Samenvatting Sociologie KUL - 2022/2023

Hoofdstuk 1: Het sociologisch perspectief
1.1 Het sociale en de sociologie
Inleiding
o Sociologie = socius(metgezel, compagnon) + logos(rede, studie) = de
wetenschap van het sociale
o Anthony Giddens: sociologie = studie van het menselijke sociale leven,
van menselijke groepen en samenlevingen
o Onderzoekt ‘het sociale’ (=het materiële object) vanuit een invalshoek
(= het formele object)
 Gelijkenis met andere sociale wetenschappen: materiële object
of feitelijke voorwerp van studie
 Verschil met andere sociale wetenschappen: formele object,
sociologisch perspectief
Sociologisch perspectief:
o Algemeen: denktrant die het sociale gedurig uiteenlegt
in sociale relaties, en vooral, geziene en ongeziene
onafhankelijkheden van vaak onbekende anderen
 Oog voor indirecte afhankelijk van andere (bv.
onze kleren: afhankelijk van kids in Azië)
 = relationele manier van denken  gevolg:
sociologische verbeeldingskracht
o Specifiek: 4 kernvragen van de sociologie
 Hoe is een geordend samenleven mogelijk?
 Welke factoren of mechanismen zorgen
ervoor dat het sociale leven orde en
regelmaat vertoont?
 Brede waaier van juridische procedures
treden in werking bij onenigheid
 Recht = belangrijk instrument
 Ook vlotte sociale omgang zonder
expliciete rechtsregels of rechtspraak
 Hoe werkt het samenleven door in
individuele levens?
 Ouder – kind (onderlinge beïnvloeding), bv. kind leren
praten, invloed sociale achtergrond op kind
 Als individu rekening houden met de fysieke aanwezigheid
van anderen
 Hoe zien de basiscontouren van onze
samenleving eruit?
 In wat voor maatschappij leven we en
waar gaat die maatschappij naartoe?
 Sociologische belangstelling: sociale heden
basiskarakteristieken van de samenleving in
haar geheel en de veranderingen die zich
daarbinnen aftekenen
 Meer europeanisering, globalisering en
individualisering?

,  Hoe komen we tot een algemene empirisch
onderbouwde sociologische kennis?
 Door onderzoek
Hoe komen we tot onderbouwde kennis over de eerste
3 vragen?
o Door methoden en technieken van het sociaalwetenschappelijk
onderzoek
o Kwantitatief onderzoek:
 Nadruk op ‘harde data’ (cijfers) en representativiteit bv.
enquête, surveyonderzoek op bevolkingsniveau
o Kwalitatief onderzoek:
 Gaat ‘in de diepte’ en streeft naar ‘levensechtheid’ bv. diepte-
interviews, participerende observatie (onderzoeker dompelt zich
onder in sociale wereld waarover hij meer wil weten)
 Resultaten niet zomaar veralgemeenbaar
o Kwalitatief onderzoek bezit explorerend karakter terwijl kwantitatief
dienstig is bij toetsen van theoretisch goed onderbouwde hypothesen
Sociologische driehoek
o De feitelijke sociologiebeoefening komt neer op een
drieledig gebeuren dat pendelt tussen theorievorming,
empirisch onderzoek en (het ondersteunen van) sociale
sturing.

1.2 OVER SOCIALE RELATIES, BINDINGEN EN VERBANDEN
Inleiding
o Het sociale = moreel neutraal woord, zowel positieve of negatieve
relaties zijn sociaal
o Sociale relaties, verhoudingen of betrekkingen zijn de bouwstenen
binnen de sociale werkelijkheid
o Max Weber = Duitse socioloog = stamvader academische sociologie
o Sociaal handelen is berust op sociale handelingen
 Handelen van een actor georiënteerd op handelen van andere
actoren
 Actor bezit handelingsvermogen
 Individuele actoren = handelen van individuen
 Collectieve actoren = handelen in naam van bedrijven, politieke
partijen,…
o Sociale relatie, verhouding of betrekking = de sociale handelingen van
twee of meer actoren raken met elkaar verweven
o Geen sociale relatie als er geen wederzijdse oriëntatie is!
 Het handelen van actor A is het aanknopingspunt voor dat van
actor B, waarop actor A zich weerom oriënteert, enzovoort
o Sociale verhouding = uitkomst van samenhandelen = handelen dat
georiënteerd is op dat van anderen

Stap 1: basiskenmerken samenhandelen
1. Zelfreferentialiteit = binnen een proces van
samenhandelen refereert ieder nieuw element aan
eenzelfde soort element
 De constituerende elementen verwijzen voortdurend
naar elkaar, zowel terugverwijzen als vooruitwijzen
2. Dynamisch, tijdsgebonden proces

