Ontwikkelingspsychologie
DEEL 1 : DE ONTWIKKELING VAN HET KIND
1.1 Een oriëntatie op de
ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie = de wetenschappelijke studie naar patronen van groei,
verandering en stabiliteit bij mensen vanaf de conceptie helemaal tot aan de hoge
ouderdom
Het richt zich op de menselijke ontwikkeling
Het gaat niet enkel over groei maar ook over stabiliteit
Verschillende ontwikkelingsdomeinen
Fysiek
Cognitief
Sociaal -emotioneel + persoonlijkheid
1.1.1de reikwijdte van het vakgebied
de definitie is globaal en de reikwijdte van het gebied is aanzienlijk
ze houden zich met uiteenlopende onderwerpen bezig
specialeren zich meestal in een thema of leeftijdscategorie
thematische gebieden binnen de ontwikkelingspsychologie
specialiseren in een thematisch gebied
1. fysieke ontwikkeling : de invloed van het lichaam op ons gedrag
invloed van de hersenen, het zenuwstelsel, de spieren en de zintuigen,
maar ook aan de behoeften van eten etc.
2. cognitieve ontwikkeling : groei en verandering in intellectuele vermogens
ons gedrag beïnvloedt
denken, leren, geheugen, probleemoplossing en intelligentie
3. sociaalemotionele ontwikkeling
manier waarop de interacties van mensen en hun sociale relaties in de
loop van hun leven groeien, veranderen en stabiel blijven + emoties
bewust ervaren en greep krijgen erop + seksuele ontwikkeling
4. de persoonlijkheidsontwikkeling
duurzame karaktertrekken
morele ontwikkeling kan een speciaal aandachtsgebied zijn
1
,leeftijdsgroepen en individuele verschillen
1. prenatale periode (van conceptie tot geboorte)
2. babytijd (van geboorte tot twee jaar)
3. peuter-en kleutertijd ( van twee tot zes Dit vak jaar)
4. schooltijd (van ze tot twaalf jaar)
5. adolescentie (van twaalf tot twintig jaar)
6. ontluikende volwassenheid
7. volwassenheid
8. ouderdom
deze leeftijdsgroepen of perioden zijn sociale constructies die gebaseerd zijn
op Westerse samenlevingen, gebeuren bij een beperkt deel van de
bevolking(in WEIRD = Western, Educated, Industrialized, Rich ,Democratic) -
> het is relatief
sommige leeftijdsgrenzen zijn niet allemaal duidelijk afgebakend en kunnen
ander geïnterpreteerd worden
veel dat we bespreken zijn algemene wetmatigheden -> er zijn grote
individuele verschillen = het tempo waarop iemand ontwikkelt + de
specifieke vorm van ontwikkeling
de koppeling tussen thema’s en leeftijden
door de variantie in themagebieden en leeftijdsgroepen kunnen we
specialisten met uiteenlopende achtergronden zien als deskundigen op het
gebied van de ontwikkelingspsychologie
2
, diversiteit aan specialisten levert een groot aantal verschillende
perspectieven op + intellectuele rijkdom
1.1.2inlvoeden op de ontwikkeling : ontwikkelen in een sociale
wereld
iedere mens behoort tot een specifieke cohort = mensen die rond dezelfde
tijd op dezelfde plek geboren zijn
we moeten voorzichtig zijn met het idee dat er vastomlijnde
generaties zijn die fundamenteel van elkaar verschillen
er zijn vele andere factoren die de ontwikkeling mede bepalen
normatieve gebeurtenissen
niet-normatieve gebeurtenissen
normatieve gebeurtenissen
= gebeurtenissen voor de meeste individuen binnen een groep die zich op
dezelfde manier voltrekken
Historisch, leeftijdsgebonden, sociaal-cultureel
Invloed van cohorten op de ontwikkeling = cohorteffecten = historisch
bepaald invloeden : omgevingsinvloeden en biologische invloeden
Leeftijdsgebonden invloeden
Biologische invloeden en omgevingsinvloeden die gelijk zijn voor mensen in
een bepaalde leeftijdsgroep, ongeacht waar of wanneer ze opgroeien
Bv. bereiken van de puberteit
Sociaal culturele invloeden
