................................................................................18
2.10.1. Etiologie..............................................................................................................................................18
2.10.2. Kliniek.................................................................................................................................................19
2.10.3. Diagnostiek.........................................................................................................................................19
2.10.4. Behandeling........................................................................................................................................19
, 1. Wat is een parasiet/parasitologie?
1.1. Definitie
Parasieten = eukaryoten die zich in stand houden en vermenigvuldigen ten kostte van een ander
organisme waarmee wordt samengeleefd (de gastheer)
Parasieten kunnen eencellig of meercellig zijn en komen in verschillende grootte-orden voor:
- Plasmodium (malaria): even groot als bacteriën
- Lintwormen: tot 10 meter lang!
- Symbiose: 2 organismen leven samen
o Commensalisme: 1 organisme is afh van het andere
organisme, maar zonder schade aan te richten
o Mutualisme: beide organismen halen voordeel uit de situatie,
bv. microbioom darmen
o Parasitisme: het ene organisme haalt voordeel uit de relatie
ten koste van het andere organisme parasitologie
1.2. Relevante terminologie
- Obligate parasieten: afhankelijk van gastheer voor ontwikkelingscyclus
- Facultatieve parasieten: kunnen zich als parasiet gedragen maar ook overleven en
voortplanten in omgeving (parasieten zijn totaal onafhankelijk van de gastheer, ze hebben hem niet nodig
om te overleven)
- Tussengastheer: dragen larven of aseksuele fase
- Eindgastheer: draagt volwassen parasiet of seksuele fase
- Vectoren: brengen de parasiet rechstreeks over (bv. mug, kever) tussen gastheren
o Vector kan tussen -of eindgastheer zijn
- Reservoir: species (meestal wilde dieren, vee) die de pathogeen dragen maar (vaak) niet ziek
worden. Deze dieren dienen als reservoir van waaruit de mens besmet kan worden.
Parasieten hebben vaak een ingewikkelde levenscyclus met verschillende gastheren en verschillende
verschijningsvormen. Het is beter een eindgastheer te zijn dan een tussengastheer: verklaring
hiervoor = als eindgastheer wil de parasiet dat deze zo lang mogelijk overleeft (de parasiet heeft de
bedoeling om heel zijn leven hier door te brengen, oa. seksuele fase). Als tussengastheer is het doel
van de parasiet om zo veel mogelijk te repliceren, transmissie naar de eindgastheer, en maakt het
niet uit was er met de gastheer gebeurt ( dodelijkere ziekten).
- Ectoparasieten: komen enkel voor op de buitenkant van een gastheer (bv. luizen)
o Arthropoda: geleedpotigen (bv. luizen, scabies)
- Endoparasieten: komen voor in maagdarmkanaal, bloedbaan of weefsel van de gastheer
o Protozoa: eencellige organismen
o Metazoa: meercellige organismen, bv. wormen
- Trofozoïeten: geactiveerd, zich voedend stadium
- Sporozoïeten: sporenvorming, stadium dat mens infecteert = infectieus
- (oö)cysten = cystevorming van zygote (hierin kan de parasiet buiten het lichaam overleven,
parasiet gaat zich afkapselen tegen de buitenwereld) = infectieus
OMBELET
Inhoudsopgave
1. Wat is een parasiet/parasitologie?............................................................................................................. 3
1.1. Definitie..........................................................................................................................................................3
1.2. Relevante terminologie..................................................................................................................................3
1.3. Indeling volgens compartiment/syndroomgerelateerd.................................................................................4
1.4. Indeling volgens taxonomie/evolutionaire kenmerken..................................................................................4
1.5. Diagnose........................................................................................................................................................4
1.6. Behandeling...................................................................................................................................................5
2. Belangrijkste parasitaire infecties............................................................................................................... 6
2.1. Malaria..........................................................................................................................................................6
2.1.1. Etiologie..................................................................................................................................................6
2.1.2. Levenscyclus...........................................................................................................................................6
2.1.3. Kliniek.....................................................................................................................................................7
2.1.4. Diagnostiek.............................................................................................................................................8
2.1.5. Preventie.................................................................................................................................................9
2.1.6. Behandeling..........................................................................................................................................10
2.2. Toxoplasmose...............................................................................................................................................10
2.2.1. Etiologie................................................................................................................................................10
2.2.2. Kliniek...................................................................................................................................................11
2.2.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................11
2.2.4. Behandeling..........................................................................................................................................12
2.3. Cryptosporidium..........................................................................................................................................12
2.3.1. Etiologie................................................................................................................................................12
2.3.2. Kliniek...................................................................................................................................................12
2.3.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................12
2.3.4. Behandeling..........................................................................................................................................12
2.4. Entamoeba histolytica.................................................................................................................................12
2.4.1. Etiologie................................................................................................................................................12
