'23-'24 Veiligheid, terrorisme en mensenrechten: samenvatting (alle lesnotities, inclusief gastcolleges)

VTM: Lesnotities
Inhoudsopgave
1 INLEIDING................................................................................................................................................... 3
2 PERSPECTIEVEN OP VEILIGHEID IN VERHOUDING TOT CONTROLECULTUUR EN INSTRUMENTALISTISCH
STRAFRECHT.................................................................................................................................................. 8
2.1 DE TWAALF LAATMODERNE TRANSFORMATIES IN DE CRIMINOLOGIE............................................................................8
2.2 DE TWAALF VERANDERINGEN EN BELEIDSSCHIZOFRENIE VERKLAARD............................................................................9
2.3 DE (ONHOUDBARE) MYTHE VAN DE SOEVEREINE VEILIGHEIDSSTAAT...........................................................................10
2.4 AANPASSINGSSTRATEGIE VS ONTKENNINGSSTRATEGIE/ACTING OUT...........................................................................10
2.5 DE 2 CRIMINOLOGISCHE ‘NARRATIEVEN’ VAN DE LAATMODERNITEIT..........................................................................12
3 RECHTVAARDIGINGEN VAN VEILIGHEID MET INBEGRIP VAN AFDRACHT VAN VEILIGHEIDSZORG AAN
PRIVATE ACTOREN....................................................................................................................................... 14
3.1 PARADOXEN VAN VEILIGHEID ALS EEN ONOMSTREDEN BELEIDSOPTIE.........................................................................14
3.2 6 VEILIGHEIDSPARADOXEN DIE EVIDENTIE VEILIGHEID WEERSPREKEN.........................................................................14
3.3 EEN RECHTVAARDIGING VOOR VEILIGHEIDSZORG – INSPIRATIE BIJ STRAF....................................................................16
4 (BELGISCH) STRAFRECHTELIJK INSTRUMENTARIUM INZAKE TERRORISME..................................................18
4.1 ISRAËL-PALESTINA (EXTRA)...............................................................................................................................18
4.2 SOORTEN TERRORISME (EXTRA).........................................................................................................................19
4.3 HERHALING: STRAFRECHT ALS EEN INSTRUMENT VAN BEHEERSING............................................................................20
4.4 ENKELE VOORBEELDEN VAN ‘ACTING OUT’ IN RELATIE TOT TERRORISME.....................................................................20
4.5 (BELGISCH) STRAFRECHTELIJK INSTRUMENTARIUM INZAKE TERRORISME......................................................................20
5 GASTCOLLEGE SOFIE ROYER: HET EVENWICHT TUSSEN VEILIGHEID EN PRIVACY IN DRIE VRAAGSTUKKEN. .28
5.1 DE DATARETENTIESAGA....................................................................................................................................28
5.2 VERSCHILLENDE BEWARINGSREGIMES..................................................................................................................31
5.3 GEZICHTS- EN GEDRAGSHERKENNINGSCAMERA’S...................................................................................................33
5.3.1 Gezichtsherkenning luchthaven............................................................................................................33
5.3.2 ClearView AI..........................................................................................................................................34
5.3.3 Gedragsherkenningscamera’s...............................................................................................................34
5.4 DATAGEDREVEN STRAFONDERZOEKEN.................................................................................................................35
6 GASTCOLLEGE PAUL PONSAERS: DE ZWARTE JASMIJN OF DE DWALINGEN VAN DE LONE ACTOR DOORHEEN
EUROPA....................................................................................................................................................... 38
6.1 ACTUA: ABDESSALEM LASSOUED........................................................................................................................38
6.2 GESCHIEDENIS................................................................................................................................................38
6.3 SEIFALLAH BEN HASSINE...................................................................................................................................40
6.4 AHMED ROUISI...............................................................................................................................................42
6.5 5 CASES VAN ‘LONE ACTORS’ TUNESIËRS BETROKKEN IN TERREURDOSSIERS.................................................................44
6.5.1 Anis Amri...............................................................................................................................................44
6.5.2 Abdel Majid Touil..................................................................................................................................45
6.5.3 Brahim Aouissaoui.................................................................................................................................45
6.5.4 Mohamed Lahouaiej Bouhlel................................................................................................................46
6.5.5 Abelssalem Lassoued............................................................................................................................46
7 GASTCOLLEGE 3: TERRORISME EN HET RECHT OP VRIJHEID: ADMINISTRATIEVE MAATREGELEN IN HET VK.48
7.1 PREVENTIE.....................................................................................................................................................48
7.2 OVERZICHT LES...............................................................................................................................................48
7.3 HET RECHT OP VRIJHEID (ART. 5, §1 EVRM).......................................................................................................49
7.4 VRIJHEIDSBEROVING VS VRIJHEIDSBEPERKING........................................................................................................50


