Micro-‐economie
voor
managers
A
Inhoudstafel
.…………………………………………………………………………………………………………………
1
Part
1
:
Introduction
to
economics
...............................................................................................................
2
CHAPTER
1
:
What
is
economics
+
CHAPTER
2
:
Thinking
like
an
economist
...........................................................
2
1.
What
is
economics
?
........................................................................................................................................
2
2.
How
people
make
decisions
............................................................................................................................
2
3.
The
economic
policy
advisor
...........................................................................................................................
3
Part
2
:
Supply
and
demand:
How
markets
work
.........................................................................................
3
CHAPTER
3
:
The
market
forces
of
supply
and
demand
..........................................................................................
3
1.
The
assumptions
of
the
market
model
............................................................................................................
3
2.
Demand
...........................................................................................................................................................
4
3.
Supply
..............................................................................................................................................................
5
4.
Supply
and
Demand
........................................................................................................................................
7
5.
Conclusion:
how
prices
allocate
resources
......................................................................................................
8
CHAPTER
4
:
Elasticity
and
its
applications
..............................................................................................................
9
1.
The
concept
of
an
elasticity
.............................................................................................................................
9
2.
The
price
elasticity
of
demand
........................................................................................................................
9
3.
Other
demand
elasticities
.............................................................................................................................
11
4.
Price
elasticity
of
supply
................................................................................................................................
12
5.
Applications
of
supply
...................................................................................................................................
13
ChAPTER
5
:
Background
to
demand:
The
theory
of
consumer
choice
.................................................................
15
1.
The
standard
economic
model
(SEM)
............................................................................................................
15
2.
The
budget
constraint
:
What
the
consumer
can
afford
...............................................................................
15
3.
Preferences
:
What
the
consumer
wants
.......................................................................................................
16
4.
Optimization
:
What
the
consumer
chooses
.................................................................................................
17
5.
Do
people
really
think
this
way
/
behavioral
approaches
to
consumer
behavior
.........................................
21
Parts
3
:
Market,
efficiency
and
welfare
.....................................................................................................
22
CHAPTER
7
:
Consumers,
producers
and
the
efficiency
of
markets
......................................................................
22
1.
Consumer
surplus
..........................................................................................................................................
22
2.
Producer
surplus
............................................................................................................................................
23
3.
Market
efficicency
.........................................................................................................................................
25
Chapter
8
:
Supply,
demand
and
government
policies
..........................................................................................
29
1.
Controls
on
prices
..........................................................................................................................................
29
2.
Taxes
..............................................................................................................................................................
32
3.
Subsidies
........................................................................................................................................................
35
PART
4
:
The
economics
of
the
public
sector
.............................................................................................
36
CHAPTER
9
:
The
tax
system
and
the
costs
of
taxation
..........................................................................................
36
1.
Taxes
and
efficiency
.......................................................................................................................................
36
2.
The
deadweight
loss
of
taxation
...................................................................................................................
36
3.
Administrative
burden
...................................................................................................................................
40
PART
5
:
Inneficient
market
allocations
......................................................................................................
40
CHAPTER
10
:
Public
goods,
common
resources
and
merit
goods
........................................................................
40
1.
The
different
kind
of
goods
...........................................................................................................................
40
2.
Public
goods
..................................................................................................................................................
41
1
, 3.
Common
resources
........................................................................................................................................
42
4.
Merit
goods
(=
diensten)
...............................................................................................................................
43
5.
Conclusion
.....................................................................................................................................................
44
Part
1
:
Introduction
to
economics
CHAPTER
1
:
What
is
economics
+
CHAPTER
2
:
Thinking
like
an
economist
1 .
W h a t
i s
e c o n o m i c s
?
Economics = de studie van hoe de maatschappij haar schaarse middelen (resources) beheert om aan de
onbeperkte behoeften (needs) te voldoen.
à Beslissingen maken zonder de middelen te verspillen
Micro-economics = de studie van hoe de bevoking en bedrijven besslisingen nemen en hoe ze een
invloed hebben op de markt.
Bv. Hoeveel koffie een klant zal kopen afhankelijk van de prijs, de substitutiegoederen of hun inkomen.
2 .
H o w
p e o p l e
m a k e
d e c i s i o n s
• Principle 1 : People face trade-offs
à Om iets te hebben moet je iets anders laten = keuzes maken
Bv. Studeren voor handelswetenschappen <> geen geneeskunde studeren
à Efficiëntie (efficiency) = samenleving haalt het meeste uit haar schaarse middelen. (SIZE)
à Rechtvaardige verdeling (equity) = voordelen van die middelen eerlijk over de leden van de
samenleving worden verdeeld. (DIVISION)
• Principle 2 : Opportunity Cost
Opportuniteitskost = de waarde van de verloren gegane best mogelijke alternatieve aanwending van
de middelen.
