Samenvatting Strafrecht UGent

Samenvatting strafrecht




Inhoudsopgave
DEEL 0: ALGEMENE INLEIDING........................................................................................................................ 3
GESCHIEDENIS........................................................................................................................................................3
Archaïsch.........................................................................................................................................................3
Middeleeuwen (vanaf 13e eeuw).....................................................................................................................4
Verlichting (17e en 18e eeuw)..........................................................................................................................4
Vandaag (na Franse Revolutie).......................................................................................................................5
THEORIEËN............................................................................................................................................................6
Inleiding...........................................................................................................................................................6
Klassieke leer...................................................................................................................................................7
Positivistische school en sociaal verweer........................................................................................................8
Nieuw sociaal verweer....................................................................................................................................9
Nieuw realisme..............................................................................................................................................10
POLITIEK.............................................................................................................................................................11
Beleid strafbaarstelling.................................................................................................................................11
Vervolgingsbeleid..........................................................................................................................................12
Sanctioneringsbeleid.....................................................................................................................................13
Strafuitvoeringsbeleid...................................................................................................................................14
BRONNEN...........................................................................................................................................................14
Grondwet.......................................................................................................................................................14
Wet................................................................................................................................................................15
Internationaal recht......................................................................................................................................16
DEEL 1: DE STRAFWET.................................................................................................................................. 17
LEGALITEITSBEGINSEL............................................................................................................................................17
Algemeen.......................................................................................................................................................17
Betekenis van het begrip WET (lege).............................................................................................................17
INTERPRETATIE VAN DE STRAFWET (BELANGRIJK).........................................................................................................18
Letterlijke/strikte interpretatie......................................................................................................................18
Teleologische interpretatie............................................................................................................................19
Analogische interpretatie..............................................................................................................................19
STRAFWET EN HET EVRM......................................................................................................................................20
Strafbaarstellingen strijdig met de grondrechten uit EVRM.........................................................................20
Straffen strijdig met het EVRM......................................................................................................................20
TOEPASSING STRAFWET IN DE TIJD..........................................................................................................................20
Geldingsduur van de strafwet.......................................................................................................................20
Wetsconflicten in de tijd................................................................................................................................21
TOEPASSING STRAFWET NAAR DE PERSOON............................................................................................................23
Gelijkheidsbeginsel (art 10 Gw) en non-discriminatiebeginsel (art 11 Gw)..................................................23
Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van RP...............................................................................................23
Schuldonbekwamen (minderjarigen en geesteszieken)................................................................................25
Schijnbare uitzondering (immuniteiten en voorrechten)..............................................................................25
TOEPASSING STRAFWET IN DE RUIMTE....................................................................................................................25
Belgisch grondgebied....................................................................................................................................26
Buitenland.....................................................................................................................................................28
DEEL 2: HET MISDRIJF................................................................................................................................... 33
BEGRIP...............................................................................................................................................................33
Definitie.........................................................................................................................................................33
Constitutieve elementen................................................................................................................................34
INDELING VAN DE MISDRIJVEN.................................................................................................................................35

1

, Wet................................................................................................................................................................35
Grondwet (politieke en persmisdrijven)........................................................................................................36
Beschermde waarde......................................................................................................................................38
Moreel element (schuld)................................................................................................................................39
Uitvoeringswijze............................................................................................................................................40
Andere...........................................................................................................................................................42
RECHTVAARDIGINGSGRONDEN.................................................................................................................................44
Definitie en grondslag...................................................................................................................................44
Onderscheid met schulduitsluitingsgronden.................................................................................................44
Onderscheid met verschoningsgronden........................................................................................................45
Onderscheid met verzachtende omstandigheden.........................................................................................45
Wettige verdediging (noodweer)..................................................................................................................45
Noodtoestand................................................................................................................................................48
Wettelijk voorschrift......................................................................................................................................49
Hoger bevel....................................................................................................................................................51
Toestemming slachtoffer...............................................................................................................................52
VERSCHONINGSGRONDEN.......................................................................................................................................53
Begrip............................................................................................................................................................53
Ratio legis......................................................................................................................................................53
Onderscheid...................................................................................................................................................53
Uitlokking......................................................................................................................................................53
Aangifte van bepaalde misdrijven aan de overheid......................................................................................54
Onderwerping aan de overheid.....................................................................................................................55
(Onrechtmatig) hoger bevel..........................................................................................................................55
Bloed en aanverwantschap...........................................................................................................................55
Herstel van schade........................................................................................................................................56
Slachtoffers mensenhandel...........................................................................................................................56
Pro Memorie Decumul...................................................................................................................................56
VERZACHTENDE OMSTANDIGHEDEN..........................................................................................................................56
Begrip............................................................................................................................................................56
Ratio legis......................................................................................................................................................57
VERZWARENDE OMSTANDIGHEDEN..........................................................................................................................57
Begrip............................................................................................................................................................57
Onderscheid...................................................................................................................................................57
DEEL 3: STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID.................................................................................58
ALGEMENE BEGRIPPEN..........................................................................................................................................58
Strafrechtelijk schuldbegrip...........................................................................................................................58
Schuld, schuldbekwaamheid en toerekeningsvatbaarheid...........................................................................59
Schuld en objectieve aansprakelijkheid.........................................................................................................60
Vermoeden van onschuld..............................................................................................................................61
Schuld en causaliteit......................................................................................................................................61
Strafrechtelijke schuld en aquiliaanse fout...................................................................................................62
HET MOREEL ELEMENT (OPZET OF ONACHTZAAMHEID).................................................................................................63
Algemene beginselen....................................................................................................................................63
Opzet.............................................................................................................................................................63
Onachtzaamheid...........................................................................................................................................65
SCHULDUITSLUITINGSGRONDEN...............................................................................................................................66
Begrip............................................................................................................................................................66
Dwang...........................................................................................................................................................66
Dwaling..........................................................................................................................................................68
DEEL 4: STRAFBARE POGING EN DEELNEMING..............................................................................................69
STRAFBARE POGING..............................................................................................................................................69
Inleiding.........................................................................................................................................................69
Constitutieve elementen................................................................................................................................71
Niet strafbare poging....................................................................................................................................72

