, Rechtspsychologie 2023-2024
DEEL I. EEN KORTE INLEIDING IN DE (RECHTS)PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de (rechts)psychologie
1.1. De oorsprong en geschiedenis van voor het recht relevante psychologie
1.2. Verschillende op het recht toegepaste en voor het recht relevante psychologische disciplines
1.3. De doelstellingen en reikwijdte van de rechtspsychologie
1.4. De rol van de rechtspsychologie in het licht van verschillende rechtssystemen
2. De binnen de (rechts)psychologie gehanteerde methoden en technieken van onderzoek
2.1. De rechtspsychologie als empirische wetenschap
2.2. De rechtspsychologie: een overwegend kwantitatief experimentele traditie
2.2.1. Van studieobject naar onderzoeksbevindingen
2.2.2. De betrouwbaarheid en validiteit van onderzoek
DEEL II. THE BIGGER PICTURE: HET BELANG VAN HET VINDEN EN TOEPASSEN VAN BEST PRACTICES
3. De waarheidsvinding en procedurele rechtvaardigheid
4. Gerechtelijke dwalingen
4.1. Concept
4.2. Prevalentie wereldwijd
4.3. De afwezigheid van erkende onterechte veroordelingen in België
4.4. De oorzaken van gerechtelijke dwalingen
4.5. Het voorkomen en herstellen van gerechtelijke dwalingen
5. Het waarborgen van de procedurele rechten van betrokkenen
5.1. De relevantie van internationale en Europese mensenrechten
5.2. Het risico op een schending van het recht op een eerlijk proces
5.3. De impact op andere fundamentele rechten
DEEL III. HET BEKOMEN VAN INFORMATIE VAN PARTIJEN BETROKKEN IN EEN PROCEDURE
1. Bij wijze van achtergrond: enkele basisprincipes met betrekking tot waarneming en geheugen
6.1. De werking van het geheugen
6.2. Invloeden op het geheugen
6.2.1. Schema’s
6.2.2. Suggestie
Rechtspsychologie 2023-2024 1
, 6.2.3. Sociale beïnvloeding
6.2.4. Vergeten
6.3. Pseudoherinneringen
6.4. Verdringing en hervonden herinneringen
6.5. Geheugenverlies voor een delict?
6.5.1. Organische amnesie
6.5.2. Dissociatieve amnesie
6.5.3. Gesimuleerde amnesie
2. Het onderzoeken en wegen van scenario’s en het belang van alibi’s
7.1. Alternatieve scenario’s
7.2. Een alibi als het startpunt van een alternatief scenario
7.3. De beoordeling van de geloofwaardigheid en waarachtigheid van een alibi
7.3.1. De reconstructiefase
7.3.2. De validatiefase
7.3.3. De beoordelingsfase
7.4. Enkele kanttekeningen bij de beoordeling van de geloofwaardigheid van alibi's
7.4.1. De beoordeling van alibi's in het licht van verschillende rechtssystemen
7.4.2. De beoordeling van alibi's door verschillende doelgroepen
3. Investigative interviewing: het (ver)horen van betrokkenen
8.1. De centrale rol van verklaringen in procedures
8.2. Verschillende verhoorstijlen en hun impact
8.2.1. Verschillende soorten vragen en basiscommunicatie
8.2.2. De beschuldigende verhoorstijl
8.2.3. De informatieverzamelende verhoorstijl
8.2.4. De Mendez Principles
8.3. Het belang van investigative interviewing voor fundamentele rechten
4. Kwetsbare personen
9.1. Kwetsbaarheid en kwetsbare personen: what’s in a name?
9.1.1. Kwetsbaarheid in de rechtspraak van het EHRM
Verdachten:
Slachtoffers:
9.1.2. Kwetsbaarheid in EU-instrumenten
Verdachten:
