Inleiding tot de Vertaalkunde Samenvatting examen

2023-
2024




Inleiding tot de
Vertaalkunde
SAMENVATTING LEERSTOF
VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL

,Inhoudsopgave
Samenvatting theorie per naam..................................................................................................................... 2

Notities bij de les......................................................................................................................................... 46
H1: Wat is vertalen/vertaalkunde?....................................................................................................................46
H2: Is vertalen altijd mogelijk?...........................................................................................................................48
H3: Equivalentie in vertaling..............................................................................................................................49
H4: Vertaaltechnieken........................................................................................................................................53
H5: Vertaaluniversalia........................................................................................................................................56
H6: Functies in vertaling.....................................................................................................................................59
H7: Normen in vertaling.....................................................................................................................................60
H8: Nieuwe en vernieuwde vormen van vertaling.............................................................................................61

Oefeningen.................................................................................................................................................. 61
Soorten equivalentie..........................................................................................................................................61
Vertaalprocedés.................................................................................................................................................63
Oefentoetsen......................................................................................................................................................67
Vertaalluniversalia..............................................................................................................................................70
Functies in vertalingen.......................................................................................................................................73

Oplossingen alle voorbeeldvragen uit de lessen en mogelijke examenvragen................................................74

Extra lees- en luistermateriaal...................................................................................................................... 84
Wat is vertalen?.................................................................................................................................................84
Is vertalen altijd mogelijk...................................................................................................................................85
Vertaaltechnieken...............................................................................................................................................87
Podcast creatief vertalen....................................................................................................................................88

,Samenvatting theorie per naam
 Namen
o David Bellos (2010-2012)
 in H2: Is vertalen altijd mogelijk?
 Mijn vertaling: "De vertaalpraktijk gaat uit van twee aannames:
1) We zijn allemaal verschillend; 2) We zijn allemaal
hetzelfde."
 in H3: Equivalentie in vertalen
 Wat leren we uit het historische vertaaldiscours hieromtrent?
 Pre-wetenschappelijk discours over vertalen lange tijd
gedomineerd door letterlijk/woord-voor-woord of
vrij/betekenis-voor-betekenisdebat
 Meesten erover eens dat woord-voor-woord
ongemogelijk is
 ⇒ David Bellos (2012): literair vertaler en filosoof
 Heeft het over de 'mythe' van letterlijk vertalen
 Voorbeeld van wat hij 'letterlijke vertaling'
noemt (= klankvertaling)
 Humpty Dumpty sat on a wall
 Waarom vaak geen exact vertaalequivalent?
 De vele mogelijke vertalingen van het werkwoord
vertalen in het Japans
o Guy Cook (2010)
 in H3: Equivalentie in vertaling
 Betekenisequivalentie/Semantische equivalentie
 Het probleem met het vertalen van de 'betekenis'
 1) Betekenis = interactie tussen inhoud van tekst
en interpretatie van lezer/luisteraar, op haar beurt
bepaald door kennis, verwachtingen, context
 2) Klank- of letterpatronen en woordvolgorde
kunnen belangrijker zijn dan de betekenis, of zelf
betekenis dragen, zeker in geval van literaire of
creatieve teksten
 ⇒ Betekenis kan zich op verschillende
niveaus bevinden
 Oplossing? Pragmatische equivalentie
 Een vertaling die rekening houdt met hoe ontvangers
een taaluiting ontvangen/interpreteren in een bepaalde
context (cultureel, situationeel, interpersoonlijk, ..)
 Elke uiting heeft vormelijk, semantisch en pragmatisch
aspect. Je vindt betekenis op ≠ niveaus, en soms in
interactie tsn. ≠ niveaus (cf. literaire en creatieve
teksten). Het opteren voor equivalentie op één niveau
doet soms ander niveau onrecht aan; de vertaaltheorie
beschrijft het probleem maar biedt geen duidelijke
richtlijnen aan (cf. Cook 2010).
o Cicero (106-43 v. Chr)
 in H3: Equivalentie in vertaling

,  Over vertaling
 Eerste vertaaltheoretisch traktaak in geschiedenis: De
optimo genere oratorum (over de beste manier van
welsprekendheid)
 vertaling als hulpmiddel voor de retoriek
 Enorme impact op vertaaltheorie en praktijk,
vooral passage over verschillende letterlijke (of.
woord-voor-woord' vertalen; 'vertalen wat er
staat) en vrije vertaling
 Van de twee welsprekendste onder de Attische
redenaars, Aeschines en Demosthenes, heb ik de
beroemdste redevoeringen (...) vertaald. Welnu ik heb
deze teksten vertaald niet zoals een gewone vertaler ('ut
interpres'), maar zoals een redenaar ('ut orator'), met
behoud van zowel de oorspronkelijke gedachten als de
redekunstige figuren en de beelden, maar dan met
woorden die bij ons idioom passen. Ik vond het dus niet
nodig om ieder afzonderlijk woord met een eigen woord
weer te geven, maar wel heb ik de stijl van alle woorden
en hun betekenis behouden. Waar het voor de lezer
immer op aankomt is, dacht ik, dat ik hem van de
woorden niet hetzelfde aantal, maar om zo te zeggen,
hetzelfde gewicht bezorg. (Vertaling: Van den Broeck)
o Etienne Dolet (1546)
 in H3: Equivalentie in vertaling
 Eerste vertaaltheoretisch traktaak in de volkstaal in Europa
 Zochten inspiratie bij klassieke oudheid qua inhoud en
stijl
 Vertaling moest imitatio zijn: navolging van het
antieke ideaal
 La manière de bien traduire d’une langue en aultre (1546) van
Etienne Dolet
 1) Hij (=vertaler) moet de betekenis (“sens”) en de
inhoud (“matière”) van het origineel perfect begrijpen
 2) Hij moet een perfecte kennis van de brontaal en de
doeltaal hebben.
 3) Hij mag niet toegeven aan de neiging om woord-
voor-woord te vertalen.
 4) Hij mag de brontaal niet te hard laten doorschijnen in
de doeltaal, zelfs als de doeltaal artistiek nog
 onderontwikkeld is.
 5) Hij moet zorgen voor een aangename verbinding
(“douceur”) van de woorden en de harmonie van
 uitdrukking (“harmonie de langage”), zodanig dat zowel
de ziel als de oren in vervoering raken (“ravies”).
o Hieronymus (347-420)
 in H3: Equivalentie in vertaling
 Over vertaling
 Hij pleit voor 'weergave van een gedachte met een
gedachte' behalve als je het woord van God vertaalt: