Geest, Gedrag, en Psychologie als Wetenschap
Prof. dr. G. Rossi
1. Kernvraag: Wat is psychologie (en wat is het niet)?
Psychologie is een breed domein, met vele specialisaties
→ Je kan op heel veel terreinen aan de slag gaan: men denkt bij psychologie vaak alleen maar aan
mentale problemen maar het is veel breder dan dat
1.1. Kernconcept: Fundamenteel, is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke
processen
▪ Komt van psyche (Grieks voor “geest”) en -ologie (“een studie gebied”)
▪ Letterlijke betekenis “studie van de geest”
▪ Omvat zowel interne mentale processen (iets wat we niet direct kunnen waarnemen) als
externe, observeerbare gedragingen
▪ Is gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie (m.a.w. verifieerbare
gebeurtenissen) → we gaan niet meer zomaar gezond verstand gebruiken, het kan dat we
juist zijn maar dat is niet altijd zo, we willen vermijden dat we soms fout zijn
Psychologie is niet
→ Zuiver speculeren over de menselijke aard
→ Een samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan “iedereen” weet dat het waar
is
Pseudowetenschap –
(zie programma’s die zich uitspreken alsof ze tot het domein van de psychologie behoren)
Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder gebruik te maken van empirische
observatie of een andere wetenschappelijke methode (Bv. astrologie, grafologie, toekomst
voorspellen)
1
,= niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke waarheden worden
gepresenteerd
=> Denk kritisch na over beweringen
Wat is kritisch nadenken? => stel een aantal vragen:
1. Wat is de bron?
Als een bron ergens iets bij te willen mag je meer kritisch worden. De bron die vermeld dat het
geneesmiddel zo fantastisch is, is eerder de fabrikant en geen onafhankelijke studie.
Heeft de bron feitelijke kennis over het onderwerp?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
Hou rekening met anekdotisch bewijsmateriaal = bewijsmateriaal gebaseerd op zeer weinig gevallen
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
We nemen niet graag informatie op die tegenstrijdig is met onze overtuiging. We onthouden daarom
voornamelijk wat onze stelling staaft en vergeten handig wat daar niet bij aansluit.
Bias: Een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis van persoonlijke
ervaringen en waarden.
Emotionele bias: De neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens, in plaats
van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Confirmation bias : De neiging om informatie die niet bij je opvattingen aansluit te negeren of te
bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het wel mee eens bent.
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
1.1.1. Wat doen psychologen?
Psychologie is een breed domein met vele specialisaties, onderverdeeld in drie grote
categorieën/groepen: experimentele psychologie, psychologie in het onderwijs (docenten) en
toegepaste psychologie
2
, Onderscheid tussen de categorieën overlapt elkaar in de praktijk.
a) Experimentele psychologen
➢ Voeren het meeste onderzoek op het brede terrein van de psychologie uit
➢ Kunnen in een privé-bedrijf of voor de overheid werken
b) Overlap met psychologie in het onderwijs
➢ Geven vaak les aan een hogeschool of universiteit
c) Toegepaste psychologen
Gebruiken de kennis die door experimentele psychologen is vergaard om problemen van mensen op
te lossen
arbeid/organisatie: zijn voornamelijk bezig met de
arbeid/organisatie sport werkomgeving
→ hoe kan ik de werkomgeving aanpassen om de
productiviteit te maximaliseren terwijl de
Forensisch school
arbeidsmoraal nog altijd goed zit
sport: helpen atleten hun prestaties en motivatie te
omgeving klinisch/counseling verbeteren, door trainingssessies te plannen en door
hen te leren hun emoties onder druk te beheersen
gerontologie forensisch: leveren hun psychologische expertise aan
het wets- en rechtssysteem
→ als we iemand vervroegd vrijlaten wat is de kans op toekomstige agressie
school: zijn deskundig op het gebied van lesgeven en leren
omgeving: proberen de interactie met onze omgeving en het milieu te verbeteren
klinisch/counseling: helpen mensen zich aan te passen op sociaal en emotioneel gebied
vooral bezig met emotionele en sociale problemen die een langere behandelduur vragen
