Hoofdstuk 4: Sociale perceptie
Inhoudsopgave
1. Het ruwe materiaal van de eerste indruk......................................................................................... 2
1.1. De waarnemer.............................................................................................................................................................. 2
1.2. Het uiterlijk.................................................................................................................................................................... 2
1.3. Situaties........................................................................................................................................................................... 3
1.4. Gedrag.............................................................................................................................................................................. 3
1.4.1. Gelaatsuitdrukkingen................................................................................................................................. 3
1.4.2. Ander non-verbaal gedrag........................................................................................................................ 4
1.4.3. Waarheid van leugen onderscheiden.................................................................................................... 4
2. Attributie: van elementen tot disposities......................................................................................... 5
2.1. Attributietheorieën..................................................................................................................................................... 5
2.2. De theorie van corresponderende gevolgtrekkingen...................................................................................5
2.3. Kelley’s covariatietheorie......................................................................................................................................... 6
2.4. Attributionele vertekeningen................................................................................................................................. 7
2.4.1. De fundamentele attributiefout.............................................................................................................. 7
2.4.2. De fundamentele attributiefout als een perceptueel fenomeen...................................................7
2.4.3. Attributies als culturele constructies..................................................................................................... 8
2.4.4. Cognitieve heuristieken.............................................................................................................................. 8
2.4.5. Motivatievertekeningen............................................................................................................................. 8
3. Integratie: van disposities tot impressies........................................................................................ 9
3.1. Integratie van kenmerken in een globale impressie.....................................................................................9
3.2. Enkele basisbevindingen.......................................................................................................................................... 9
3.2.1. Primauteitseffect.......................................................................................................................................... 9
3.2.2. Centrale en perifere trekken.................................................................................................................. 10
3.3. Afwijkingen van het gemiddelde model.......................................................................................................... 10
3.3.1. Disposities van de waarnemer.............................................................................................................. 10
3.3.2. Effecten van primeren.............................................................................................................................. 10
3.3.3. Eigenschappen van de doelpersoon.................................................................................................... 11
4. Confirmatievertekening: van impressies naar de realiteit.......................................................11
4.1. Persistentie van opvattingen............................................................................................................................... 11
4.2. Confirmatorische hypothesetoetsing................................................................................................................ 12
4.3. De zelfvervullende voorspelling.......................................................................................................................... 12
5. Slotwoord................................................................................................................................................. 13
1
, Hoofdstuk 4: Sociale perceptie
1. Het ruwe materiaal van de eerste indruk
sociale perceptie = algemen term voor de processen die de basis vormen van hoe
we tot oordelen over anderen komen
eerste indrukken
o verbaal gedrag: 7%
o non-verbaal gedrag: 55% (lichaamstaal)
o paraverbaal gedrag: (toon en ritme waarop iemand iets zegt)
waarnemers baseren zich meestal op drie belangrijke informatiebronnen:
uiterlijkheden, situaties en gedrag
1.1. De waarnemer
sociale perceptie werkt niet zoals een fototoestel. Iedereen ziet zijn of haar eigen
realiteit
ogen: sensorische input
hersenen: zien
eerdere ervaringen hebben grote impact op hoe men informatie selecteert en
verwerkt
o schema = georganiseerde verzameling van kennis over een stimulus of
over een categorie van stimuli
o niet iedereen heeft zelfde schema’s want niet iedereen heeft dezelfde
ervaringen gehad
o aandacht wordt gericht op bepaalde soorten sociale informatie
informatie met schema verbinden met eigenschappen en
persoonlijkheidsprofielen
1.2. Het uiterlijk
Pythagoras: keek in ogen om uit te maken of persoon geschikt is voor opleiding of
niet
Middeleeuwen: vergelijking met dieren
o van uiterlijk naar innerlijk
o vb: smal gezicht met gekromde neus adelaar persoonlijkheid adelaar
automatische perceptie van primaire kenmerken aan sociale categorieën
