PATHOFYSIOLOGIE III
HOOFDSTUK I : HET CARDIOVASCULAIR SYSTEEM
1 INLEIDING
CARDIOVASCULAIR STELSEL/SYSTEEM = BLOEDSOMLOOP
• Structuur:
- vasculatuur/bloedvaten: bloedvaten die het bloed geleiden doorheen het organisme
- het hart met 4 holten: pompfunctie die het bloed doorheen de vasculatuur voortstuwt
-> de linker en rechter voorkamers of atria
-> de linker en rechter kamers of ventrikels
• Functie: transport dmv rondpompen bloed in bloedvatstelstel
- aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen naar de weefsels
- afvoer van afvalstoffen vanuit de weefsels
VERLOOP
1 Vanuit het linker ventrikel wordt zuurstofrijk bloed gepompt naar de verschillende organen en de
vaatgebieden van het organisme (= de grote, perifere circulatie)
2 In de capillairen van de weefsels worden zuurstof en voedingsstoffen uit het bloed opgenomen en uitgewisseld
voor metabole afvalstoffen
3 Nadat het bloed doorheen de weefsels stroomde gaat het zuurstofarm bloed via de venen van de grote circulatie
in het rechter atrium van het hart
4 He bloed gaat naar het rechter ventrikel en wordt naar de longen wordt gepompt (= kleine, pulmonale circulatie),
waar het bloed terug zuurstof opneemt
5 Het zuurstofrijk bloed vloeit dan via het linker atrium terug naar het linker ventrikel, van waaruit het bij een
volgende hartslag opnieuw naar de weefsels wordt gepompt
De veneuze capillairen
• Functie
- transportweg om het bloed terug naar het hart te brengen
- capaciteitsruimte
• In de venen is er geen positieve pulsatiele druk (pompt bloed tegen Fz naar het hart) aanwezig <-> arteriën
wel: (1) vis-a-tergo: stuwende kracht door drukverschil tussen veneuze capillairen en rechter atrium van het
bloed dat voortgestuwd wordt uit de arteriolen
(2) negatieve aanzuigende kracht: door de bewegingen van de thorax, contracties van de rechter
voorkamer (voor het zuurstofarme bloed dat uit de circulatie komt),
en door de expansie van de linker voorkamer en kamer
2 ANATOMIE VAN HET HART
• 4 holten: het linker en rechter atrium, en het linker en rechter ventrikel
• De septa: scheid de linker holten van de rechter holten
-> atriaal septum en ventriculair septum: spierweefsel
• Fibreuze ringen (die elektrisch niet geleidend zijn): scheiden de atria van de ventrikels
,2.1 DE ATRIA
STRUCTUUR
• Dunne wanden en een dun septum
-> dikke wand is niet nodig aangezien de druk op de wand van de atria relatief gering is ivgm de ventrikels
VERLOOP
• Het rechter atrium: ontvangt het zuurstofarm bloed uit het organisme via de
-> Vena cava inferior: verzamelt al het zuurstofarm bloed uit het onderste lichaamsgedeelte
-> Vena cava superior: verzamelt al het zuurstofarm bloed uit het bovenste lichaamsgedeelte
-> Sinus coronarius: verzamelt al het zuurstofarm bloed uit de hartspier zelf
- Geen pompfunctie
• Rechter ventrikel
• Het linker atrium: ontvangt zuurstofrijk bloed uit de longen via de venae pulmonales
-> ondanks het feit dat deze bloedvaten zuurstofrijk bloed vervoeren, worden ze venen genoemd omdat ze het
bloed geleiden naar het hart toe.
• Linker ventrikel: goede pompfunctie van het hart
2.2 DE VENTRIKELS
STRUCTUUR
- Dikke myocardwand
- Dik septum
=> grote kracht- en drukontwikkeling
RECHTER VENTRIKEL
- Dunnere wand
- Ontvangt bloed uit het rechter atrium, en pompt het bloed via de longarterie naar de longen.
LINKER VENTRIKEL
- Dikkere wand (hogere druk)
- Ontvangt bloed uit het linker atrium, en pompt het bloed via de aorta naar de perifere weefsels.
,2.3 HET PERICARD
Myocardweefsel (dwarsgestreept hartspierweefsel) is omgeven door 2 verschillende bladen
• Aan de binnenzijde zijn de hartholten bekleed met endotheel
=> endocard: voortzetting van de binnenbekleding van de bloedvaten.
