Samenvatting KVL bij personen met een ontwikkelingsstoornis

Sv Kvl. Ontwikkelingsstoornissen 2e Sem. Orthopedagogie


HOOFDSTUK 1: WAT ZIJN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
1. TERMINOLOGIE EN AFBAKENING

Neurobiologische ontwikkelingen= Een ontwikkelingsstoornis is een neurobiologische
stoornis (1) die in de (vroege) ontwikkelingsperiode (2) tot uiting komt, die gekenmerkt
wordt door ontwikkelingsachterstanden (3) op een of meerdere functiedomeinen en die
levenslang beperkingen (4) veroorzaakt in het persoonlijk, sociale, schoolse of beroepsmatig
functioneren
 Definitie DSM-5

1. Het gaat om een stoornis met oorsprong in de hersenontwikkeling.
 Oorzaak: genetische aanleg, prenatale omgevingsfactoren en/of perinatale factoren
 = aangeboren stoornis
2. Symptomen zijn meestal al zichtbaar tijdens de kindertijd
 Mate waarin ze tot uiting komen wordt beïnvloed door omgevings- en kindfactoren
3. Ontwikkelingsstoornis belemmert de ontwikkeling op 1 of meerdere domeinen
  Cognitie, sensorimotoriek, taal en communicatie, en/of sociaal-emotioneel
functioneren
4. Levenslange stoornis, belemmering in participatie aan het dagelijks leven op verschillende
domeinen

1 & 2: het gaat niet alleen om psychische/psychiatrische stoornissen die ook op latere leeftijd
kunnen ontstaan of die enkel veroorzaakt worden door stress of andere omgevingsfactoren

4: stoornissen bij kinderen die door medische of psychologische interventies volledig kunnen
verdwijnen horen niet tot ontwikkelingsstoornissen

1.1 VERSCHILLENDE ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN (DSM-5)

Verstandelijke beperkingen:
 Verstandelijke ontwikkelingsstoornis
 Globale ontwikkelingsachterstand

Communicatiestoornissen:
 Taalstoornis
 Spraakklankstoornis
 Ontwikkelingsstotteren
 Sociale (pragmatische) communicatiestoornis

Autismespectrumstoornis (ASS)

Aandachtsdeficiëntie -/hyperactiviteitsstoornis (ADHD)


(Specifieke) leerstoornissen:

,Sv Kvl. Ontwikkelingsstoornissen 2e Sem. Orthopedagogie

 Dyslexie
 Dysorthografie
 Dyscalculie
 NLD (niet opgenomen DSM-5)

Motorische stoornissen:
 Coördinatieontwikkelingsstoornis (DCD)
 Ticstoornissen
 Stereotiepe – bewegingsstoornis

1.2 SUBTYPE  FENOTYPE / BEELD

Waarom niet meer het woord ‘subtype gebruiken’:
1. Variatie binnen een ontwikkelingsstoornis hebben meestal dezelfde oorzaak
2. Meer dimensionele benadering i.p.v. sterk categoriaal
3. Dynamische concept i.p.v. statisch concept

1.3 CRITERIA ONTWIKKELINGSSTOORNIS

6 criteria:
1. Significant meer problemen dan gemiddeld
o Ontwikkelingsstoornissen worden niet meer als een categorie gezien, maar als
een dimensionele aandoening.
o Elke menselijke dimensie loopt op een continuüm van min tot max aanwezig
o Kinderen met ontwikkelingsstoornissen vertonen meer problemen dan
gemiddeld.
o Ze situeren zich op de relevante dimensies aan het extreme uiteinde
 Rechterkant: ongewenste trekken
 Linkerkant: gewenste trekken
o Dimensionele benadering van ontwikkelingsstoornissen= sprake van meer of
minder ernstige mate vd stoornis




2. Op verschillende dimensies
3. De problemen zijn hardnekkig/persistent
o = harnekkigheidscriterium
o Gaat niet zomaar over, levenslang aanwezig
4. De problemen zijn pervasief