Slachtoffers:
9.1.3. Kwetsbaarheid in academisch onderzoek
Verdachten:
Slachtoffers en getuigen:
9.1.4. Enkele reflecties met betrekking tot de juridische en academische aandacht voor kwetsbaarheid
9.2. De kwetsbaarheid van verdachten
9.2.1. Naar een omvattende omschrijving van de kwetsbaarheid van verdachten
9.2.1.1. De uitoefening van de procedurele rechten als centrale problematiek
9.2.1.2. De cognitieve capaciteiten en vaardigheden van een verdachte
9.2.1.3. Het interactieve en dynamische karakter van kwetsbaarheid
9.2.2. Specifieke waarborgen voor kwetsbare verdachten
9.2.2.1. Aandacht voor specifieke behoeften bij implementatie van regelgeving
9.2.2.2. De onverwijlde vaststelling van kwetsbaarheid
Rechtspsychologie 2023-2024 2
, 9.2.2.3. Het recht op informatie: aangepaste bewoordingen
9.2.2.4. Het recht op toegang tot een raadsman: geen afstand
9.2.2.5. De opname van het verhoor
9.2.2.6. De bijstand door een geschikte volwassene
9.2.3. Uitdagingen bij de vaststelling van kwetsbaarheid
9.2.3.1. Verantwoordelijkheden van de betrokken actoren
9.2.3.2. Het risico op onderschatting
9.2.3.3. De meerwaarde en beperkingen van bestaande tools, opleiding en training
9.3. Kwetsbare getuigen en slachtoffers
9.3.1. Minderjarigen
9.3.2. Kwetsbare meerderjarige slachtoffers en getuigen
9.3.3. Specifieke waarborgen voor kwetsbare getuigen en slachtoffers
9.3.3.1. Het vermijden van secundaire victimisatie
9.3.3.2. Het verloop van het verhoor
9.3.3.3. De bijstand tijdens het verhoor
9.3.3.4. De opname van het verhoor
9.3.3.5. De persoonlijke verschijning ter terechtzitting
9.4. Enkele reflecties bij de waarborgen voor kwetsbare personen in de Belgische context
5. Op zoek naar de waarheid: leugendetectie
1.1. Concepten
1.1.1. Leugens, waarheden en waarachtigheden
1.1.2. Verschillende leugendetectietechnieken
10.2. Fysiologische technieken: de polygraaf
10.2.1. Algemene uitgangspunten: de polygraaf als omstreden instrument
10.2.2. De tijdens de polygraaftest gehanteerde vraagtechnieken
10.2.2.1. De controlevraagtechniek
10.2.2.2. De geheugendetectietest
10.2.3. De accuraatheid van de polygraaftest
10.2.4. Het gebruik van de polygraaf in België
10.3. Verbale leugendetectiesignalen
10.3.1. Verschillende verbale leugendetectietechnieken
10.3.2. De accuraatheid van de verschillende verbale leugendetectietechnieken
10.4. Een bijzondere vorm van ‘misleiding’ als obstakel van leugendetectie: malingering
10.4.1. Het concept: veinzen en overdrijven
10.4.2. Motieven voor malingering
10.4.3. Het simuleren van een stoornis
10.4.4. Het detecteren van malingering
6. Het identificeren van daders: ooggetuigenherkenningen
11.1. Meervoudige confrontaties / lineup procedures
11.2. Verschillende procedures
11.2.1. Opsporingsdoeleinden vs. bewijsdoeleinden
11.2.2. De lineup vs. show-up
11.2.3. De sequentiële vs. simultane lineup
11.2.4. De foto- vs. video- vs. live-lineup
11.3 De in acht te nemen variabelen
11.3.1 Schattingsvariabelen
Rechtspsychologie 2023-2024 3
DEEL I. EEN KORTE INLEIDING IN DE (RECHTS)PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de (rechts)psychologie
1.1. De oorsprong en geschiedenis van voor het recht relevante psychologie
1.2. Verschillende op het recht toegepaste en voor het recht relevante psychologische disciplines
1.3. De doelstellingen en reikwijdte van de rechtspsychologie
1.4. De rol van de rechtspsychologie in het licht van verschillende rechtssystemen
2. De binnen de (rechts)psychologie gehanteerde methoden en technieken van onderzoek
2.1. De rechtspsychologie als empirische wetenschap
2.2. De rechtspsychologie: een overwegend kwantitatief experimentele traditie
2.2.1. Van studieobject naar onderzoeksbevindingen
2.2.2. De betrouwbaarheid en validiteit van onderzoek
DEEL II. THE BIGGER PICTURE: HET BELANG VAN HET VINDEN EN TOEPASSEN VAN BEST PRACTICES
3. De waarheidsvinding en procedurele rechtvaardigheid
4. Gerechtelijke dwalingen
4.1. Concept
4.2. Prevalentie wereldwijd
4.3. De afwezigheid van erkende onterechte veroordelingen in België
4.4. De oorzaken van gerechtelijke dwalingen
4.5. Het voorkomen en herstellen van gerechtelijke dwalingen
5. Het waarborgen van de procedurele rechten van betrokkenen
5.1. De relevantie van internationale en Europese mensenrechten
5.2. Het risico op een schending van het recht op een eerlijk proces
5.3. De impact op andere fundamentele rechten
DEEL III. HET BEKOMEN VAN INFORMATIE VAN PARTIJEN BETROKKEN IN EEN PROCEDURE
1. Bij wijze van achtergrond: enkele basisprincipes met betrekking tot waarneming en geheugen
6.1. De werking van het geheugen
6.2. Invloeden op het geheugen
6.2.1. Schema’s
6.2.2. Suggestie
Rechtspsychologie 2023-2024 1
, 6.2.3. Sociale beïnvloeding
6.2.4. Vergeten
6.3. Pseudoherinneringen
6.4. Verdringing en hervonden herinneringen
6.5. Geheugenverlies voor een delict?
6.5.1. Organische amnesie
6.5.2. Dissociatieve amnesie
6.5.3. Gesimuleerde amnesie
2. Het onderzoeken en wegen van scenario’s en het belang van alibi’s
7.1. Alternatieve scenario’s
7.2. Een alibi als het startpunt van een alternatief scenario
7.3. De beoordeling van de geloofwaardigheid en waarachtigheid van een alibi
7.3.1. De reconstructiefase
7.3.2. De validatiefase
7.3.3. De beoordelingsfase
7.4. Enkele kanttekeningen bij de beoordeling van de geloofwaardigheid van alibi's
7.4.1. De beoordeling van alibi's in het licht van verschillende rechtssystemen
7.4.2. De beoordeling van alibi's door verschillende doelgroepen
3. Investigative interviewing: het (ver)horen van betrokkenen
8.1. De centrale rol van verklaringen in procedures
8.2. Verschillende verhoorstijlen en hun impact
8.2.1. Verschillende soorten vragen en basiscommunicatie
8.2.2. De beschuldigende verhoorstijl
8.2.3. De informatieverzamelende verhoorstijl
8.2.4. De Mendez Principles
8.3. Het belang van investigative interviewing voor fundamentele rechten
4. Kwetsbare personen
9.1. Kwetsbaarheid en kwetsbare personen: what’s in a name?
9.1.1. Kwetsbaarheid in de rechtspraak van het EHRM
Verdachten:
Slachtoffers:
9.1.2. Kwetsbaarheid in EU-instrumenten
Verdachten:
Slachtoffers:
9.1.3. Kwetsbaarheid in academisch onderzoek
Verdachten:
Slachtoffers en getuigen:
9.1.4. Enkele reflecties met betrekking tot de juridische en academische aandacht voor kwetsbaarheid
9.2. De kwetsbaarheid van verdachten
9.2.1. Naar een omvattende omschrijving van de kwetsbaarheid van verdachten
9.2.1.1. De uitoefening van de procedurele rechten als centrale problematiek
9.2.1.2. De cognitieve capaciteiten en vaardigheden van een verdachte
9.2.1.3. Het interactieve en dynamische karakter van kwetsbaarheid
9.2.2. Specifieke waarborgen voor kwetsbare verdachten
9.2.2.1. Aandacht voor specifieke behoeften bij implementatie van regelgeving
9.2.2.2. De onverwijlde vaststelling van kwetsbaarheid
Rechtspsychologie 2023-2024 2
, 9.2.2.3. Het recht op informatie: aangepaste bewoordingen
9.2.2.4. Het recht op toegang tot een raadsman: geen afstand
9.2.2.5. De opname van het verhoor
9.2.2.6. De bijstand door een geschikte volwassene
9.2.3. Uitdagingen bij de vaststelling van kwetsbaarheid
9.2.3.1. Verantwoordelijkheden van de betrokken actoren
9.2.3.2. Het risico op onderschatting
9.2.3.3. De meerwaarde en beperkingen van bestaande tools, opleiding en training
9.3. Kwetsbare getuigen en slachtoffers
9.3.1. Minderjarigen
9.3.2. Kwetsbare meerderjarige slachtoffers en getuigen
9.3.3. Specifieke waarborgen voor kwetsbare getuigen en slachtoffers
9.3.3.1. Het vermijden van secundaire victimisatie
9.3.3.2. Het verloop van het verhoor
9.3.3.3. De bijstand tijdens het verhoor
9.3.3.4. De opname van het verhoor
9.3.3.5. De persoonlijke verschijning ter terechtzitting
9.4. Enkele reflecties bij de waarborgen voor kwetsbare personen in de Belgische context
5. Op zoek naar de waarheid: leugendetectie
1.1. Concepten
1.1.1. Leugens, waarheden en waarachtigheden
1.1.2. Verschillende leugendetectietechnieken
10.2. Fysiologische technieken: de polygraaf
10.2.1. Algemene uitgangspunten: de polygraaf als omstreden instrument
10.2.2. De tijdens de polygraaftest gehanteerde vraagtechnieken
10.2.2.1. De controlevraagtechniek
10.2.2.2. De geheugendetectietest
10.2.3. De accuraatheid van de polygraaftest
10.2.4. Het gebruik van de polygraaf in België
10.3. Verbale leugendetectiesignalen
10.3.1. Verschillende verbale leugendetectietechnieken
10.3.2. De accuraatheid van de verschillende verbale leugendetectietechnieken
10.4. Een bijzondere vorm van ‘misleiding’ als obstakel van leugendetectie: malingering
10.4.1. Het concept: veinzen en overdrijven
10.4.2. Motieven voor malingering
10.4.3. Het simuleren van een stoornis
10.4.4. Het detecteren van malingering
6. Het identificeren van daders: ooggetuigenherkenningen
11.1. Meervoudige confrontaties / lineup procedures
11.2. Verschillende procedures
11.2.1. Opsporingsdoeleinden vs. bewijsdoeleinden
11.2.2. De lineup vs. show-up
11.2.3. De sequentiële vs. simultane lineup
11.2.4. De foto- vs. video- vs. live-lineup
11.3 De in acht te nemen variabelen
11.3.1 Schattingsvariabelen
Rechtspsychologie 2023-2024 3