1

, 7.5 ATCSA 2001................................................................................................................................................51
7.6 CONTROL ORDERS...........................................................................................................................................51
7.7 TPIMS..........................................................................................................................................................52
7.8 EN BELGIË?................................................................................................................................................... 52
8 GASTCOLLEGE 4: B. HERREMANS: TRANSITIONAL JUSTICE IN DE SYRISCHE CONTEXT..................................53
8.1 ACHTERGROND CONFLICT.................................................................................................................................53
8.2 INSPANNINGEN VOOR RECHTVAARDIGHEID...........................................................................................................57
8.3 SLOTBESCHOUWINGEN.....................................................................................................................................60
9 (BELGISCH) STRAFRECHTELIJK INSTRUMENTARIUM INZAKE TERRORISME (DEEL 2) – NIET TE KENNEN........62
10 MARTELING + FOLTERPRAKTIJKEN IN VERHOUDING TOT STRAFRECHTELIJKE BEWIJSVERKRIJGING...........63
10.1 VOORAF: FOLTERVERBOD IN NATIONAAL EN INTERNATIONAAL RECHT......................................................................63
10.2 VOORAF: HET FOLTERVERBOD: 2 MOGELIJKE ETHISCHE POSITIES.............................................................................64
10.3 “WREEDHEID” IN DE GESCHIEDENIS VAN DE (WESTERSE) FILOSOFIE........................................................................65
10.4 FOLTERING: 5 VOORNAAMSTE RECHTVAARDIGINGSGRONDEN.................................................................................66
11 EXAMEN.................................................................................................................................................. 67
11.1 NUTTIGE INFORMATIE EXAMEN........................................................................................................................67
11.2 VOORBEELDEN MEERKEUZEVRAGEN..................................................................................................................68




2

, 1 Inleiding
Examen
- 4 meerkeuzevragen over elke te bestuderen tekst (4 x 4 punten = 16 punten)
- 4 meerkeuzevragen over gastcolleges (4 x 1 punt = 4 punten)
- Geen giscorrectie
- Wanneer? Woensdag 24 januari om 9u (voorlopig!)

Overzicht van verloop examen
Praktisch
- ! Laatste les 21 december: onlineles
- ! Les van 7 december: informatie over examen, want laatste fysieke les
- Gastcolleges (heel maand november zijn het gastcolleges! Het wordt opgenomen)
o Sofie Royer: Veiligheid in verhouding tot het privéleven
 Netwidening:
 Het gebruik van slimme camera’s wordt gebruikt om terroristen te
vangen, maar wordt intussen ook gebruikt om mensen te vangen
achter het stuur met een gsm
 De opleving van Passenger Locator Form: ontstaan door COVID19,
maar nu maakt het een doorstart naar de normale wereld
o Paul Ponsaers: Islamitische staat
 Is het een vorm van terrorisme of is het een oorlogsdaad/misdrijven?
 Dabiq : online tijdschrift voor islamitsiche radicalisering en rekrutering
 Heel goede auteur en schrijft over aanslagen
o Ward Yperman: Verhouding tussen terrorisme en vrijheid van art. 5 EVRM
 Positieve en negatieve functies die staten moeten uitvoeren binnen het
kader van het EVRM: ook wel schild- en zwaardfunctie genoemd
o Brigitte Herremans: Burgeroorlog in Syrië: Hoe bestraffen van massaslachtingen
 Veel geopolitieke belangen
 Universele jurisdictie: rechtbanken oprichten voor folteraars
 Overgangsjustitie

Inhoudelijk
Strafbare poging =
- Crimineel voornemen/intentie
- Begin van uitvoering
- Een onderbreking van het begin van uitvoering dat onafhankelijk is van de impuls van de
dader

Voorbereidingshandelingen bij terrorisme
- Kom je in traject van daderschap
- Conceptueel is dat iets waar je sneller aan zult denken
o Bv. je krijgt de kans Hitler te vermoorden als baby met de kennis van wat hij in de
toekomst zal verrichten. Echter in de praktijk als je iemand zal aanhouden zal je 2x
nadenken vooraleer je iemand aanhoudt of bevraagt

Literatuur
- Jullie zullen thuis vier teksten bestuderen – voor aanvang of na afloop van de les – naar eigen
inzichten maar mijn suggestie is om het voor de les te doen
- In totaal een honderdtal bladzijden – is niet veel maar bestudeer de teksten grondig

3