,Sv Kvl. Ontwikkelingsstoornissen 2e Sem. Orthopedagogie

o in verschillende contexten
o = pervasiviteitscriterium
5. Niet leeftijdsadequaat
o Afwijken van wat passend is voor een bepaalde leeftijd
o Rekeninghouden met ontwikkelingsfase waarin het kind zich bevindt
6. Significante belemmeringen in dagdagelijks leven

1.4 CLASSIFICATIE

DSM IV  DSM-5 (iets meer dimensioneel)
 autismeSPECTRUMstoornis
 Graad van ernst bij ADHD

2. KENMERKEN

Primaire gedragskenmerken = kernsymptomen = diagnostische kenmerken
Secundaire gedragskenmerken = gevolg van de primaire kenmerken

2.1 SECUNDAIRE KENMERKEN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN

Vaak voorkomende gevolgen op psycho-sociaal vlak:
 Faalervaringen
 Grote frustraties, schaamtegevoelens en demotivatie
 Laag zelfbeeld
 Inadequate attributiestijl  groter risico op ‘fixed’ mindset’
 faalangstig

Internaliserende problemen:
 problemen die naar binnen gericht zijn en waar vooral het kind zelf last van heeft
 kinderen trekken zich terug en doen niet meer mee
 = angsten en depressieve gevoelens
Externaliserende problemen:
 Problemen die naar buiten gericht zijn en die vooral voor de omgeving storend zijn
 Ruzie maken, agressie, storend en oppositioneel gedrag
Leerproblemen:
 Leerresultaten van kind gaan achteruit en het kind presteert onder zijn mogelijkheden
 Gevolg op LT: schoolmoeheid, schooluitval, lager diploma
Afwijzing door leeftijdsgenoten:
 Sneller slachtoffer pesterijen, heeft een neg impact op zelfbeeld
 Aanvaarding leeftijdsgenoten speelt belangrijke rol in hoe een kind over zichzelf denkt
 Bv: kind met ADHD is te druk, wordt als laatste gekozen…

Negatieve interacties met volwassenen:
 Omwille van onbegrip op weinig constructieve manier met kinderen omgaan

, Sv Kvl. Ontwikkelingsstoornissen 2e Sem. Orthopedagogie

Participatieproblemen:
 In klas, school, vrije tijd en thuis

! belang van omgeving in verhogen psychosociaal welbevinden !
 creëren van een stimulerende omgeving
o mentaal spelen op leuke manier
 kinderen zelf keuzes laten maken of betrekken beslissingen
o luisteren wat kind wil, vragen naar wat ze willen
 belang van succeservaringen
o focus op kleine successen
 steun, begrip en erkenning uit omgeving
o door omgeving: ouders, familie leerkrachten…
 (psycho)educatie aan kind en omgeving

Voorbeeld: sensibilisering op ruimer maatschappelijk vlak = Zeger in kamp Waes

3. DENKKADERS

Bio- ecologische visie (ontstaan)  BEM-model
 Ecologie= omgeving
 Bio= hersenontwikkeling/ persoon zelf
 Bio-ecologisch= samenspel hersenen en omgeving

Bio-psychosociale visie (functioneren met een ontwikkelingsstoornis)  ICF-model (zie
Persoonsgerichte ondersteuningsplanning) = geen leerstof dit vak

3.1 HET BEM-MODEL: EEN VISIE OP HET ONTSTAAN VAN EEN ONTWIKKELINGSSTOORNIS

 Bio-ecologische en multifactoriële etiologie:
o Ontwikkelingsstoornissen ontstaan door complex samenspel van verschillende
risico- en protectieve factoren (multifactorieel) die in het kind (bio) als in de
omgeving (ecologisch) kunnen liggen

o verscheidenheid aan factoren wordt zowel teruggevonden op verschillende
analyseniveaus (multilevel) als binnen elk van deze niveaus die met elkaar in
wisselwerking staan (transactioneel)

 Multilevel model: (= meerdere analyseniveaus)
o Model dat vier elkaar beïnvloedende analyseniveaus integreert om een
ontwikkelingsstoornis te begrijpen:
 genen, hersenen, neuropsychologische/ cognitieve processen en gedrag
o Uiterlijk waarneembaar gedrag wordt veroorzaakt door neuropsychologische
of cognitieve problemen, die afhankelijk zijn vd bouw en werking van