3
Prof. dr. G. Rossi
1. Kernvraag: Wat is psychologie (en wat is het niet)?
Psychologie is een breed domein, met vele specialisaties
→ Je kan op heel veel terreinen aan de slag gaan: men denkt bij psychologie vaak alleen maar aan
mentale problemen maar het is veel breder dan dat
1.1. Kernconcept: Fundamenteel, is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke
processen
▪ Komt van psyche (Grieks voor “geest”) en -ologie (“een studie gebied”)
▪ Letterlijke betekenis “studie van de geest”
▪ Omvat zowel interne mentale processen (iets wat we niet direct kunnen waarnemen) als
externe, observeerbare gedragingen
▪ Is gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie (m.a.w. verifieerbare
gebeurtenissen) → we gaan niet meer zomaar gezond verstand gebruiken, het kan dat we
juist zijn maar dat is niet altijd zo, we willen vermijden dat we soms fout zijn
Psychologie is niet
→ Zuiver speculeren over de menselijke aard
→ Een samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan “iedereen” weet dat het waar
is
Pseudowetenschap –
(zie programma’s die zich uitspreken alsof ze tot het domein van de psychologie behoren)
Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder gebruik te maken van empirische
observatie of een andere wetenschappelijke methode (Bv. astrologie, grafologie, toekomst
voorspellen)
1
,= niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke waarheden worden
gepresenteerd
=> Denk kritisch na over beweringen
Wat is kritisch nadenken? => stel een aantal vragen:
1. Wat is de bron?
Als een bron ergens iets bij te willen mag je meer kritisch worden. De bron die vermeld dat het
geneesmiddel zo fantastisch is, is eerder de fabrikant en geen onafhankelijke studie.
Heeft de bron feitelijke kennis over het onderwerp?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
Hou rekening met anekdotisch bewijsmateriaal = bewijsmateriaal gebaseerd op zeer weinig gevallen
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
We nemen niet graag informatie op die tegenstrijdig is met onze overtuiging. We onthouden daarom
voornamelijk wat onze stelling staaft en vergeten handig wat daar niet bij aansluit.
Bias: Een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis van persoonlijke
ervaringen en waarden.
Emotionele bias: De neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens, in plaats
van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Confirmation bias : De neiging om informatie die niet bij je opvattingen aansluit te negeren of te
bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het wel mee eens bent.
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
1.1.1. Wat doen psychologen?
Psychologie is een breed domein met vele specialisaties, onderverdeeld in drie grote
categorieën/groepen: experimentele psychologie, psychologie in het onderwijs (docenten) en
toegepaste psychologie
2
, Onderscheid tussen de categorieën overlapt elkaar in de praktijk.
a) Experimentele psychologen
➢ Voeren het meeste onderzoek op het brede terrein van de psychologie uit
➢ Kunnen in een privé-bedrijf of voor de overheid werken
b) Overlap met psychologie in het onderwijs
➢ Geven vaak les aan een hogeschool of universiteit
c) Toegepaste psychologen
Gebruiken de kennis die door experimentele psychologen is vergaard om problemen van mensen op
te lossen
arbeid/organisatie: zijn voornamelijk bezig met de
arbeid/organisatie sport werkomgeving
→ hoe kan ik de werkomgeving aanpassen om de
productiviteit te maximaliseren terwijl de
Forensisch school
arbeidsmoraal nog altijd goed zit
sport: helpen atleten hun prestaties en motivatie te
omgeving klinisch/counseling verbeteren, door trainingssessies te plannen en door
hen te leren hun emoties onder druk te beheersen
gerontologie forensisch: leveren hun psychologische expertise aan
het wets- en rechtssysteem
→ als we iemand vervroegd vrijlaten wat is de kans op toekomstige agressie
school: zijn deskundig op het gebied van lesgeven en leren
omgeving: proberen de interactie met onze omgeving en het milieu te verbeteren
klinisch/counseling: helpen mensen zich aan te passen op sociaal en emotioneel gebied
vooral bezig met emotionele en sociale problemen die een langere behandelduur vragen
3