• Aan de buitenzijde wordt het hart omgeven door een hartzakje
=> pericard
- Afkomstig vh synoviale membraan (dun vlies met een samenstelling dat men rond meeste organen vind)
- Bestaat uit 2 vliezen: visceraal pericard: epicard dat tegen de hartspier ligt + parietaal pericard
- Tussen 2 vliezen: virtuele ruimte met een kleine hoeveelheid vocht
PERICARDITIS
= Ontsteking vocht tussen visceraal en parietaal pericard
SOORTEN
• Acute pericarditis: een acute ontsteking van het pericard
-> oorsprong: infectieus (vaak viraal), auto-immuun (bv.lupus, reumatoïde artritis) of toxisch (bv. uremisch)
• Pericardtamponade: vochtuitstorting in de pericardiale ruimte, bv. posttraumatisch door een bloeding
• Pericarditis constrictiva: verlittekening van het pericard door calcificatie of ontsteking (bv. typisch bij tuberculose)
EXTERNE RESTRICTIEVE CARDIOMYOPATHIE
= inhibitie normale relaxatie hart
OORZAAK
• Elasticiteit van het pericard wijzigt
• Er ontstaat druk tussen de twee pericardbladen (bv. door pericardvocht)
2.4 DE CORONAIRE CIRCULATIE
De hartspier is een continu werkende pomp, die veel zuurstof nodig heeft
-> cardiomyocyten verkrijgen hun zuurstof via de coronaire circulatie
• Oorsprong: ontspringt uit de aorta ascendens, net na de aortaklep
• Structuur: grote coronairen liggen bovenop het hart en van daaruit
vertakken ze in steeds kleinere bloedvaatjes
(haarvaten) die in de spier zelf doordringen
, DE SYSTOLE: Hartspier is gecontraheerd om bloed weg te pompen
• Aortaklep open: bloed stroomt van linker ventrikel naar aorta naar weefsels
-> coronairen krijgen geen bloed
• Bloedvaten in de hartspier zijn toegeknepen
DE DIASTOLE: Hartspier in ontspanningsfase
• Aortaklep is gesloten: coronairen krijgen bloed
• Hart wordt gevuld met bloed en voedingsstoffen door coronaire perfusie
=> Drukvariatie wordt passief geregeld door een uitgerokken aorta tijdens de sytole, en een ‘normale’ aorta tijdens
de diastole
=> Alle aandoeningen die de diastolische perfusiedruk doen dalen, zullen ook de coronaire perfusie doen dalen
(bv. verkalking van de aorta met gedaalde elasticiteit, of aortaklepinsufficientie waardoor bloed naar hartcaviteit
teruggaat i.p.v. in de coronairen te stromen)
=> De coronairen dringen van buiten naar binnen in de hartspier: de perfusiedruk zal afnemen van buiten naar
binnen
SUBENDOCARDIALA INFARCT
= De ventrikelwand verdikt waardoor de binnenkant van de hartspier minder zuurstof krijgt, omdat de afstand tot
de coronairen altijd verder toeneemt
DE CORONAIRE DOORBLOEDING
• Bedraagt in rust 250 mL/min
• De arterio-veneuze zuurstofextractie: ‡75% = maximaal
-> geen extractiereserve over! (in tegenstelling tot de andere vaatgebieden)
-> op elk ogenblik moet de zuurstofbehoefte gedekt zijn door een adequate zuurstoftoevoer/ coronaire
doorbloeding
-> er kan niet overgeschakeld worden op een anaeroob metabolisme
2.5 DE ZUURSTOFBEHOEFTE VAN HET MYOCARD
1 DE BASALE ZUURSTOFBEHOEFTE
• nodig om het celleven in stand te houden
• gering: minder dan 20% van de energiebehoefte in rust
• moet constant leveren aan de ionenpompen zoals de Na*/K*-ATPase
2 DE ACTIVITEITSZUURSTOFBEHOEFTE
• nodig voor het onderhoud van de pompfunctie van het hart
• groot en variabele levering
• nodig voor de relaxatie en de contractie
- Voor de relaxatie om de actieve heropname van Ca2+-ionen in het sarcotubulair system
-> tegen een concentratiegradient in
HOOFDSTUK I : HET CARDIOVASCULAIR SYSTEEM
1 INLEIDING
CARDIOVASCULAIR STELSEL/SYSTEEM = BLOEDSOMLOOP
• Structuur:
- vasculatuur/bloedvaten: bloedvaten die het bloed geleiden doorheen het organisme
- het hart met 4 holten: pompfunctie die het bloed doorheen de vasculatuur voortstuwt
-> de linker en rechter voorkamers of atria
-> de linker en rechter kamers of ventrikels
• Functie: transport dmv rondpompen bloed in bloedvatstelstel
- aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen naar de weefsels
- afvoer van afvalstoffen vanuit de weefsels
VERLOOP
1 Vanuit het linker ventrikel wordt zuurstofrijk bloed gepompt naar de verschillende organen en de
vaatgebieden van het organisme (= de grote, perifere circulatie)
2 In de capillairen van de weefsels worden zuurstof en voedingsstoffen uit het bloed opgenomen en uitgewisseld
voor metabole afvalstoffen
3 Nadat het bloed doorheen de weefsels stroomde gaat het zuurstofarm bloed via de venen van de grote circulatie
in het rechter atrium van het hart
4 He bloed gaat naar het rechter ventrikel en wordt naar de longen wordt gepompt (= kleine, pulmonale circulatie),
waar het bloed terug zuurstof opneemt
5 Het zuurstofrijk bloed vloeit dan via het linker atrium terug naar het linker ventrikel, van waaruit het bij een
volgende hartslag opnieuw naar de weefsels wordt gepompt
De veneuze capillairen
• Functie
- transportweg om het bloed terug naar het hart te brengen
- capaciteitsruimte
• In de venen is er geen positieve pulsatiele druk (pompt bloed tegen Fz naar het hart) aanwezig <-> arteriën
wel: (1) vis-a-tergo: stuwende kracht door drukverschil tussen veneuze capillairen en rechter atrium van het
bloed dat voortgestuwd wordt uit de arteriolen
(2) negatieve aanzuigende kracht: door de bewegingen van de thorax, contracties van de rechter
voorkamer (voor het zuurstofarme bloed dat uit de circulatie komt),
en door de expansie van de linker voorkamer en kamer
2 ANATOMIE VAN HET HART
• 4 holten: het linker en rechter atrium, en het linker en rechter ventrikel
• De septa: scheid de linker holten van de rechter holten
-> atriaal septum en ventriculair septum: spierweefsel
• Fibreuze ringen (die elektrisch niet geleidend zijn): scheiden de atria van de ventrikels
,2.1 DE ATRIA
STRUCTUUR
• Dunne wanden en een dun septum
-> dikke wand is niet nodig aangezien de druk op de wand van de atria relatief gering is ivgm de ventrikels
VERLOOP
• Het rechter atrium: ontvangt het zuurstofarm bloed uit het organisme via de
-> Vena cava inferior: verzamelt al het zuurstofarm bloed uit het onderste lichaamsgedeelte
-> Vena cava superior: verzamelt al het zuurstofarm bloed uit het bovenste lichaamsgedeelte
-> Sinus coronarius: verzamelt al het zuurstofarm bloed uit de hartspier zelf
- Geen pompfunctie
• Rechter ventrikel
• Het linker atrium: ontvangt zuurstofrijk bloed uit de longen via de venae pulmonales
-> ondanks het feit dat deze bloedvaten zuurstofrijk bloed vervoeren, worden ze venen genoemd omdat ze het
bloed geleiden naar het hart toe.
• Linker ventrikel: goede pompfunctie van het hart
2.2 DE VENTRIKELS
STRUCTUUR
- Dikke myocardwand
- Dik septum
=> grote kracht- en drukontwikkeling
RECHTER VENTRIKEL
- Dunnere wand
- Ontvangt bloed uit het rechter atrium, en pompt het bloed via de longarterie naar de longen.
LINKER VENTRIKEL
- Dikkere wand (hogere druk)
- Ontvangt bloed uit het linker atrium, en pompt het bloed via de aorta naar de perifere weefsels.
,2.3 HET PERICARD
Myocardweefsel (dwarsgestreept hartspierweefsel) is omgeven door 2 verschillende bladen
• Aan de binnenzijde zijn de hartholten bekleed met endotheel
=> endocard: voortzetting van de binnenbekleding van de bloedvaten.