2.4.2. Kliniek...................................................................................................................................................13
2.4.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................13
2.4.4. Behandeling..........................................................................................................................................14
2.5. Giardia lamblia............................................................................................................................................14
2.5.1. Etiologie................................................................................................................................................14
2.5.2. Kliniek...................................................................................................................................................14
2.5.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................14
2.5.4. Behandeling..........................................................................................................................................14
2.6. Trichomonas vaginalis.................................................................................................................................15
2.6.1. Etiologie................................................................................................................................................15
2.6.2. Symptomen..........................................................................................................................................15
2.6.3. Diagnose...............................................................................................................................................15
2.6.4. Behandeling..........................................................................................................................................15
,2.7. Afrikaanse slaapziekte, Trypanosoma brucei..............................................................................................15
2.7.1. Etiologie................................................................................................................................................15
2.7.2. Kliniek...................................................................................................................................................15
2.7.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................16
2.7.4. Behandeling..........................................................................................................................................16
2.8. Enterobius vermicularis...............................................................................................................................16
2.8.1. Etiologie................................................................................................................................................16
2.8.2. Kliniek...................................................................................................................................................16
2.8.3. Diagnostiek...........................................................................................................................................16
2.8.4. Behandeling..........................................................................................................................................17
2.9. Schistosomiase.............................................................................................................................................17
2.9.1. Etiologie................................................................................................................................................17
2.9.2. Kliniek...................................................................................................................................................17
2.9.3. Epidemiologie.......................................................................................................................................18
2.10. Taenia infecties (lintworm) – cysticercosis.................................................................................................18
2.10.1. Etiologie..............................................................................................................................................18
2.10.2. Kliniek.................................................................................................................................................19
2.10.3. Diagnostiek.........................................................................................................................................19
2.10.4. Behandeling........................................................................................................................................19
, 1. Wat is een parasiet/parasitologie?
1.1. Definitie
Parasieten = eukaryoten die zich in stand houden en vermenigvuldigen ten kostte van een ander
organisme waarmee wordt samengeleefd (de gastheer)
Parasieten kunnen eencellig of meercellig zijn en komen in verschillende grootte-orden voor:
- Plasmodium (malaria): even groot als bacteriën
- Lintwormen: tot 10 meter lang!
- Symbiose: 2 organismen leven samen
o Commensalisme: 1 organisme is afh van het andere
organisme, maar zonder schade aan te richten
o Mutualisme: beide organismen halen voordeel uit de situatie,
bv. microbioom darmen
o Parasitisme: het ene organisme haalt voordeel uit de relatie
ten koste van het andere organisme parasitologie
1.2. Relevante terminologie
- Obligate parasieten: afhankelijk van gastheer voor ontwikkelingscyclus
- Facultatieve parasieten: kunnen zich als parasiet gedragen maar ook overleven en
voortplanten in omgeving (parasieten zijn totaal onafhankelijk van de gastheer, ze hebben hem niet nodig
om te overleven)
- Tussengastheer: dragen larven of aseksuele fase
- Eindgastheer: draagt volwassen parasiet of seksuele fase
- Vectoren: brengen de parasiet rechstreeks over (bv. mug, kever) tussen gastheren
o Vector kan tussen -of eindgastheer zijn
- Reservoir: species (meestal wilde dieren, vee) die de pathogeen dragen maar (vaak) niet ziek
worden. Deze dieren dienen als reservoir van waaruit de mens besmet kan worden.
Parasieten hebben vaak een ingewikkelde levenscyclus met verschillende gastheren en verschillende
verschijningsvormen. Het is beter een eindgastheer te zijn dan een tussengastheer: verklaring
hiervoor = als eindgastheer wil de parasiet dat deze zo lang mogelijk overleeft (de parasiet heeft de
bedoeling om heel zijn leven hier door te brengen, oa. seksuele fase). Als tussengastheer is het doel
van de parasiet om zo veel mogelijk te repliceren, transmissie naar de eindgastheer, en maakt het
niet uit was er met de gastheer gebeurt ( dodelijkere ziekten).
- Ectoparasieten: komen enkel voor op de buitenkant van een gastheer (bv. luizen)
o Arthropoda: geleedpotigen (bv. luizen, scabies)
- Endoparasieten: komen voor in maagdarmkanaal, bloedbaan of weefsel van de gastheer
o Protozoa: eencellige organismen
o Metazoa: meercellige organismen, bv. wormen
- Trofozoïeten: geactiveerd, zich voedend stadium
- Sporozoïeten: sporenvorming, stadium dat mens infecteert = infectieus
- (oö)cysten = cystevorming van zygote (hierin kan de parasiet buiten het lichaam overleven,
parasiet gaat zich afkapselen tegen de buitenwereld) = infectieus