2

, Bestraffing.....................................................................................................................................................73
STRAFBARE DEELNEMING.......................................................................................................................................74
Begrip............................................................................................................................................................74
Theoretische grondslagen.............................................................................................................................74
Constitutieve elementen................................................................................................................................75
Bestraffing.....................................................................................................................................................77
Bijzondere vormen.........................................................................................................................................78
DEEL 5: DE SANCTIE...................................................................................................................................... 80
OVERZICHT SANCTIES.............................................................................................................................................80
Straffen..........................................................................................................................................................80
Maatregelen..................................................................................................................................................94
STRAFTOEMETING STRIKTE BETEKENING.....................................................................................................................97
Criteria (zie PPT)............................................................................................................................................97
Verschoningsgronden....................................................................................................................................97
Verzachtende omstandigheden.....................................................................................................................98
Recidive (herhaling).......................................................................................................................................99
Samenloop...................................................................................................................................................101
Verzwarende omstandigheden...................................................................................................................102
Poging en deelneming.................................................................................................................................103
Combinatie..................................................................................................................................................103
MODALITEITEN STRAFOPLEGGING..........................................................................................................................104
Algemene beginselen..................................................................................................................................104
Ratio legis van uitstel en opschorting.........................................................................................................105
Uitstel en opschorting.................................................................................................................................105
STRAFUITVOERING..............................................................................................................................................106
Algemene beginselen..................................................................................................................................106
Omstandigheden die het verval of tenietgaan van de straffen meebrengen.............................................109
Uitvoering van de straffen...........................................................................................................................111
Uitvoering van de beveiligingsmaatregelen................................................................................................116
UITWISSING EN EERHERSTEL..................................................................................................................................117
Uitwissing....................................................................................................................................................117
Eerherstel.....................................................................................................................................................117



Deel 0: algemene inleiding
Materieel strafrecht: inhoudelijke gedragingen (misdrijven), geheel van rechtsregels van
gedragingen (straffen) die bestraft kunnen worden, ten aanzien van burger 
verbodsbepalingen

Formeel strafrecht: procedure die gevolgd moet worden, zo kan het materieel strafrecht
toegepast worden, ten aanzien van overheid  toepassing regels

Geschiedenis

 Nu hangt strafrecht hard samen met de soevereiniteit van de staat. Zij structureren het
strafrecht via het publiek recht.

Archaïsch

 Nog geen strafrecht want sprake van primitieve maatschappij (clans) en geen staten

3

,  Straffen  privéaangelegenheid (tussen families wraak nemen)
 Talio-recht: de sterkste wint door het recht in eigen handen te nemen (oog om oog
tand om tand)
 Geen proportionaliteit tussen misdrijf en sanctie
 Mengelmoes van godsdienstige en morele normen

Middeleeuwen (vanaf 13e eeuw)

 Oud Germaanse strafproces (accusatoir):

 Staat (feodale vorsten) komt tussen en gaat beperkingen beginnen opleggen aan de
wijze van wraak (bemiddeling)
 Rondtrekkende rechters die een rondvraag gingen doen in dorp omtrent reputatie
dader = enquête du pays  gaan conflictbeslechtingen en uitspraak doen
o Geen idee van schuld en onschuld = er moest altijd een dader uitgesproken
worden ook al was dat door slechte reputatie of roddels
 Dader moet bewijzen dat hij het niet gedaan heeft
 Accusatoir: rechter is een arbiter en partijen participeren
 De beklaagde moest bewijs leveren dat hij het niet gedaan had
 Infamia-procedure uit het canoniek recht
o Niet de waarheid proberen ontdekken
o Louter reputatie van beklaagde checken
 Straffen: wreed en ongelijk (lichamelijk)  zo kon vorst aantonen dat hij macht had
(centralisatie van macht)
 Rechter legde vaak bloedgeld of compositio op = privaatrechtelijk aan slachtoffer om
wraak af te kopen (schadevergoeding)
 Fredus (vredegeld) = geld aan overheid (voorganger van boete)

 Inquisitoir strafproces:

 Regels en wetboeken en procedures ontstaan in middeleeuwen door koning
 Vorsten konden hun macht bewijzen met gruwelijke straffen
 Burgerij zorgt voor revolutie
o Geen willekeur, openbaarheid of wreedheid
o Systeem van gevangenissen komt op (ziel en geest en niet meer lichaam
aantasten)  andere visie van straffen
 Inquisitoir: minder ruimte voor bemiddeling en dialoog  er is een up to down
macht
 Rechter heeft actieve rol en is belast met leveren van bewijslast (zie PdK)  hij moet
de waarheid onderzoeken (NIET meer reputatie)
 Men bleef wel wreed omdat men alles eraan deed om bekentenissen te krijgen
o Men had dus wel wetboeken met strikte bewijsreglementering maar paste dit
niet toe in de praktijk

Verlichting (17e en 18e eeuw)

 Verlichting

4