= etnische afkomst, sociale klasse, lidmaatschap van een subcultuur
Niet normatieve gebeurtenissen
= specifieke gebeurtenissen in het leven ban een persoon waar de meeste
andere mensen niet mee te maken krijgen
1.2 kinderen : verleden, heden en toekomst
het beschouwen en bestuderen van kinderen vanuit een wetenschappelijke
invalshoek is relatief recent
1.2.1 : vroege denkbeelden over kinderen
Sommige wetenschappers dachten dat de kindertijd niet eens bestond, of toch niet in
de belevingswereld voor volwassenen
Philippe Ariès (1914-1984)
‘de ontdekker van het kind’
Evidentie voor een historische revoutie
Kindertijd is geen natuurlijke biologische vorm, maar een sociale reconstructie
stelde vast : kinderen kregen pas een eigen status rond 1600 -> daarvoor
gezien als miniatuurvolwassenen en werden als volwassenen behandelt
3
, in de middeleeuwen werden kinderen afgebeeld met volwassen
lichaamsproporties en gelaat
geen aparte ontwikkelingsfase
vooral gebaseerd op kunstwerken die de Europese aristocratie
afbeeldden
isaac Newton
de wetenschap boekt altijd vooruitgang door te steunen op andere eerdere
onderzoeken
Vroege denkers
John Locke (1632-1704)
Empiricisme => empeira = ervaring
‘mens als tabula rasa’
‘iedereen kan alles worden’ -> het hangt af van je omgeving -> alle
verschillen zijn toe te schrijven in verschillen aan ervaringen
Ontwikkeling gebeurt onder invloed van de omgeving die vormgeeft aan het
gedrag van het kind
Jean-Jaques Rousseau (1712-1778)
Nativisme -> alles ligt vast vanaf de geboorte
Kinderen worden geboren met inherent potentieel en talenten
‘nobele wilden’ -> kinderen ontwikkelen zichzelf
Groei in afzonderlijke fasen die zich automatisch ontvouwen
Als kinderen verzorgd en beschermd worden, bereiken ze vanzelf hun volle
potentieel
Als er bepaald dingen gebeuren, komt het wel goed door wat de natuur ons
heeft gegeven
Als kinderen frustratie ervaren bij het proberen ontwikkelen van de
aangeboren goedheid zullen ontwikkelingsuitkomsten negatief zijn
Het kan alleen slecht gaan als ze niet goed verzorgd worden / ontwikkeling
van een potentieel wordt onderbroken
babybiografieën
1 van de eerste geschriften waarin kinderen methodisch bestudeerd werden
Eind 1700 populair
Start van de wetenschappelijk ontwikkelingspsychologie
Charles Darwin (1809-1882)
1859 : evolutietheorie => observatie van kinderen kreeg een meer
systematisch karakter
Parallel tussen de ontwikkeling van individuen binnen een soort en
hoe de soort zelf ontwikkeld is
Hoe de mensheid zich doorheen de evolutie ontwikkelt heeft
Observeerde diersoorten -> ging ervan uit dat het bij diersoorten
ongeveer gelijkaardig loopt
4
DEEL 1 : DE ONTWIKKELING VAN HET KIND
1.1 Een oriëntatie op de
ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie = de wetenschappelijke studie naar patronen van groei,
verandering en stabiliteit bij mensen vanaf de conceptie helemaal tot aan de hoge
ouderdom
Het richt zich op de menselijke ontwikkeling
Het gaat niet enkel over groei maar ook over stabiliteit
Verschillende ontwikkelingsdomeinen
Fysiek
Cognitief
Sociaal -emotioneel + persoonlijkheid
1.1.1de reikwijdte van het vakgebied
de definitie is globaal en de reikwijdte van het gebied is aanzienlijk
ze houden zich met uiteenlopende onderwerpen bezig
specialeren zich meestal in een thema of leeftijdscategorie
thematische gebieden binnen de ontwikkelingspsychologie
specialiseren in een thematisch gebied
1. fysieke ontwikkeling : de invloed van het lichaam op ons gedrag
invloed van de hersenen, het zenuwstelsel, de spieren en de zintuigen,
maar ook aan de behoeften van eten etc.
