Socialezekerheidsrecht
Prof. Louckx
,INHOUDSOPGAVE
INLEIDING ..................................................................................................................................................... 6
THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID EN SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT...................................................................... 7
1. Wat is sociale zekerheid? ................................................................................................................................7
1.1 Inleiding ....................................................................................................................................................7
1.2 Sociale zekerheid in zijn gebruikelijke betekenis ............................................................................8
1.3 Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis .................................................................9
1.4 Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis ..................................................................................12
2. Wat is socialezekerheidsrecht? .....................................................................................................................13
2.1 Begrip ......................................................................................................................................................13
2.2 Voorwerp en karakter .............................................................................................................................14
2.3 Technieken: Sociale verzekeringen en sociale bijstand ..........................................................................15
2.4. Juridische grondslag: Het grondrecht op sociale zekerheid ..................................................................26
2.5 De verdeling van bevoegdheden in het domein van de sociale zekerheid .............................................37
2.6 Omkadering van de regelgeving in het domein van de sociale zekerheid ..............................................40
THEMA 2: SOCIALE VERZEKERINGEN NAAR BELGISCH RECHT ....................................................................... 42
Deel I: De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen ......................................... 42
1. Schets van de historische ontwikkeling .........................................................................................................42
2. Huidige basiswetgeving ................................................................................................................................44
3. De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging ...........................................................................45
3.1 Doel van de verzekeringsregeling ...........................................................................................................45
3.2 Voorwaarden ter toekenning van prestaties ..........................................................................................45
3.3 Voorziene prestaties ...............................................................................................................................48
3.4 Het Bijzonder Solidariteitsfonds (art. 25 GVU-Wet) ...............................................................................51
4. De uitkeringsverzekering...............................................................................................................................52
4.1 Doel van de verzekeringsregeling ...........................................................................................................52
4.2 Voorwaarden ter toekenning van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen ..................................................53
4.3 Hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen ................................................................................57
4.4 Aanvullende tegemoetkoming voor hulp van derden ............................................................................58
4.5 Ouderschapsuitkeringen .........................................................................................................................59
5. Administratieve organisatie ..........................................................................................................................60
6. Financiële organisatie ...................................................................................................................................61
Deel II: De werkloosheidsverzekering .......................................................................................................... 63
1. Schets van de historische ontwikkeling .........................................................................................................63
2. Huidige basiswetgeving ................................................................................................................................66
3. Doel ...............................................................................................................................................................66
4. Voorwaarden ter toekenning van prestaties ................................................................................................66
5. Voorziene prestaties .....................................................................................................................................75
6. Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................................77
2
,Deel III: De gezinsbijslagenverzekering ........................................................................................................ 78
1. Schets van de historische ontwikkeling .........................................................................................................78
2. Huidige basiswetgeving ................................................................................................................................82
3. Doel ...............................................................................................................................................................82
4. Voorwaarden ter toekenning van prestaties ................................................................................................83
5. Prestaties ......................................................................................................................................................85
6. Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................................90
Deel IV: De verplichte pensioensverzekeringen ........................................................................................... 93
1. Schets van de historische ontwikkeling .........................................................................................................93
2. Huidige basiswetgeving ................................................................................................................................96
3. Doel ...............................................................................................................................................................97
4. Rustpensioenen (algemeen) ..........................................................................................................................98
4.1 Voorwaarden ter toekenning..................................................................................................................98
4.2 Voorwaarden ter uitbetaling ..................................................................................................................99
4.3 Omvang van de pensioensuitkering........................................................................................................99
5. Bijzonder rustpensioenen gewezen echtgenoot (werknemer of zelfstandige)............................................102
5.1 (Historische) context .............................................................................................................................102
5.2 Voorwaarden ter toekenning......................................................................................................103
5.3 Voorwaarden ter uitbetaling ................................................................................................................103
5.3 Omvang van de pensioensuitkering ............................................................................................103
6. Overlevingspensioenen (algemeen) ............................................................................................................103
6.1 Context..................................................................................................................................................103
6.2 Voorwaarden ter toekenning......................................................................................................104
6.3 Voorwaarden ter uitbetaling ......................................................................................................104
6.4 Omvang van de pensioensuitkering......................................................................................................104
