Samenvatting dierkunde

Dierkunde
Hoofdstuk 1: inleiding
Opdeling dierkunde:
- Naar diergroep
 Malacologie: studie van weekdieren
 Entomologie: studie van insecten
 Helminthologie: studie van wormen
 Parasitologie: studie van allerlei groepen van parasieten
 Ornithologie: studie van vogels
 Mammalogie: studie van zoogdieren
- Naar vraagstelling
 Morfologie: studie van vormen en hoe ze bewegen
 Histologie: studie van de weefsels
 Fysiologie: studie van de levensprocessen in een dier, hoe organen werken
 Ecologie: studie van de relaties van een dier in zijn omgeving
 Ecofysiologie: studie van de processen die zich in een dier afspelen, in relatie
tot de omgevingsfactoren
 Systematiek: studie van de verscheidenheid
 Ethologie: studie van het gedrag van een dier

Wat is leven?
 Moeilijk te definiëren, want voortdurende evoluties, kenmerken veranderen
Aantal kenmerken gemeenschappelijk
- Unieke chemische samenstellingen
 Macromoleculen, die in de omgeving voorkomen omdat ze gemaakt worden
door levende organisme
 Nucleïnezuren
 Proteïnen (eiwitten)
 Koolhydraten
 Lipiden (vetten)
 Hiërarchische organisatieniveaus
 Voortplanting
 Combinatie van erfelijkheid met variatie die ontstaat.
 Genetische code
 Opeenvolging van nucleïnezuren in DNA
 Code kan soms veranderen naar nakomelingen
 Metabolisme
Het proces waarbij voedingsstoffen worden opgenomen uit de omgeving die
worden afgebroken tot eenvoudige moleculen
 Waarbij energie of bouwstenen uitkomen
 Ontwikkeling en groei
Groei kan lineair als sprongen verlopen

Wat is een dier?
 Pantoffeldiertje is GEEN dier, want zijn 1 cellige (1 cellige zijn nooit dieren)

Opdeling 3 domeinen, onderverdeeld in 2 grote groepen

, - Groep Eukaryoten (=eukarya): volledige celbouw
 Regnum protista: eencelligen die niet noodzakelijk verwant zijn met
elkaar MAAR:
Gemeenschappelijke kenmerken:
 Unicellulair, eventueel kolonievormend
 Meestal microscopisch klein
 Voorouders van meercellige
o Functionele groepen op basis van voedingswijze:
*foto-autotroof:
- Zelf chemische energie/moleculen te maken door energie (zonlicht) uit de
omgeving te halen
*Heterotroof:
- Voeden zich door actief organisch materiaal op te nemen
- Absorptie van opgeloste organische materialen

 Regnum fungi: schimmels en zwammen
Vb. Paddenstoelen
*Saprofaag (dood materiaal), parasitair (levend materiaal) leven
*Bevatten geen fotosynthetische pigmenten wel een stijve celwand
*heterotroof: nemen organische bestanddelen op vanuit hun milieu
o Twee phyla in fungi:
*myxomycophyta: slijmzwammen, zonder celwanden.
 Tegenwoordig als aparte groep buiten Fungi geplaatst
*eumycophyta: de echte zwammen, stijve celwanden

 Regnum plantea: planten
*Multicellulair
*Foto-autroof: o.i.v licht moleculen maken
*Stijve celwanden  niet mobiel, moeilijk te bewegen
*Koolhydraten slaan ze op onder vorm van zetmeel

 Regnum Animalia: dieren
*Multicellulair
*Heterotroof
*Koolhydraten opgeslagen als glycogeen
*Geen celwand, wel cytoplasma met celmembraan waardoor cellen
bewegelijk zijn
 Gespecialiseerde intercellulaire verbindingen mogelijk doordat er
geen celwand is.
*Door spiercellen en zenuwcellen bewegen mogelijk
*seksuele voortplanting
 zaadcel versmelt met eicel tot zygote die door regelmatige
klievingspatronen zich verder ontwikkelt