2. cognitieve ontwikkeling : groei en verandering in intellectuele vermogens
ons gedrag beïnvloedt
denken, leren, geheugen, probleemoplossing en intelligentie
3. sociaalemotionele ontwikkeling
manier waarop de interacties van mensen en hun sociale relaties in de
loop van hun leven groeien, veranderen en stabiel blijven + emoties
bewust ervaren en greep krijgen erop + seksuele ontwikkeling
4. de persoonlijkheidsontwikkeling
duurzame karaktertrekken
morele ontwikkeling kan een speciaal aandachtsgebied zijn
1
,leeftijdsgroepen en individuele verschillen
1. prenatale periode (van conceptie tot geboorte)
2. babytijd (van geboorte tot twee jaar)
3. peuter-en kleutertijd ( van twee tot zes Dit vak jaar)
4. schooltijd (van ze tot twaalf jaar)
5. adolescentie (van twaalf tot twintig jaar)
6. ontluikende volwassenheid
7. volwassenheid
8. ouderdom
deze leeftijdsgroepen of perioden zijn sociale constructies die gebaseerd zijn
op Westerse samenlevingen, gebeuren bij een beperkt deel van de
bevolking(in WEIRD = Western, Educated, Industrialized, Rich ,Democratic) -
> het is relatief
sommige leeftijdsgrenzen zijn niet allemaal duidelijk afgebakend en kunnen
ander geïnterpreteerd worden
veel dat we bespreken zijn algemene wetmatigheden -> er zijn grote
individuele verschillen = het tempo waarop iemand ontwikkelt + de
specifieke vorm van ontwikkeling
de koppeling tussen thema’s en leeftijden
door de variantie in themagebieden en leeftijdsgroepen kunnen we
specialisten met uiteenlopende achtergronden zien als deskundigen op het
gebied van de ontwikkelingspsychologie
2
, diversiteit aan specialisten levert een groot aantal verschillende
perspectieven op + intellectuele rijkdom
1.1.2inlvoeden op de ontwikkeling : ontwikkelen in een sociale
wereld
iedere mens behoort tot een specifieke cohort = mensen die rond dezelfde
tijd op dezelfde plek geboren zijn
we moeten voorzichtig zijn met het idee dat er vastomlijnde
generaties zijn die fundamenteel van elkaar verschillen
er zijn vele andere factoren die de ontwikkeling mede bepalen
normatieve gebeurtenissen
niet-normatieve gebeurtenissen
normatieve gebeurtenissen
= gebeurtenissen voor de meeste individuen binnen een groep die zich op
dezelfde manier voltrekken
Historisch, leeftijdsgebonden, sociaal-cultureel
Invloed van cohorten op de ontwikkeling = cohorteffecten = historisch
bepaald invloeden : omgevingsinvloeden en biologische invloeden
Leeftijdsgebonden invloeden
Biologische invloeden en omgevingsinvloeden die gelijk zijn voor mensen in
een bepaalde leeftijdsgroep, ongeacht waar of wanneer ze opgroeien
Bv. bereiken van de puberteit
Sociaal culturele invloeden
= etnische afkomst, sociale klasse, lidmaatschap van een subcultuur
Niet normatieve gebeurtenissen
= specifieke gebeurtenissen in het leven ban een persoon waar de meeste
andere mensen niet mee te maken krijgen
1.2 kinderen : verleden, heden en toekomst
het beschouwen en bestuderen van kinderen vanuit een wetenschappelijke
invalshoek is relatief recent
1.2.1 : vroege denkbeelden over kinderen
Sommige wetenschappers dachten dat de kindertijd niet eens bestond, of toch niet in
de belevingswereld voor volwassenen
Philippe Ariès (1914-1984)
‘de ontdekker van het kind’
Evidentie voor een historische revoutie
Kindertijd is geen natuurlijke biologische vorm, maar een sociale reconstructie
stelde vast : kinderen kregen pas een eigen status rond 1600 -> daarvoor
gezien als miniatuurvolwassenen en werden als volwassenen behandelt
3
, in de middeleeuwen werden kinderen afgebeeld met volwassen
lichaamsproporties en gelaat
geen aparte ontwikkelingsfase
vooral gebaseerd op kunstwerken die de Europese aristocratie
afbeeldden
isaac Newton
de wetenschap boekt altijd vooruitgang door te steunen op andere eerdere
onderzoeken
Vroege denkers
John Locke (1632-1704)
Empiricisme => empeira = ervaring
‘mens als tabula rasa’
‘iedereen kan alles worden’ -> het hangt af van je omgeving -> alle
verschillen zijn toe te schrijven in verschillen aan ervaringen
Ontwikkeling gebeurt onder invloed van de omgeving die vormgeeft aan het
gedrag van het kind
Jean-Jaques Rousseau (1712-1778)
Nativisme -> alles ligt vast vanaf de geboorte
Kinderen worden geboren met inherent potentieel en talenten
‘nobele wilden’ -> kinderen ontwikkelen zichzelf
Groei in afzonderlijke fasen die zich automatisch ontvouwen
Als kinderen verzorgd en beschermd worden, bereiken ze vanzelf hun volle
potentieel
Als er bepaald dingen gebeuren, komt het wel goed door wat de natuur ons
heeft gegeven
Als kinderen frustratie ervaren bij het proberen ontwikkelen van de
aangeboren goedheid zullen ontwikkelingsuitkomsten negatief zijn
Het kan alleen slecht gaan als ze niet goed verzorgd worden / ontwikkeling
van een potentieel wordt onderbroken
babybiografieën
1 van de eerste geschriften waarin kinderen methodisch bestudeerd werden
Eind 1700 populair
Start van de wetenschappelijk ontwikkelingspsychologie
Charles Darwin (1809-1882)
1859 : evolutietheorie => observatie van kinderen kreeg een meer
systematisch karakter
Parallel tussen de ontwikkeling van individuen binnen een soort en
hoe de soort zelf ontwikkeld is
Hoe de mensheid zich doorheen de evolutie ontwikkelt heeft
Observeerde diersoorten -> ging ervan uit dat het bij diersoorten
ongeveer gelijkaardig loopt
4