7. Bijzonder overlevingspensioen gewezen echtgenoot (ambtenaar) ............................................................105
7.1 Voorwaarden ter toekenning................................................................................................................105
7.2 Voorwaarden ter uitbetaling ................................................................................................................105
7.3 Omvang van de pensioensuitkering......................................................................................................105
8. Administratieve en financiële organisatie...................................................................................................105
Deel V: Beginselen van de bijdrageregelingen & de indeling in beroepscategorieën ...................................107
1. Beginselen van de bijdrageregelingen ........................................................................................................107
1.1 Algemene uitgangspunten ....................................................................................................................107
1.2 Regeling voor werknemers ...................................................................................................................107
1.3 Regeling voor zelfstandigen ..................................................................................................................109
1.3 Regeling voor ambtenaren .........................................................................................................110
2. De indeling in beroepscategorieën..............................................................................................................111
1.1 Belang ...................................................................................................................................................111
1.2 Technieken ter afbakening personele werkingssfeer sociale verzekeringen........................................111
THEMA 3: REGELINGEN VAN SOCIALE BIJSTAND .........................................................................................114
3
,Deel I: Tegemoetkomingen voor personen met een handicap ....................................................................114
1. Schets van de historische ontwikkeling .......................................................................................................114
2. Huidige basiswetgeving ..............................................................................................................................114
3. Doel .............................................................................................................................................................114
4. Voorwaarden ter toekenning van prestaties ..............................................................................................115
5. Voorziene prestaties ...................................................................................................................................116
6. Administratieve en financiële organisatie...................................................................................................118
Deel II: Het recht op maatschappelijke integratie .......................................................................................118
1. Schets van de historische ontwikkeling .......................................................................................................118
2. Huidige basiswetgeving ..............................................................................................................................119
3. Doel .............................................................................................................................................................119
4. Voorwaarden ter toekenning prestaties (art. 3 WMI) ................................................................................119
5. Voorziene prestaties ...................................................................................................................................120
6. Administratieve en financiële organisatie...................................................................................................123
Deel III: De gewaarborgde gezinsbijslagen ..................................................................................................124
1. Schets van de historische ontwikkeling .......................................................................................................124
2. Huidige basiswetgeving ..............................................................................................................................124
3. Doel .............................................................................................................................................................124
Deel IV: De inkomensgarantie voor ouderen ..............................................................................................124
1. Schets van de historische ontwikkeling .......................................................................................................124
2. Huidige basiswetgeving ..............................................................................................................................125
3. Doel .............................................................................................................................................................125
4. Voorwaarden ter toekenning prestaties (art. 3-4, 7 Wet IGO) ...................................................................125
5. Voorziene prestaties ...................................................................................................................................126
6. Administratieve en financiële organisatie...................................................................................................127
Deel V: Maatschappelijke dienstverlening van het OCMW .........................................................................128
1. Schets van de historische ontwikkeling .......................................................................................................128
2. Huidige basiswetgeving ..............................................................................................................................129
3. Doel .............................................................................................................................................................130
4. Voorwaarden ter toekenning prestaties .....................................................................................................130
5. Voorziene prestaties ...................................................................................................................................133
6. Administratieve en financiële organisatie...................................................................................................134
THEMA 4: ADMINISTRATIEF- EN PROCESRECHTELIJKE ASPECTEN ................................................................136
4
,Deel I: Het handvest van de sociaal verzekerde...........................................................................................136
1. Situering ......................................................................................................................................................136
2. Toepassingsgebied ......................................................................................................................................137
3. Algemene verplichtingen instellingen sociale zekerheid .............................................................................137
4. Regels inzake de toekenning van prestaties ...............................................................................................138
5. Terugvordering van onverschuldigd betaalde prestaties ............................................................................140
6. Mogelijkheid tot instellenberoep (art. 23 Handvest) ..................................................................................140
Deel II: Geschillenbeslechting .....................................................................................................................141
1. Bevoegde rechtscolleges .............................................................................................................................141
2. Rechtsingang ..............................................................................................................................................141
3. Behandeling van de zaak ............................................................................................................................141
5
,INLEIDING
• Doelstelling en inhoud opleidingsonderdeel
o Bijbrengen basiskennis Belgische socialezekerheidsrecht, vanuit historisch,
fundamenteel en positiefrechtelijk perspectief
§ Basisbegrippen en de fundamentele beginselen kunnen omschrijven
§ Ontstaansgeschiedenis en ratio legis diverse onderdelen
socialezekerheidsrecht kunnen toelichten.
§ Behandelde leerstof kunnen terugleiden tot toepasselijke wetgeving
§ Tijdens hoorcolleges overgedragen kennis van het positieve
socialezekerheidsrecht kunnen reproduceren
§ Mensenrechtelijk perspectief: Verband met rechten van de Mens
• Sociale zekerheid is hierin verweven
• In Gw. Vervat
§ Wetgevend perspectief: Positief Belgisch socialezekerheidsrecht
• Inhoudelijk stramien onderwijs socialezekerheidsrecht BACH:
Socialezekerheidsrecht (BACH)
Wat is sociale zekerheid?
Wat is socialezekerheidsrecht?
Sociale verzekeringen:
- Verplichte verzekering geneeskundige verzorging en uitkeringen
- Werkloosheidsverzekering (basis)
- Gezinsbijslagen (Vlaamse Gemeenschap)
- Verplichte pensioensverzekeringen (basis)
- Beginselen bijdragenregeling & indeling in beroepscategorieën (basis)
Sociale bijstandsvoorzieningen:
- Tegemoetkomingen personen met handicap
- Maatschappelijke integratie
- Gewaarborgde gezinsbijslag
- Inkomensgarantie ouderen
- Maatschappelijke dienstverlening OCMW
Administratieve en gerechtelijke aspecten
6
,THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID EN SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT
1. WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?
1.1 INLEIDING
• Focus op alledaagse menselijke noden
o 1. Ziekte: nood aan zorg, medische kosten; onvermogen te werken, inkomensverlies
§ Vb. Zieke persoon met probleem: Kosten om daar te liggen
• Zorgverlening kost geld: Medische kosten kunnen betalen
• Arbeidsongeschiktheid: Geen inkomen, en extra kosten
à Als er niets zou geregeld worden groot probleem
o 2. Moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten; nood aan rust,
inkomensverlies
§ Vb. Moeder worden met probleem: Kosten om daar te liggen
• Zorgverlening kost geld: Medische kosten kunnen betalen
• Arbeidsongeschiktheid: Geen inkomen, en extra kosten
à Socialezekerheid zorgt ervoor dat er bescherming is voor deze situaties,
dat men die kosten kan betalen en dat er vervangingsinkomen is wanneer
men arbeidsongeschikt is
o 3. Arbeidsongeval of beroepziekte: nood aan medische zorg, medische kosten;
onvermogen te werken of overlijden, inkomensverlies
§ Vb. 1: Bangladesh
• Mensen die door arbeidsomstandigheden in arbeidssituatie worden
geplaatst die tot ongeval of dood gevolg heeft gehad
• Socialezekerheid zorgt voor een extra tegemoetkoming omdat men
in arbeidsrelatie ongeval heeft gehad
§ Vb. 2: Cilo in brand in België (met dode werknemer)
• Inkomensvervanging voor wie overblijft
à In kader van professionele risico’s wordt men extra goed beschermt door
socialezekerheid
o 4. Handicap: verminderd verdienvermogen; verlies van zelfredzaamheid, nood aan
aangepaste hulp, bijkomende kosten
§ Vb. Handicapte man en zijn arbeidsmogelijkheden
• Door fysieke conditie gehindert om geld te verdienen op
arbeidsmarkt zoals gewone persoon
• Beperking zorgt ervoor dat verdienvermogen minder is dan gewone
personen (ongelijkheid)
à Socialezekerheid zorgt ervoor dat men die beperking zal compenseren,
financiële tegemoetkoming voor de handicap
7
, o 5. Werkloosheid: inkomensverlies; armoede
§ Vb. Werkloze man
• Iedereen moet arbeiden om inkomen te vergaren, waarmee men
kan leven en overleven
• Wanneer men plots die arbeidsmogelijkheid verliest, kan men in de
problemen komen en in armoede terechtkomen
à Socialezekerheid zorgt voor werkloosheidsuitkering, inkomensverlies
wordt gedekt door ajdelijke ondersteuning tot men een nieuwe plek in
arbeidsmarkt heeb gevonden
à Socialezekerheid zorgt voor bestaansminimum voor mensen die in
armoede leven (pogen armoede uit te bannen)
o 6. Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang
§ Vb. Kinderarbeid: Filipijns kindje die moet werken in vuilnisbelt om eten te
betalen voor de familie (vgl kinderen in het westen)
• Historisch moesten kinderen in B. werken, zorgt voor probleem van
opvoeding en onderhoud voor die kinderen
• Nog steeds in andere samenlevingen
à Socialezekerheid zorgt voor systeem van extra steun voor opvoeding en
onderhoud van kinderen (kinderen moeten niet voor problemen zorgen)
à Socialezekerheid zorgt voor gezinsbijslag: een minimum voor kinderen te
kunnen opvoeden
o 7. Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
§ Vb. Pensioen door ouderdom
• Historisch: Op 65 jaar waren meeste mensen niet meer in staat om
te werken
• Hedendaags: Pensioen à Teruggeven aan die mensen, en ook goed
voor degene die niet meer in staat zijn te werken
à Socialezekerheid zorgt voor recht op rust en pensioen, maatschappij
brengt terug voor wat je gedaan hebt
à Socialezekerheid zorgt voor een tegemoetkoming voor behoefte aan rust
en verminderd verdienvermogen
1.2 SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN GEBRUIKELIJKE BETEKENIS
• Cass.: Interpretatie van een woord: via gebruikelijke betekenis van een term in het
Nederlands
• Gebruikelijke betekenis (Van Dale):
Sociale zekerheid: a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt
uitgesloten b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te
verzekeren
8
, • Gebruikelijke betekenis (Van Dale): Dubbele betekenis
o a) Situationele betekenis/teleologische betekenis
o b) Instrumentele betekenis
à We bestuderen beide betekenissen
1.3 SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN SITUATIONELE/TELEOLOGISCHE BETEKENIS
• Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek
• Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS (1935) en “Freedom
from want” Roosevelt (1941)
o Simon Bolivar (1819):
§ Latijns-Amerikaanse vrijheidsvechter
§ “Beste bestuurssysteem is datgene dat het grootst mogelijke geluk, sociale
zekerheid en politieke stabiliteit geeft”
§ Niemand bezorgd dat die tekort zal komen
o Social Security Act VS (1935):
§ Wet over ouderdomspensioenen en beperkte werkloosheidsuitkering, later
aangevuld
o “Freedom from want” Roosevelt (1941):
§ President van VS
§ “Verlossing van gebrek”
§ Associatie met sociale zekerheid waar niemand nog gebrek lijdt
• Realiteit vs. ideaal:
o Ideaal: Situatie van vrijheid van bezorgdheid van gebrek
o MAAR: Uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel
o Doelgebonden teleologisch begrip: Doel dat men wil bereiken, maar nooit zal
worden gerealiseerd
à Sociale zekerheid is streven naar zekerheid (of veiligheid) voor onszelf en andere leden
van de samenleving
• Verband vervulling basisbehoefte aan “veiligheid”
o Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom)
§ Kwetsbaarheid die intrinsiek is aan de mens: Kindertijd, ziekte, handicap,
ouderdom
o Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële middelen om in
levensonderhoud en (medische) zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om
wettig inkomen te vergaren)
§ Maatschappelijke keuze om te betalen voor zorgverlening
§ Versterkte kwetsbaarheid: Vatbaar voor gezondheidskwaaltjes en medische
kosten
§ Begrensde mogelijkheden om wettig inkomen te vergaren
à Inspireert de sociale zekerheid voor streven naar veiligheid
9
, • Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke ordening
o Behoefte aan veiligheid (‘hoe veilig je u voelt’) als psychologisch gegeven vs.
kwetsbaarheid in maatschappelijke ordening
• Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak (patroon) én maatschappelijk
belang tot leniging:
o Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen economische
productie en verdeling welvaart
§ Gaandeweg hoe we onze economie structureren, creëert een intrinsieke
onrechtvaardigheid in welvaartsverdeling en risico voor arbeidsongevallen:
Vb. Werkgever van productie zal moeilijker arbeidsongevallen hebben, maar
verantwoordelijkheid voor werknemers en arbeidsongevallen vermijden
o Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
§ Om armoede uit te bannen: Liefdadigheidsorganisaties die armen
onderhielden (Christelijke instellingen) à Ingesijpeld in sociale zekerheid
§ Armoede is ook gevaar voor stabiliteit samenleving
• Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer “sociale risico’s”
structureert samenspel sociale verzekeringen en bijstandsvoorzieningen
o Leer van sociale risico’s: Mantra van sociale risico’s die sociale verzekeringen en
bijstandsvoorzieningen dekken à Kapstok van socialezekerheidsrecht
EXAMEN: De leer van sociale risico’s is de basis van het socialezekerheidsrecht
o Schema van traditionele sociale risico’s en prestatie uit sociale zekerheid
§ Traditionele risico’s: Specifieke invulling van gebrek dat men wil voorkomen
door sociale zekerheid à Sociale zekerheid in situationele/ teleologische
betekenis (<<)
10
Prof. Louckx
,INHOUDSOPGAVE
INLEIDING ..................................................................................................................................................... 6
THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID EN SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT...................................................................... 7
1. Wat is sociale zekerheid? ................................................................................................................................7
1.1 Inleiding ....................................................................................................................................................7
1.2 Sociale zekerheid in zijn gebruikelijke betekenis ............................................................................8
1.3 Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis .................................................................9
1.4 Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis ..................................................................................12
2. Wat is socialezekerheidsrecht? .....................................................................................................................13
2.1 Begrip ......................................................................................................................................................13
2.2 Voorwerp en karakter .............................................................................................................................14
2.3 Technieken: Sociale verzekeringen en sociale bijstand ..........................................................................15
2.4. Juridische grondslag: Het grondrecht op sociale zekerheid ..................................................................26
2.5 De verdeling van bevoegdheden in het domein van de sociale zekerheid .............................................37
2.6 Omkadering van de regelgeving in het domein van de sociale zekerheid ..............................................40
THEMA 2: SOCIALE VERZEKERINGEN NAAR BELGISCH RECHT ....................................................................... 42
Deel I: De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen ......................................... 42
1. Schets van de historische ontwikkeling .........................................................................................................42
2. Huidige basiswetgeving ................................................................................................................................44
3. De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging ...........................................................................45
3.1 Doel van de verzekeringsregeling ...........................................................................................................45
3.2 Voorwaarden ter toekenning van prestaties ..........................................................................................45
3.3 Voorziene prestaties ...............................................................................................................................48
3.4 Het Bijzonder Solidariteitsfonds (art. 25 GVU-Wet) ...............................................................................51
4. De uitkeringsverzekering...............................................................................................................................52
4.1 Doel van de verzekeringsregeling ...........................................................................................................52
4.2 Voorwaarden ter toekenning van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen ..................................................53
4.3 Hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen ................................................................................57
4.4 Aanvullende tegemoetkoming voor hulp van derden ............................................................................58
4.5 Ouderschapsuitkeringen .........................................................................................................................59
5. Administratieve organisatie ..........................................................................................................................60
6. Financiële organisatie ...................................................................................................................................61
Deel II: De werkloosheidsverzekering .......................................................................................................... 63
1. Schets van de historische ontwikkeling .........................................................................................................63
2. Huidige basiswetgeving ................................................................................................................................66
3. Doel ...............................................................................................................................................................66
4. Voorwaarden ter toekenning van prestaties ................................................................................................66
5. Voorziene prestaties .....................................................................................................................................75
6. Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................................77
2
,Deel III: De gezinsbijslagenverzekering ........................................................................................................ 78
1. Schets van de historische ontwikkeling .........................................................................................................78
2. Huidige basiswetgeving ................................................................................................................................82
3. Doel ...............................................................................................................................................................82
4. Voorwaarden ter toekenning van prestaties ................................................................................................83
5. Prestaties ......................................................................................................................................................85
6. Administratieve en financiële organisatie.....................................................................................................90
Deel IV: De verplichte pensioensverzekeringen ........................................................................................... 93
1. Schets van de historische ontwikkeling .........................................................................................................93
2. Huidige basiswetgeving ................................................................................................................................96
3. Doel ...............................................................................................................................................................97
4. Rustpensioenen (algemeen) ..........................................................................................................................98
4.1 Voorwaarden ter toekenning..................................................................................................................98
4.2 Voorwaarden ter uitbetaling ..................................................................................................................99
4.3 Omvang van de pensioensuitkering........................................................................................................99
5. Bijzonder rustpensioenen gewezen echtgenoot (werknemer of zelfstandige)............................................102
5.1 (Historische) context .............................................................................................................................102
5.2 Voorwaarden ter toekenning......................................................................................................103
5.3 Voorwaarden ter uitbetaling ................................................................................................................103
5.3 Omvang van de pensioensuitkering ............................................................................................103
6. Overlevingspensioenen (algemeen) ............................................................................................................103
6.1 Context..................................................................................................................................................103
6.2 Voorwaarden ter toekenning......................................................................................................104
6.3 Voorwaarden ter uitbetaling ......................................................................................................104
6.4 Omvang van de pensioensuitkering......................................................................................................104
7. Bijzonder overlevingspensioen gewezen echtgenoot (ambtenaar) ............................................................105
7.1 Voorwaarden ter toekenning................................................................................................................105
7.2 Voorwaarden ter uitbetaling ................................................................................................................105
7.3 Omvang van de pensioensuitkering......................................................................................................105
8. Administratieve en financiële organisatie...................................................................................................105
Deel V: Beginselen van de bijdrageregelingen & de indeling in beroepscategorieën ...................................107
1. Beginselen van de bijdrageregelingen ........................................................................................................107
1.1 Algemene uitgangspunten ....................................................................................................................107
1.2 Regeling voor werknemers ...................................................................................................................107
1.3 Regeling voor zelfstandigen ..................................................................................................................109
1.3 Regeling voor ambtenaren .........................................................................................................110
2. De indeling in beroepscategorieën..............................................................................................................111
1.1 Belang ...................................................................................................................................................111
1.2 Technieken ter afbakening personele werkingssfeer sociale verzekeringen........................................111
THEMA 3: REGELINGEN VAN SOCIALE BIJSTAND .........................................................................................114
3
,Deel I: Tegemoetkomingen voor personen met een handicap ....................................................................114
1. Schets van de historische ontwikkeling .......................................................................................................114
2. Huidige basiswetgeving ..............................................................................................................................114
3. Doel .............................................................................................................................................................114
4. Voorwaarden ter toekenning van prestaties ..............................................................................................115
5. Voorziene prestaties ...................................................................................................................................116
6. Administratieve en financiële organisatie...................................................................................................118
Deel II: Het recht op maatschappelijke integratie .......................................................................................118
1. Schets van de historische ontwikkeling .......................................................................................................118
2. Huidige basiswetgeving ..............................................................................................................................119
3. Doel .............................................................................................................................................................119
4. Voorwaarden ter toekenning prestaties (art. 3 WMI) ................................................................................119
5. Voorziene prestaties ...................................................................................................................................120
6. Administratieve en financiële organisatie...................................................................................................123
Deel III: De gewaarborgde gezinsbijslagen ..................................................................................................124
1. Schets van de historische ontwikkeling .......................................................................................................124
2. Huidige basiswetgeving ..............................................................................................................................124
3. Doel .............................................................................................................................................................124
Deel IV: De inkomensgarantie voor ouderen ..............................................................................................124
1. Schets van de historische ontwikkeling .......................................................................................................124
2. Huidige basiswetgeving ..............................................................................................................................125
3. Doel .............................................................................................................................................................125
4. Voorwaarden ter toekenning prestaties (art. 3-4, 7 Wet IGO) ...................................................................125
5. Voorziene prestaties ...................................................................................................................................126
6. Administratieve en financiële organisatie...................................................................................................127
Deel V: Maatschappelijke dienstverlening van het OCMW .........................................................................128
1. Schets van de historische ontwikkeling .......................................................................................................128
2. Huidige basiswetgeving ..............................................................................................................................129
3. Doel .............................................................................................................................................................130
4. Voorwaarden ter toekenning prestaties .....................................................................................................130
5. Voorziene prestaties ...................................................................................................................................133
6. Administratieve en financiële organisatie...................................................................................................134
THEMA 4: ADMINISTRATIEF- EN PROCESRECHTELIJKE ASPECTEN ................................................................136
4
,Deel I: Het handvest van de sociaal verzekerde...........................................................................................136
1. Situering ......................................................................................................................................................136
2. Toepassingsgebied ......................................................................................................................................137
3. Algemene verplichtingen instellingen sociale zekerheid .............................................................................137
4. Regels inzake de toekenning van prestaties ...............................................................................................138
5. Terugvordering van onverschuldigd betaalde prestaties ............................................................................140
6. Mogelijkheid tot instellenberoep (art. 23 Handvest) ..................................................................................140
Deel II: Geschillenbeslechting .....................................................................................................................141
1. Bevoegde rechtscolleges .............................................................................................................................141
2. Rechtsingang ..............................................................................................................................................141
3. Behandeling van de zaak ............................................................................................................................141
5
,INLEIDING
• Doelstelling en inhoud opleidingsonderdeel
o Bijbrengen basiskennis Belgische socialezekerheidsrecht, vanuit historisch,
fundamenteel en positiefrechtelijk perspectief
§ Basisbegrippen en de fundamentele beginselen kunnen omschrijven
§ Ontstaansgeschiedenis en ratio legis diverse onderdelen
socialezekerheidsrecht kunnen toelichten.