Wbeste optie - Wbeste alternatief = RESULTAAT
Bepalen opportuniteitskost?
Bv. Een jaar (extra) studeren
Studeren Café Bioscoop
+ 20 + 30 + 50 Stap 1 : Keuze?
-25 ( = betalen) -10 ( = betalen) HW studeren
Stap 2 : Middelen?
Geld en tijd
+ 20 +5 +40 Stap 3 : Alternatieven?
-20 Reizen, werken, sporten
+20 = RESULTAAT Stap 4 : Beste alternatief?
Werken
Stap 5 : Waarden?
…€ (Kot, transport, boeken)
De opportuniteitskost is hier dus 20, de waarde van de verloren
gegane best mogelijk alternatief.
2
, • Principle 3 : Thinking at the margin
– Rationeel gedrag à De beste keuze kiezen <> Irrationeel gedrag = gevoelens = beïnvloeden
– Marginaal denken à De keuze kiezen met het meeste winst
Managers willen hun winst maximaliseren :
à middelen zo efficiënt mogelijk te gebruiken zodat je zoveel mogelijk winst kan maken.
Winst = Totale opbrengst – totale kosten d(W) = d(TO) – d(TK)
→ Maximale winst = Afgeleide 0 = MO – MK
Marginale Opbrengst Marginale Kosten
Consumenten willen hun nut maximiliseren :
à zoveel mogelijk nut uit hun aankopen halen = satisfaction
• Principle 4 : People respond to incentives
à Mensen reageren op prikkels :
- Als de prijs, regels, wetgeving verandert = gedrag verandert
3 .
T h e
e c o n o m i c
p o l i c y
a d v i s o r
Positieve analyse = Beschrijven van de situatie zoals ze is, neutraal.
à zoeken en verklaren van verbanden
Bv. Verhoging op accijnzen op tabak leidt tot een daling van de verkoop van sigaretten
Normatieve analyse = Voorschrijven van wat er zou moeten gebeuren, vertrekkend vanuit waarde-
oordelen à Evalueert of een situatie wenselijk is of niet
Part
2
:
Supply
and
demand:
How
markets
work
CHAPTER
3
:
The
market
forces
of
supply
and
demand
1 .
T h e
a s s u m p t i o n s
o f
t h e
m a r k e t
m o d e l
à Er bestaan verschillende marktvormen die we indelen via :
Karateristiek 1 : Aantal concurrenten
- Monopolie = 1 aanbieder
- Duopolie = 2 aanbieders
- Oligopolie = Enkele aanbieders
- Concurrentie = Zeer veel aanbieders
Karakteristiek 2 : Aard van het product
à Homogeen = voor de consument overal hetzelfde Bv. Benzine
à Heterogeen = voor de consument duidelijk verschillend Bv. Kledij
à Competitieve markt
3
, 1. Perfect competitive market
- markt waarbij er veel vragers en aanbieders zijn (Markatomisme)
= geen invloed op de prijs (Prijsnemers)
Bv. Melkboeren
- Homogeen goed aangeboden : Identiek voor de consument à enkel prijs van belang
2. Non-competitive market
-‐ Niet veel aanbieders = invloed op de prijs omdat ze “groot” genoeg zijn
(Bv. Oligopolie)
2 .
D e m a n d
Wet van de vraag = omgekeerd / negatief verband tussen prijs en gevraagde hoeveelheid
Kritische prijs = max. prijs die men bereid is te betalen voor een product
Algemene vraagfunctie : p = prijs
PANDER = Prijs andere goederen
Pref = voorkeuren
…
Partiële vraagfunctie : à Verschil?
Ceteris sparibus = Invloed van 1
variabele (p) op de te verklaren
à verkorte notatie = enkel p geschreven variabele (q) onder de veronderstelling
maar alle anderen zijn er wel maar ≠ aan 0 dat alle andere verklarende variabelen
niet veranderen = VAST
Inverse vraagfunctie :
à Marginale betalingsbereidheidcurve MBB
à Gewone vraag VS. Inverse vraag
Gewone vraag = gegeven prijs Inverse vraag = gegeven hoeveelheid
hoeveel vraagt de consument hoeveel wil de consument betalen
voor één extra eenheid?
qiv = – bp + a
p = qiv – a / – b
à dalende rechte
à Marktvraag = som van alle individuele vraagfuncties van alles consumenten, bepaalt door :
-‐ Voorkeur van de consument, prijs substitutiegoederen, prijs, inkomen
-‐ Aantal consumenten
-‐ Grafisch = verloopt vlakker à meer vraag tegen dezelfde prijs
à Verschuivingen LANGS / OP de curve = verandering van de PRIJS) Boven / onder
Bv. De overheid verhoogt/verlaagd de belastingen
4
voor
managers
A
Inhoudstafel
.…………………………………………………………………………………………………………………
1
Part
1
:
Introduction
to
economics
...............................................................................................................
