Belangrijk begrip
Onderscheiding
Handig om te weten
RECHT IN CONTEXT HOOFDSTUK 1:
Contextualisme = bredere kijk op het recht. Een voorbeeld hiervan is de manier waarop
recht samenhangt met de maatschappij en de ideeën die zijn ontwikkeld.
De stelling van het contextualisme: ‘Het recht kan uitsluitend worden gekend in de context
van de omstandigheden waarin het functioneert.’
↪ Oftewel: de mens moet handelen naar de eisen van de omstandigheden.
Tegenover het contextualisme staat de rechtsdogmatiek. Rechtsdogmatiek is de studie van
het positieve recht, waarbij de casuïstiek (alle juridische gevallen) in verband wordt
gebracht met de uitgangspunten van het rechtssysteem om het beter te ordenen.
↪ Door middel van tekstanalytische methoden.
Rechtswetenschap heeft twee betekenissen:
1. Rechtsdogmatiek
2. Rechtsdogmatiek + verbinding met andere wetenschappen (= interdisciplinaire
benadering)
Functies van het recht:
1. Beheersbaar maken van conflictsituaties (dat voorkomt escalatie d.m.v. geweld).
2. Antwoord geven op maatschappelijke problemen.
Het recht is een discursieve grootheid. Dat betekent dat het het altijd voorlopige resultaat
van een proces van meningsvorming en overtuiging is.
Rechtsvinding = de taak van de rechter om de betekenis van het geldende recht vast te
stellen in het licht van het geval waarover hij moet oordelen.
Rechtsvinding kent twee soorten:
1. Casuïstische rechtsvinding
↪ De rechtsvinding van de rechter is gebaseerd op de omstandigheden van
het geval.
↪ Voordeel: zorgt voor rechtvaardigheid, want telkens ligt de focus op het
specifieke geval in kwestie.
↪ Nadeel: zorgt voor verscheidenheid, want soortgelijke zaken kunnen
hierdoor toch anders worden beoordeeld.
2. Regelgeleide rechtsvinding
↪ De rechtsvinding van de rechter is gericht op toepassing van de wet.
↪ Voordeel: zorgt voor rechtseenheid, rechtsgelijkheid en rechtszekerheid.
, Belangrijk begrip
Onderscheiding
Handig om te weten
↪ Nadeel: niet altijd rechtvaardig, want de wetgever kan niet elke mogelijke
situatie overzien bij het maken van de wet, wat ervoor kan zorgen dat een
toegepaste wet door de rechter niet volledig aansluit bij het geval.
Het contextualisme combineert beide vormen van rechtsvinding:
↪ Voordat de rechter een uitspraak doet zal hij acht moeten slaan op de context van
het geval (casuïstische rechtsvinding) en kan dan de regel toepassen
(regelgeleide rechtsvinding).
↪ In sommige gevallen kan de rechter er dan voor kiezen om, gezien de context van
het geval, de regel niet toe te passen.
Begrip dat bij deze combinatievorm aansluit:
Open texture = het verschijnsel dat de rechter zijn oordeel vormt aan de hand van
vaststaande en regels en deze consequent toepast, totdat zich een uitzonderlijk geval
voordoet waarin de omstandigheden tot een relativering of beperking van de regel leiden.
Drie implicaties van het contextualisme met betrekking tot regelgeleide rechtsgeving:
1. De toepassing van een bepaald type rechtsvinding is afhankelijk van de context van
het geval.
2. De context speelt bij rechtsvinding altijd een rol op de achtergrond.
(Ook in standaard zaken is de context van belang, de feiten rondom het geval
moeten namelijk altijd bekeken worden)
3. Er zullen altijd uitzonderingen op de regel zijn.
(Oftewel: er kan zich altijd een geval voordoen waarin de meest strikte regel terzijde
wordt geschoven)
In het juridisch onderwijs wordt het contextualisme vaak toegepast:
↪ Het recht wordt dan vergeleken met andere disciplines en domeinen. Men spreekt
dan van recht in een bredere context:
- maatschappelijke context = recht en samenleving
- historische context = recht en de geschiedenis
- talige context = de taal van het recht
- kritische context = reflectie op de waarden achter het recht (bijvoorbeeld gelijkheid,
vrijheid, etc.)
Onderscheiding
Handig om te weten
RECHT IN CONTEXT HOOFDSTUK 1:
Contextualisme = bredere kijk op het recht. Een voorbeeld hiervan is de manier waarop
recht samenhangt met de maatschappij en de ideeën die zijn ontwikkeld.
De stelling van het contextualisme: ‘Het recht kan uitsluitend worden gekend in de context
van de omstandigheden waarin het functioneert.’
↪ Oftewel: de mens moet handelen naar de eisen van de omstandigheden.
Tegenover het contextualisme staat de rechtsdogmatiek. Rechtsdogmatiek is de studie van
het positieve recht, waarbij de casuïstiek (alle juridische gevallen) in verband wordt
gebracht met de uitgangspunten van het rechtssysteem om het beter te ordenen.
↪ Door middel van tekstanalytische methoden.
Rechtswetenschap heeft twee betekenissen:
1. Rechtsdogmatiek
2. Rechtsdogmatiek + verbinding met andere wetenschappen (= interdisciplinaire
benadering)
Functies van het recht:
1. Beheersbaar maken van conflictsituaties (dat voorkomt escalatie d.m.v. geweld).
2. Antwoord geven op maatschappelijke problemen.
Het recht is een discursieve grootheid. Dat betekent dat het het altijd voorlopige resultaat
van een proces van meningsvorming en overtuiging is.
Rechtsvinding = de taak van de rechter om de betekenis van het geldende recht vast te
stellen in het licht van het geval waarover hij moet oordelen.
Rechtsvinding kent twee soorten:
1. Casuïstische rechtsvinding
↪ De rechtsvinding van de rechter is gebaseerd op de omstandigheden van
het geval.
↪ Voordeel: zorgt voor rechtvaardigheid, want telkens ligt de focus op het
specifieke geval in kwestie.
↪ Nadeel: zorgt voor verscheidenheid, want soortgelijke zaken kunnen
hierdoor toch anders worden beoordeeld.
2. Regelgeleide rechtsvinding
↪ De rechtsvinding van de rechter is gericht op toepassing van de wet.
↪ Voordeel: zorgt voor rechtseenheid, rechtsgelijkheid en rechtszekerheid.
, Belangrijk begrip
Onderscheiding
Handig om te weten
↪ Nadeel: niet altijd rechtvaardig, want de wetgever kan niet elke mogelijke
situatie overzien bij het maken van de wet, wat ervoor kan zorgen dat een
toegepaste wet door de rechter niet volledig aansluit bij het geval.
Het contextualisme combineert beide vormen van rechtsvinding:
↪ Voordat de rechter een uitspraak doet zal hij acht moeten slaan op de context van
het geval (casuïstische rechtsvinding) en kan dan de regel toepassen
(regelgeleide rechtsvinding).
↪ In sommige gevallen kan de rechter er dan voor kiezen om, gezien de context van
het geval, de regel niet toe te passen.
Begrip dat bij deze combinatievorm aansluit:
Open texture = het verschijnsel dat de rechter zijn oordeel vormt aan de hand van
vaststaande en regels en deze consequent toepast, totdat zich een uitzonderlijk geval
voordoet waarin de omstandigheden tot een relativering of beperking van de regel leiden.
Drie implicaties van het contextualisme met betrekking tot regelgeleide rechtsgeving:
1. De toepassing van een bepaald type rechtsvinding is afhankelijk van de context van
het geval.
2. De context speelt bij rechtsvinding altijd een rol op de achtergrond.
(Ook in standaard zaken is de context van belang, de feiten rondom het geval
moeten namelijk altijd bekeken worden)
3. Er zullen altijd uitzonderingen op de regel zijn.
(Oftewel: er kan zich altijd een geval voordoen waarin de meest strikte regel terzijde
wordt geschoven)
In het juridisch onderwijs wordt het contextualisme vaak toegepast:
↪ Het recht wordt dan vergeleken met andere disciplines en domeinen. Men spreekt
dan van recht in een bredere context:
- maatschappelijke context = recht en samenleving
- historische context = recht en de geschiedenis
- talige context = de taal van het recht
- kritische context = reflectie op de waarden achter het recht (bijvoorbeeld gelijkheid,
vrijheid, etc.)