§ Behandelde leerstof kunnen terugleiden tot toepasselijke wetgeving
§ Tijdens hoorcolleges overgedragen kennis van het positieve
socialezekerheidsrecht kunnen reproduceren
§ Mensenrechtelijk perspectief: Verband met rechten van de Mens
• Sociale zekerheid is hierin verweven
• In Gw. Vervat
§ Wetgevend perspectief: Positief Belgisch socialezekerheidsrecht
• Inhoudelijk stramien onderwijs socialezekerheidsrecht BACH:
Socialezekerheidsrecht (BACH)
Wat is sociale zekerheid?
Wat is socialezekerheidsrecht?
Sociale verzekeringen:
- Verplichte verzekering geneeskundige verzorging en uitkeringen
- Werkloosheidsverzekering (basis)
- Gezinsbijslagen (Vlaamse Gemeenschap)
- Verplichte pensioensverzekeringen (basis)
- Beginselen bijdragenregeling & indeling in beroepscategorieën (basis)
Sociale bijstandsvoorzieningen:
- Tegemoetkomingen personen met handicap
- Maatschappelijke integratie
- Gewaarborgde gezinsbijslag
- Inkomensgarantie ouderen
- Maatschappelijke dienstverlening OCMW
Administratieve en gerechtelijke aspecten
6
,THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID EN SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT
1. WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?
1.1 INLEIDING
• Focus op alledaagse menselijke noden
o 1. Ziekte: nood aan zorg, medische kosten; onvermogen te werken, inkomensverlies
§ Vb. Zieke persoon met probleem: Kosten om daar te liggen
• Zorgverlening kost geld: Medische kosten kunnen betalen
• Arbeidsongeschiktheid: Geen inkomen, en extra kosten
à Als er niets zou geregeld worden groot probleem
o 2. Moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten; nood aan rust,
inkomensverlies
§ Vb. Moeder worden met probleem: Kosten om daar te liggen
• Zorgverlening kost geld: Medische kosten kunnen betalen
• Arbeidsongeschiktheid: Geen inkomen, en extra kosten
à Socialezekerheid zorgt ervoor dat er bescherming is voor deze situaties,
dat men die kosten kan betalen en dat er vervangingsinkomen is wanneer
men arbeidsongeschikt is
o 3. Arbeidsongeval of beroepziekte: nood aan medische zorg, medische kosten;
onvermogen te werken of overlijden, inkomensverlies
§ Vb. 1: Bangladesh
• Mensen die door arbeidsomstandigheden in arbeidssituatie worden
geplaatst die tot ongeval of dood gevolg heeft gehad
• Socialezekerheid zorgt voor een extra tegemoetkoming omdat men
in arbeidsrelatie ongeval heeft gehad
§ Vb. 2: Cilo in brand in België (met dode werknemer)
• Inkomensvervanging voor wie overblijft
à In kader van professionele risico’s wordt men extra goed beschermt door
socialezekerheid
o 4. Handicap: verminderd verdienvermogen; verlies van zelfredzaamheid, nood aan
aangepaste hulp, bijkomende kosten
§ Vb. Handicapte man en zijn arbeidsmogelijkheden
• Door fysieke conditie gehindert om geld te verdienen op
arbeidsmarkt zoals gewone persoon
• Beperking zorgt ervoor dat verdienvermogen minder is dan gewone
personen (ongelijkheid)
à Socialezekerheid zorgt ervoor dat men die beperking zal compenseren,
financiële tegemoetkoming voor de handicap
7
, o 5. Werkloosheid: inkomensverlies; armoede
§ Vb. Werkloze man
• Iedereen moet arbeiden om inkomen te vergaren, waarmee men
kan leven en overleven
• Wanneer men plots die arbeidsmogelijkheid verliest, kan men in de
problemen komen en in armoede terechtkomen
à Socialezekerheid zorgt voor werkloosheidsuitkering, inkomensverlies
wordt gedekt door ajdelijke ondersteuning tot men een nieuwe plek in
arbeidsmarkt heeb gevonden
à Socialezekerheid zorgt voor bestaansminimum voor mensen die in
armoede leven (pogen armoede uit te bannen)
o 6. Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang
§ Vb. Kinderarbeid: Filipijns kindje die moet werken in vuilnisbelt om eten te
betalen voor de familie (vgl kinderen in het westen)
• Historisch moesten kinderen in B. werken, zorgt voor probleem van
opvoeding en onderhoud voor die kinderen
• Nog steeds in andere samenlevingen
à Socialezekerheid zorgt voor systeem van extra steun voor opvoeding en
onderhoud van kinderen (kinderen moeten niet voor problemen zorgen)
à Socialezekerheid zorgt voor gezinsbijslag: een minimum voor kinderen te
kunnen opvoeden
o 7. Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
§ Vb. Pensioen door ouderdom