2
CHAPTER
1
:
What
is
economics
+
CHAPTER
2
:
Thinking
like
an
economist
...........................................................
2
1.
What
is
economics
?
........................................................................................................................................
2
2.
How
people
make
decisions
............................................................................................................................
2
3.
The
economic
policy
advisor
...........................................................................................................................
3
Part
2
:
Supply
and
demand:
How
markets
work
.........................................................................................
3
CHAPTER
3
:
The
market
forces
of
supply
and
demand
..........................................................................................
3
1.
The
assumptions
of
the
market
model
............................................................................................................
3
2.
Demand
...........................................................................................................................................................
4
3.
Supply
..............................................................................................................................................................
5
4.
Supply
and
Demand
........................................................................................................................................
7
5.
Conclusion:
how
prices
allocate
resources
......................................................................................................
8
CHAPTER
4
:
Elasticity
and
its
applications
..............................................................................................................
9
1.
The
concept
of
an
elasticity
.............................................................................................................................
9
2.
The
price
elasticity
of
demand
........................................................................................................................
9
3.
Other
demand
elasticities
.............................................................................................................................
11
4.
Price
elasticity
of
supply
................................................................................................................................
12
5.
Applications
of
supply
...................................................................................................................................
13
ChAPTER
5
:
Background
to
demand:
The
theory
of
consumer
choice
.................................................................
15
1.
The
standard
economic
model
(SEM)
............................................................................................................
15
2.
The
budget
constraint
:
What
the
consumer
can
afford
...............................................................................
15
3.
Preferences
:
What
the
consumer
wants
.......................................................................................................
16
4.
Optimization
:
What
the
consumer
chooses
.................................................................................................
17
5.
Do
people
really
think
this
way
/
behavioral
approaches
to
consumer
behavior
.........................................
21
Parts
3
:
Market,
efficiency
and
welfare
.....................................................................................................
22
CHAPTER
7
:
Consumers,
producers
and
the
efficiency
of
markets
......................................................................
22
1.
Consumer
surplus
..........................................................................................................................................
22
2.
Producer
surplus
............................................................................................................................................
23
3.
Market
efficicency
.........................................................................................................................................
25
Chapter
8
:
Supply,
demand
and
government
policies
..........................................................................................
29
1.
Controls
on
prices
..........................................................................................................................................
29
2.
Taxes
..............................................................................................................................................................
32
3.
Subsidies
........................................................................................................................................................
35
PART
4
:
The
economics
of
the
public
sector
.............................................................................................
36
CHAPTER
9
:
The
tax
system
and
the
costs
of
taxation
..........................................................................................
36
1.
Taxes
and
efficiency
.......................................................................................................................................
36
2.
The
deadweight
loss
of
taxation
...................................................................................................................
36
3.
Administrative
burden
...................................................................................................................................
40
PART
5
:
Inneficient
market
allocations
......................................................................................................
40
CHAPTER
10
:
Public
goods,
common
resources
and
merit
goods
........................................................................
40
1.
The
different
kind
of
goods
...........................................................................................................................
40
2.
Public
goods
..................................................................................................................................................
41
1
, 3.
Common
resources
........................................................................................................................................
42
4.
Merit
goods
(=
diensten)
...............................................................................................................................
43
5.
Conclusion
.....................................................................................................................................................
44
Part
1
:
Introduction
to
economics
CHAPTER
1
:
What
is
economics
+
CHAPTER
2
:
Thinking
like
an
economist
1 .
W h a t
i s
e c o n o m i c s
?
Economics = de studie van hoe de maatschappij haar schaarse middelen (resources) beheert om aan de
onbeperkte behoeften (needs) te voldoen.
à Beslissingen maken zonder de middelen te verspillen
Micro-economics = de studie van hoe de bevoking en bedrijven besslisingen nemen en hoe ze een
invloed hebben op de markt.
Bv. Hoeveel koffie een klant zal kopen afhankelijk van de prijs, de substitutiegoederen of hun inkomen.
2 .
H o w
p e o p l e
m a k e
d e c i s i o n s
• Principle 1 : People face trade-offs
à Om iets te hebben moet je iets anders laten = keuzes maken
Bv. Studeren voor handelswetenschappen <> geen geneeskunde studeren
à Efficiëntie (efficiency) = samenleving haalt het meeste uit haar schaarse middelen. (SIZE)
à Rechtvaardige verdeling (equity) = voordelen van die middelen eerlijk over de leden van de
samenleving worden verdeeld. (DIVISION)
• Principle 2 : Opportunity Cost
Opportuniteitskost = de waarde van de verloren gegane best mogelijke alternatieve aanwending van
de middelen.