, - Groep Prokaryoten: onvolledige celbouw, geen organellen, geen
celkern
 Domein Eubacteria:
 Prokaryoot, micropisch klein
 Meestal unicellulair, soms multicellulair
 Foto-autrofe/ chemo-autrofe en heterotrofe organismen
 Leven op dood materiaal (saprotroof) of parasitair
 Ubiquist: komen over heel de wereld voor
 Bewegelijk of onbeweeglijke vormen
 Problematische systematiek:

a. Cyanobacteria of blauwwieren
o Bacteriën die aan fotosynthese kunnen doen,
o Kijken naar planten die ook aan fotosynthese doen door middel van de
bloedgroenkorrels hun DNA die verschillend is van het DNA in de kern. Als je
kijkt naar chloroplast (DNA in bloedgroenkorrel) dan lijkt dat DNA sterk lijkt
op DNA van de blauwwieren. Theorie: blauwwieren in andere cellen zijn gaan
leven waardoor die andere cellen zijn kunnen evolueren tot de planten die we
nu kennen
 de endosymbiont-theorie

b. Proteobacteria of purperbacteriën
o Bevat ziekte verwerkers zoals salmonella
o Lijken enorm op het DNA van mitochondriën die los staat van de kern
Mitochondriën, hebben DNA dat in de kern zit en los van de kern

c. Spirocheten
o Flagellen, soms ook eigen genetisch materiaal
o Lang, spiraalvormig
o Belangrijke ziekteverwerkers zoals ziekte van Lyme

 Domein Archeabacteria:
 Prokaryoot, microscopisch klein
 Meestal anaëroob (afwezigheid van zuurstof), sommige aëroob
 Sommige zijn autotroof
 Eigen bacteriofage virussen

a. Methanogene bacteriën
o Bacteriën die helpen bij de vertering  koeien die gras hierdoor kunnen verteren
o Compleet anaëroob
o Methano = metaan, gene = genen
Bacteriën die methaan gaan produceren als ze andere stoffen gaan afbreken
Hierdoor broeikaseffect, methaan die in de lucht terecht komt


 Nog andere groepen die niet geplaatst zijn zoals vb. virussen

, Virussen: veel kleiner dan bacteriën
Levende eigenschappen
- Planten zich snel voort
- Mutaties mogelijk
Nakomelingen lijken op virussen, maar ontstaat toch variaties
Niet-levende eigenschappen:
- Niet opgebouwd uit cellen
- Geen eigen metabolisme: geen stoffen uit de omgeving gebruiken, altijd parasitair.
Gebruiken gastheercel om eiwitten te maken
- DNA of RNA, maar niet allebei!!
Opgebouwd uit:
- Genoom
- Eiwitmantel
- Soms enveloppe: wikkelen zich in stuk kern-celmembraan van gastheer en kunnen
hierdoor makkelijker bij de volgende gastheercel binnendringen
Komen voor onder verschillende vormen

Toepassingsvraag: Verschil bacteriën en virussen?
- Virussen bestaan niet uit een cel, bacteriën wel
!! bacteriën en virussen hebben beide geen kern!!

 Viroïden: kleine stukken infectieus RNA
 Nog kleiner en eenvoudiger dan virussen
 Komen in plantencellen voor
 Maken geen eiwitten aan, maken gebruik van cellulair apparaat om
zichzelf te dupliceren
 De grote hoeveelheid brengt de normale werking van de plant in de
war en veroorzaakt zo ziekte

 Prionen: infectieuze eiwitten, hebben een rare vorm
 Vb. gekke koeienziekte
 Veroorzaken bij verschillende diersoorten hersenaandoeningen
 Verspreid via voedsel met een zeer trage werking in hun gastheer
 Veroorzaken plooiing in het eiwit van de gastheer waardoor het niet
meer functioneel is
 Planten zich niet voort

Verschillende organisatieniveaus
- Moleculair en cellulair
- Weefsels en organen
 Morfologie: vorm
 Fysiologie: functie
- Individuen en populaties
- Het dier en zijn omgeving


Dierkunde Hoofdstuk 2: de dierlijke cel