• Historisch: Op 65 jaar waren meeste mensen niet meer in staat om
te werken
• Hedendaags: Pensioen à Teruggeven aan die mensen, en ook goed
voor degene die niet meer in staat zijn te werken
à Socialezekerheid zorgt voor recht op rust en pensioen, maatschappij
brengt terug voor wat je gedaan hebt
à Socialezekerheid zorgt voor een tegemoetkoming voor behoefte aan rust
en verminderd verdienvermogen
1.2 SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN GEBRUIKELIJKE BETEKENIS
• Cass.: Interpretatie van een woord: via gebruikelijke betekenis van een term in het
Nederlands
• Gebruikelijke betekenis (Van Dale):
Sociale zekerheid: a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt
uitgesloten b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te
verzekeren
8
, • Gebruikelijke betekenis (Van Dale): Dubbele betekenis
o a) Situationele betekenis/teleologische betekenis
o b) Instrumentele betekenis
à We bestuderen beide betekenissen
1.3 SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN SITUATIONELE/TELEOLOGISCHE BETEKENIS
• Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek
• Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS (1935) en “Freedom
from want” Roosevelt (1941)
o Simon Bolivar (1819):
§ Latijns-Amerikaanse vrijheidsvechter
§ “Beste bestuurssysteem is datgene dat het grootst mogelijke geluk, sociale
zekerheid en politieke stabiliteit geeft”
§ Niemand bezorgd dat die tekort zal komen
o Social Security Act VS (1935):
§ Wet over ouderdomspensioenen en beperkte werkloosheidsuitkering, later
aangevuld
o “Freedom from want” Roosevelt (1941):
§ President van VS
§ “Verlossing van gebrek”
§ Associatie met sociale zekerheid waar niemand nog gebrek lijdt
• Realiteit vs. ideaal:
o Ideaal: Situatie van vrijheid van bezorgdheid van gebrek
o MAAR: Uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel
o Doelgebonden teleologisch begrip: Doel dat men wil bereiken, maar nooit zal
worden gerealiseerd
à Sociale zekerheid is streven naar zekerheid (of veiligheid) voor onszelf en andere leden
van de samenleving
• Verband vervulling basisbehoefte aan “veiligheid”
o Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom)
§ Kwetsbaarheid die intrinsiek is aan de mens: Kindertijd, ziekte, handicap,
ouderdom
o Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële middelen om in
levensonderhoud en (medische) zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om
wettig inkomen te vergaren)
§ Maatschappelijke keuze om te betalen voor zorgverlening
§ Versterkte kwetsbaarheid: Vatbaar voor gezondheidskwaaltjes en medische
kosten
§ Begrensde mogelijkheden om wettig inkomen te vergaren
à Inspireert de sociale zekerheid voor streven naar veiligheid
9
, • Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke ordening
o Behoefte aan veiligheid (‘hoe veilig je u voelt’) als psychologisch gegeven vs.
kwetsbaarheid in maatschappelijke ordening
• Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak (patroon) én maatschappelijk
belang tot leniging:
o Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen economische
productie en verdeling welvaart
§ Gaandeweg hoe we onze economie structureren, creëert een intrinsieke
onrechtvaardigheid in welvaartsverdeling en risico voor arbeidsongevallen:
Vb. Werkgever van productie zal moeilijker arbeidsongevallen hebben, maar
verantwoordelijkheid voor werknemers en arbeidsongevallen vermijden
o Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
§ Om armoede uit te bannen: Liefdadigheidsorganisaties die armen
onderhielden (Christelijke instellingen) à Ingesijpeld in sociale zekerheid
§ Armoede is ook gevaar voor stabiliteit samenleving
• Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer “sociale risico’s”
structureert samenspel sociale verzekeringen en bijstandsvoorzieningen
o Leer van sociale risico’s: Mantra van sociale risico’s die sociale verzekeringen en
bijstandsvoorzieningen dekken à Kapstok van socialezekerheidsrecht
EXAMEN: De leer van sociale risico’s is de basis van het socialezekerheidsrecht
o Schema van traditionele sociale risico’s en prestatie uit sociale zekerheid
§ Traditionele risico’s: Specifieke invulling van gebrek dat men wil voorkomen
door sociale zekerheid à Sociale zekerheid in situationele/ teleologische
betekenis (<<)
10