Wbeste optie - Wbeste alternatief = RESULTAAT
Bepalen opportuniteitskost?
Bv. Een jaar (extra) studeren
Studeren Café Bioscoop
+ 20 + 30 + 50 Stap 1 : Keuze?
-25 ( = betalen) -10 ( = betalen) HW studeren
Stap 2 : Middelen?
Geld en tijd
+ 20 +5 +40 Stap 3 : Alternatieven?
-20 Reizen, werken, sporten
+20 = RESULTAAT Stap 4 : Beste alternatief?
Werken
Stap 5 : Waarden?
…€ (Kot, transport, boeken)
De opportuniteitskost is hier dus 20, de waarde van de verloren
gegane best mogelijk alternatief.
2
, • Principle 3 : Thinking at the margin
– Rationeel gedrag à De beste keuze kiezen <> Irrationeel gedrag = gevoelens = beïnvloeden
– Marginaal denken à De keuze kiezen met het meeste winst
Managers willen hun winst maximaliseren :
à middelen zo efficiënt mogelijk te gebruiken zodat je zoveel mogelijk winst kan maken.
Winst = Totale opbrengst – totale kosten d(W) = d(TO) – d(TK)
→ Maximale winst = Afgeleide 0 = MO – MK
Marginale Opbrengst Marginale Kosten
Consumenten willen hun nut maximiliseren :
à zoveel mogelijk nut uit hun aankopen halen = satisfaction
• Principle 4 : People respond to incentives
à Mensen reageren op prikkels :
- Als de prijs, regels, wetgeving verandert = gedrag verandert
3 .
T h e
e c o n o m i c
p o l i c y
a d v i s o r
Positieve analyse = Beschrijven van de situatie zoals ze is, neutraal.
à zoeken en verklaren van verbanden
Bv. Verhoging op accijnzen op tabak leidt tot een daling van de verkoop van sigaretten
Normatieve analyse = Voorschrijven van wat er zou moeten gebeuren, vertrekkend vanuit waarde-
oordelen à Evalueert of een situatie wenselijk is of niet
Part
2
:
Supply
and
demand:
How
markets
work
CHAPTER
3
:
The
market
forces
of
supply
and
demand
1 .
T h e
a s s u m p t i o n s
o f
t h e
m a r k e t
m o d e l
à Er bestaan verschillende marktvormen die we indelen via :
Karateristiek 1 : Aantal concurrenten
- Monopolie = 1 aanbieder
- Duopolie = 2 aanbieders
- Oligopolie = Enkele aanbieders
- Concurrentie = Zeer veel aanbieders
Karakteristiek 2 : Aard van het product
à Homogeen = voor de consument overal hetzelfde Bv. Benzine
à Heterogeen = voor de consument duidelijk verschillend Bv. Kledij
à Competitieve markt
3
, 1. Perfect competitive market
- markt waarbij er veel vragers en aanbieders zijn (Markatomisme)
= geen invloed op de prijs (Prijsnemers)
Bv. Melkboeren
- Homogeen goed aangeboden : Identiek voor de consument à enkel prijs van belang
2. Non-competitive market
-‐ Niet veel aanbieders = invloed op de prijs omdat ze “groot” genoeg zijn
(Bv. Oligopolie)
2 .
D e m a n d
Wet van de vraag = omgekeerd / negatief verband tussen prijs en gevraagde hoeveelheid
Kritische prijs = max. prijs die men bereid is te betalen voor een product
Algemene vraagfunctie : p = prijs
PANDER = Prijs andere goederen
Pref = voorkeuren
…
Partiële vraagfunctie : à Verschil?
Ceteris sparibus = Invloed van 1
variabele (p) op de te verklaren
à verkorte notatie = enkel p geschreven variabele (q) onder de veronderstelling
maar alle anderen zijn er wel maar ≠ aan 0 dat alle andere verklarende variabelen
niet veranderen = VAST
Inverse vraagfunctie :
à Marginale betalingsbereidheidcurve MBB
à Gewone vraag VS. Inverse vraag
Gewone vraag = gegeven prijs Inverse vraag = gegeven hoeveelheid
hoeveel vraagt de consument hoeveel wil de consument betalen
voor één extra eenheid?
qiv = – bp + a
p = qiv – a / – b
à dalende rechte
à Marktvraag = som van alle individuele vraagfuncties van alles consumenten, bepaalt door :
-‐ Voorkeur van de consument, prijs substitutiegoederen, prijs, inkomen
-‐ Aantal consumenten
-‐ Grafisch = verloopt vlakker à meer vraag tegen dezelfde prijs
à Verschuivingen LANGS / OP de curve = verandering van de PRIJS) Boven / onder
Bv. De overheid verhoogt/verlaagd de belastingen
4