,  Sociale handelingen vormen bouwstenen van een
sociale relatie en komen na elkaar in de tijd
 Sociale relaties ‘zijn’ niet, maar ‘worden’
3. Relatieve openheid of onvoorspelbaarheid
 Gevolg van 2, je weet nooit wat er als volgende gaat gebeuren in
de communicatie
 Eerste actor weet niet wat de tweede gaat zeggen
4. Minimum aan bewuste of psychische betrokkenheid
 Ook om het eigen handelen te blijven sturen
 Giddens  reflexieve monitoring van handelen = het
voortdurend succesvol sturen en controleren door de actor van
zijn eigen activiteit (= bewuste sturing)

Stap 2: afhankelijkheid:
1. Afhankelijkheidsverhouding of sociale
binding
 De actoren hebben elkaar nodig Bv.
docent afhankelijk van studenten, decaan,
ondersteunende administratie
 Vervat in specifieke configuratie van
afhankelijkheden
2. Sociaal verband
 Een samenhangend geheel van sociale
bindingen met een zekere duurzaamheid
en voor derden observeerbare grenzen
 Bv. ziekenhuis, universiteit, familie, gezin
 Elias (Duitse Socioloog): vlechtwerk van mensen die op elkaar
zijn aangewezen, hun interdependenties is wat hen aan elkaar
bindt .
 Mensen zijn Multi sociale wezens:

3. Soorten sociale bindingen
o Binnen afhankelijkheidsverhoudingen domineert meestal een
specifiek motief

Soort bindingen Voorbee Verband
ld

Cognitieve bindingen Leraar/student School

Economische bindingen Bakker/klant Bakkerij

Politieke bindingen Burgers/politici Politieke partijen
Affectieve bindingen
Afhankelijkheid = persoons- Koppeltje Gezinnen
gebonden dus bijzonder groot


1.3 Van veralgemeende afhankelijkheid naar
wereldsamenleving
In een moderne maatschappij zijn we
 Algemene, niet persoonsgebonden afhankelijkheid (bv. we hebben bakker

, nodig maar maakt niet uit welke)
 De hoge graad van taakspecialisatie of arbeidsdeling resulteert
in een veralgemeende of gegeneraliseerde afhankelijkheid = we
zijn van bijzonder veel gespecialiseerde beroepsoefenaren een
beetje afhankelijk
 Van weinigen heel sterk afhankelijk (affectieve bindingen)

Abram de Swaan: mensen zijn aangewezen geraakt op steeds meer
andere mensen
 Sociaal netwerk = lange ketting van afhankelijkheden (Bv. 1 product
verschillende productiedelen)
o Elk product = concretisering van uitwisselings-, arbeidsdeling-,
afhankelijkheidsnetwerk als belichaming van de
vermaatschappelijking van menselijke arbeid
o Verschillende soorten netwerken
 Door relationele grootheden te verzelfstandigen  GEVAAR
verdinglijking of reïficatie = een autonoom object dat buiten ons om
bestaat en een eigen werkzaamheid bevat (zich als actor gedraagt)
o Bv. ‘Amerika heeft beslist zich terug te trekken uit Irak’, maar
eigenlijk: Amerikaanse regering
 Samenleving of maatschappij = het momentane geheel van alle sociale
relaties, bindingen, verbanden en netwerken
o De maatschappij omvat alle uitingen, vormen van
samenhandelen op 1 moment = hyperdynamische,
veranderende realiteit
o Grenzen van de samenleving? Twee benaderingen:
 Nationale of regionale samenleving: met territoriale en
vaak ook politieke grenzen
 Het sociale leven binnen een natiestaat, bv. België
 Nu alle afhankelijkheidskettingen verder dan die
grenzen
 Eerder mondiaal
 Internationaal (bv. Raad van Ministers van de
Europese Unie)
 Transnationaal: niveau los van natiestaten (bv.
Europees Parlement en Commissie)
 Globalisering = de verruiming, verdieping, versnelling van wereldwijde
verbondenheid in alle dimensies van hedendaags sociale leven (David
Held in studie Global transformations)

2 dimensies van globalisering:
Dimensie Voorbeeld

Almaar meer sociale relaties en bindingen Ik heb contact met vrienden uit
tussen geografisch verafgelegen actoren Letland
Sociale netwerken en verbanden groeien met Coca Cola company,
een transcontinentaal en in tendentie multinationals
mondiaal karakter

o Mensen handelen tegenwoordig in een wereldmaatschappij = het
momentane geheel van transcontinentale, in aanleg mondiale sociale
relaties, bindingen, verbanden en netwerken
 Groeiend kosmopolitisme = een mondiaal of wereldbewustzijn