Samenvatting Recht

Overheden en instellingen



Deel 1: enkele
basisbeginselen uit het recht
1. Zijn regels noodzakelijk?
- Samenleven = regels stellen
- Dynamisch
 Evolueert mee met samenleving
- Consensus
 Algemene overeenstemming, universeel
 Slavernij, foltering, mensenrechten, ..

2. Het ontstaan en de ontwikkeling van recht
2.1. Evolutie
1. Ongeschreven regels en gewoonterecht
2. Geschreven regels, sinds ontstaan schrijft (3500 v Chr.)
3. Codex Hammoerabi (Mesopotamisch rijk)
 Recht heeft Goddelijke oorsprong
 Gods wil, is de wet
 Oog om oog, tand om tand (Taliowet)
4. Internationaal niveau (Na WO II)
 Globalisering van rechten
 Nood aan mensenrechten
 Nood aan rechtsbescherming

2.2. Gevolgen
- Recht is complex (Ingewikkeld)
 Juridisering van samenleving
 Emancipatie
 Streven naar volwaardige plaats

2.3. Verschillen
Religie/ godsdienst Recht
- Goddelijke oorsprong - Neutraal
- Opgelegd door overheid
- Geseculariseerde samenleving
 strikte scheiding recht en religie
 geen absolute scheiding, er zijn 6 erediensten
 katholiek, protestants, …
- Niet geseculariseerde samenleving
 geen strikte scheiding recht en religie

Moraal Recht
- de bron is de mens zelf - geldt voor alle burgers
- ethisch pluralisme - geschreven en afgekondigd
 verschillende opvattingen - kunnen gesanctioneerd worden
 abortus, euthanasie …

1

, Overheden en instellingen


3. een definitie van het recht
- Recht
 Het recht is een geheel van bindende regels, opgesteld door de samenleving, waardoor
de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap leven, geordend worden, door
middel van sociale dwang.
 Geen universele definitie
 Recht is het product van een samenlevingsverband

3.1. Een geheel van bindende regels
- Bindende regels
 (on)geschreven
 (inter)nationaal
- Soorten
 Een verbod
 Diefstal, moord, geen 2 huwelijkspartners, …
 Een gebod
 Schade vergoeden, iemand in nood helpen, …
 Handeling
 Schenking

3.2. Opgesteld door de samenleving
Democratie: (komt uit het Grieks)
- Vrije verkiezingen
 Volk heerst
 Vertegenwoordigers
 Stemplicht (België = opkomstplicht)
 Je moet naar stembureau, kan blanco stemmen

Gerechtelijke instellingen in België:

Wetgevende macht Uitvoerende macht Rechtelijke macht
- Nieuwe regels maken - Toepassen van regels - Overtredingen beoordelen
- Parlement - Regering - Hoven en rechtbanken
3.3. Het doel en functies van het recht
- Orde en organisatie creëren
- Conflicterende belangen
 Chaos, rebellie, wanorde, … vermijden
- Samenleving leiden
- Maatschappelijk verdrag/ sociaal contract
 Samenleving kan enkel in stand komen door onderlinge afspraken
 Wordt begeleidt door legitimatie van overheid

3.4. Afdwingbaarheid van het recht (rechterlijke macht)
vroeger:

- Taliowet: wraak en weerwraak
 Oog om oog, tand om tand
 Begrenzing van straffen
 Escalatie van geweld
- Middeleeuwen

2

, Overheden en instellingen


 Feodale oversten nemen recht op sanctionering over
 Via geweld
- Democratische samenleving
 Rechtelijke macht oordeelt over conflicten

4. Indeling van het recht
4.1. Privaat en publiek recht
Privaat recht Publiek recht
- Burgers onderling - Verhouding met en tussen overheid
 Arbeidsrecht, personen en (instellingen)
familierecht, handelsrecht, …  Burger neemt inherent
onderschikte positie aan ten
opzichte van overheid
 Strafrecht, grondwettelijk recht,
staatrecht , …
 Arbeidsrecht kan ook bij publiek recht
 Privaat: werkgever <-> werknemer
 Publiek: arbeidsverhoudingen
 Nachtwakerstaat (interne en externe veiligheid, collectieve basis infrastructuur)  sociale
verzorgingsstaat (ruim takenpakket; onderwijs, subsidiëring, tegen klimaatopwarming, …)

4.2. Nationaal en internationaal recht
Nationaal recht Internationaal recht
Regelt verhouding tussen burgers in een Regelt verhouding tussen naties onderling
welbepaalde staat
Privaat Publiek Privaat Publiek
- Regelt bevoegdheid - Afspraken tussen
van rechter verschillende staten
- Burgers van onderling
verschillende
nationaliteit
onderling
Internationaal recht:

- Soevereiniteit
 recht van een land om binnen haar eigen landsgrens macht uit te oefenen
 softdrugsbeleid in Nederland
- Intergouvernementele samenwerking
 Lidstaten zijn gebonden aan het verdrag van organisatie. Regels die voor elk land
hetzelfde zijn.
 VN, WHO
- Supernationale samenwerkingen
 Lidstaten staan deel van soevereiniteit af aan de organisatie. Land wordt beperkt in haar
onafhankelijkheid
 EU




3