• Aan de buitenzijde wordt het hart omgeven door een hartzakje
=> pericard
- Afkomstig vh synoviale membraan (dun vlies met een samenstelling dat men rond meeste organen vind)
- Bestaat uit 2 vliezen: visceraal pericard: epicard dat tegen de hartspier ligt + parietaal pericard
- Tussen 2 vliezen: virtuele ruimte met een kleine hoeveelheid vocht
PERICARDITIS
= Ontsteking vocht tussen visceraal en parietaal pericard
SOORTEN
• Acute pericarditis: een acute ontsteking van het pericard
-> oorsprong: infectieus (vaak viraal), auto-immuun (bv.lupus, reumatoïde artritis) of toxisch (bv. uremisch)
• Pericardtamponade: vochtuitstorting in de pericardiale ruimte, bv. posttraumatisch door een bloeding
• Pericarditis constrictiva: verlittekening van het pericard door calcificatie of ontsteking (bv. typisch bij tuberculose)
EXTERNE RESTRICTIEVE CARDIOMYOPATHIE
= inhibitie normale relaxatie hart
OORZAAK
• Elasticiteit van het pericard wijzigt
• Er ontstaat druk tussen de twee pericardbladen (bv. door pericardvocht)
2.4 DE CORONAIRE CIRCULATIE
De hartspier is een continu werkende pomp, die veel zuurstof nodig heeft
-> cardiomyocyten verkrijgen hun zuurstof via de coronaire circulatie
• Oorsprong: ontspringt uit de aorta ascendens, net na de aortaklep
• Structuur: grote coronairen liggen bovenop het hart en van daaruit
vertakken ze in steeds kleinere bloedvaatjes
(haarvaten) die in de spier zelf doordringen
, DE SYSTOLE: Hartspier is gecontraheerd om bloed weg te pompen
• Aortaklep open: bloed stroomt van linker ventrikel naar aorta naar weefsels
-> coronairen krijgen geen bloed
• Bloedvaten in de hartspier zijn toegeknepen
DE DIASTOLE: Hartspier in ontspanningsfase
• Aortaklep is gesloten: coronairen krijgen bloed
• Hart wordt gevuld met bloed en voedingsstoffen door coronaire perfusie
=> Drukvariatie wordt passief geregeld door een uitgerokken aorta tijdens de sytole, en een ‘normale’ aorta tijdens
de diastole
=> Alle aandoeningen die de diastolische perfusiedruk doen dalen, zullen ook de coronaire perfusie doen dalen
(bv. verkalking van de aorta met gedaalde elasticiteit, of aortaklepinsufficientie waardoor bloed naar hartcaviteit
teruggaat i.p.v. in de coronairen te stromen)
=> De coronairen dringen van buiten naar binnen in de hartspier: de perfusiedruk zal afnemen van buiten naar
binnen
SUBENDOCARDIALA INFARCT
= De ventrikelwand verdikt waardoor de binnenkant van de hartspier minder zuurstof krijgt, omdat de afstand tot
de coronairen altijd verder toeneemt
DE CORONAIRE DOORBLOEDING
• Bedraagt in rust 250 mL/min
• De arterio-veneuze zuurstofextractie: ‡75% = maximaal
-> geen extractiereserve over! (in tegenstelling tot de andere vaatgebieden)
-> op elk ogenblik moet de zuurstofbehoefte gedekt zijn door een adequate zuurstoftoevoer/ coronaire
doorbloeding
-> er kan niet overgeschakeld worden op een anaeroob metabolisme
2.5 DE ZUURSTOFBEHOEFTE VAN HET MYOCARD
1 DE BASALE ZUURSTOFBEHOEFTE
• nodig om het celleven in stand te houden
• gering: minder dan 20% van de energiebehoefte in rust
• moet constant leveren aan de ionenpompen zoals de Na*/K*-ATPase
2 DE ACTIVITEITSZUURSTOFBEHOEFTE
• nodig voor het onderhoud van de pompfunctie van het hart
• groot en variabele levering
• nodig voor de relaxatie en de contractie
- Voor de relaxatie om de actieve heropname van Ca2+-ionen in het sarcotubulair system
-> tegen een concentratiegradient in