2
Inhoudsopgave
1. Het ruwe materiaal van de eerste indruk......................................................................................... 2
1.1. De waarnemer.............................................................................................................................................................. 2
1.2. Het uiterlijk.................................................................................................................................................................... 2
1.3. Situaties........................................................................................................................................................................... 3
1.4. Gedrag.............................................................................................................................................................................. 3
1.4.1. Gelaatsuitdrukkingen................................................................................................................................. 3
1.4.2. Ander non-verbaal gedrag........................................................................................................................ 4
1.4.3. Waarheid van leugen onderscheiden.................................................................................................... 4
2. Attributie: van elementen tot disposities......................................................................................... 5
2.1. Attributietheorieën..................................................................................................................................................... 5
2.2. De theorie van corresponderende gevolgtrekkingen...................................................................................5
2.3. Kelley’s covariatietheorie......................................................................................................................................... 6
2.4. Attributionele vertekeningen................................................................................................................................. 7
2.4.1. De fundamentele attributiefout.............................................................................................................. 7
2.4.2. De fundamentele attributiefout als een perceptueel fenomeen...................................................7
2.4.3. Attributies als culturele constructies..................................................................................................... 8
2.4.4. Cognitieve heuristieken.............................................................................................................................. 8
2.4.5. Motivatievertekeningen............................................................................................................................. 8
3. Integratie: van disposities tot impressies........................................................................................ 9
3.1. Integratie van kenmerken in een globale impressie.....................................................................................9
3.2. Enkele basisbevindingen.......................................................................................................................................... 9
3.2.1. Primauteitseffect.......................................................................................................................................... 9
3.2.2. Centrale en perifere trekken.................................................................................................................. 10
3.3. Afwijkingen van het gemiddelde model.......................................................................................................... 10
3.3.1. Disposities van de waarnemer.............................................................................................................. 10
3.3.2. Effecten van primeren.............................................................................................................................. 10
3.3.3. Eigenschappen van de doelpersoon.................................................................................................... 11
4. Confirmatievertekening: van impressies naar de realiteit.......................................................11
4.1. Persistentie van opvattingen............................................................................................................................... 11
4.2. Confirmatorische hypothesetoetsing................................................................................................................ 12
4.3. De zelfvervullende voorspelling.......................................................................................................................... 12
5. Slotwoord................................................................................................................................................. 13
1
, Hoofdstuk 4: Sociale perceptie
1. Het ruwe materiaal van de eerste indruk
sociale perceptie = algemen term voor de processen die de basis vormen van hoe
we tot oordelen over anderen komen
eerste indrukken
o verbaal gedrag: 7%
o non-verbaal gedrag: 55% (lichaamstaal)
o paraverbaal gedrag: (toon en ritme waarop iemand iets zegt)
waarnemers baseren zich meestal op drie belangrijke informatiebronnen:
uiterlijkheden, situaties en gedrag
1.1. De waarnemer
sociale perceptie werkt niet zoals een fototoestel. Iedereen ziet zijn of haar eigen
realiteit
ogen: sensorische input
hersenen: zien
eerdere ervaringen hebben grote impact op hoe men informatie selecteert en
verwerkt
o schema = georganiseerde verzameling van kennis over een stimulus of
over een categorie van stimuli
o niet iedereen heeft zelfde schema’s want niet iedereen heeft dezelfde
ervaringen gehad
o aandacht wordt gericht op bepaalde soorten sociale informatie
informatie met schema verbinden met eigenschappen en
persoonlijkheidsprofielen
1.2. Het uiterlijk
Pythagoras: keek in ogen om uit te maken of persoon geschikt is voor opleiding of
niet
Middeleeuwen: vergelijking met dieren
o van uiterlijk naar innerlijk
o vb: smal gezicht met gekromde neus adelaar persoonlijkheid adelaar
automatische perceptie van primaire kenmerken aan sociale categorieën
2
