Samenvatting Klinische laboratoriumtechnieken: deel microbiologie

Preanalytische fase
Introductie
 Er zijn drie hoofdredenen waarom er bacteriën/schimmels of virussen in staal kunnen zitten
o Pathogeen die de infectie veroorzaakt
 Infectie = aanwezigheid van micro-organismen die schade toebrengen
 Rubor, dolor, calor, tumor en function laesa als voornamelijkste
symptomen van infectie, maar niet van toepassing bij bv pneumonie
→ moeilijker om hier infectie terug te vinden op basis van
symptomen
 Micro-organisme kan pathogeen zijn afhankelijk van pathogeniciteit van
kiem en het klinische beeld
 Bv: S. aureus op intacte huid wordt gezien als normale flora, maar
indien in geïnfecteerde wonde zal dit een pathogeen zijn
o Contaminatie
 Niet moeilijk voor bacteriën om mee in het staal te geraken
 Micro-organisme vanuit extern in het staal verkregen
o Eg: veger per ongeluk ook langs bed van patiënt
Met vinger over dop van hemocultuur gegaan
(onafgeschermd) niezen op sputumstaal
 Gebeurt in een fractie
 Ook andere micro-organisme van patiënt kunnen mee in staal geraken
 Normale flora van elders
o Bv: wanneer arts een staal wilt vanuit de longen zal deze via
de keel gaan → keelflora mee opgenomen
 Bij onderzoeken van kweek altijd nadenken of gevonden kiemen wel relevant
zijn voor diagnose of niet
o Kolonisatie
 Aanwezigheid van bacteriën op lichaamslocatie zonder infectie
 Iets langer aanwezig dan in geval van contaminatie
 Soms verkregen door inbrengen van vreemd materiaal
 Op een verblijfssonde wordt bijvoorbeeld een biofilm gevormd door
bacteriën of gisten
 Differentiatie moet gebeuren op alle kiemen die gevonden worden in kweek
o Is het micro-organisme deel van de normale flora?
 Bv: S. pneumoniae is geen normale kiem in CSV, wel in keel
o Is het micro-organisme gekend voor pathogeniciteit op deze plek
 Bv: S. pneumoniae uit BAL is probleem, in keel niet
o Is er sprake van infectie, inflammatie, schade?
 Bv: S. pneumoniae uit BAL in lage aantallen bij kinderen zonder symptomen
van pneumonie zijn geen probleem
 Anatomisch gezien kan dit ook verklaard worden doordat kiemen
een kortere afstand moeten afleggen tot aan de longen
 Belang van goede afnametechniek en keuze van juiste staal voor ziektebeeld




1

,Verschillende monstertypes voor microbiologie
Bloed
 Bloed kan afgenomen worden voor kweek en is in principe steriel
o Huidige detectielimieten verwachten steriel bloed
o Bij volwassenen tussen 1-10 CFU per mL in bloed (vaak zelfs <1CFU)
→ zoeken naar een speld in een hooiberg → vragen voor 20mL bloed
 10 ml in anaerobe fles en 10ml in aerobe fles (altijd in set werken)
o Bij kinderen is er een hogere bacteriële load (>100 CFU/ml) en bovendien minder
totaal bloedvolume → 2-5 mL bloed is voldoende
 Cut-off kinderen ligt bij 36kg lichaamsgewicht
 Bij poetsen van de tanden of rectale biopsie is transiënte bacteriëmie wel mogelijk
o Super kleine aantallen van bacteriën die toch in bloed terechtkomen
→ immuunsysteem zal deze meteen gaan elimineren
 Geen probleem indien deze voorvallen bij gezonde patiënten, met een
normale immuniteit
 Infectiehaarden (abcessen, wondes, pneumonie…) kunnen leiden tot bacteriëmie
o Geeft een sepsis, en indien niet tijdig behandeld kunnen patiënten in shock gaan
 Bloeddruk valt weg, hartslag valt weg, patiënt kan sterven
o Elk deel van lichaam is goed bevloeid → bacterie moet maar een kleine sprong
maken en kan zich zo over het gehele lichaam verspreiden → strooihaard gevormd
 Bloed wordt in flesjes gebracht die rechtstreeks in toestel kunnen gezet worden
o Bloed is een perfecte voedingsbodem voor micro-organismen
→ beginnen op zichzelf te delen
 Toch nog medium aanwezig in de hemocultuur fles
 Anticoagulantia die ook instaan voor inactivatie complementfactoren
en bactericide effecten van serum → bloed zal niet meer stollen en
immuniteit van lichaam wordt stilgelegd
 Neutraliserende agentia met adsorberende polymerische korrels
o Vereist om antibacteriële middelen te neutraliseren indien
mensen reeds antibioticum voorgeschreven kregen
 Gassamenstelling in fles verschilt afhankelijk van de verwachte kiemen
 Aeroob of anaeroob
o Flessen hebben helemaal onderaan een semipermeabel membraan met
kleurindicator → kleur zal veranderen door aanwezigheid CO 2
 Micro-organismen delen spontaan in bloed, en vanaf ze met een bepaald
aantal zijn zullen ze veel CO2 secreteren → doorgeen semipermeabel
membraan → verandering in pH → kleurverandering
 Op moment van kleurverandering zal monitoring optreden
o Positieve fles zal een kram-kleuring krijgen en op kweek gezet worden
 Opletten voor vals positieve resultaten
 WBC gaan sowieso CO2 produceren → kunnen flessen heel snel
positief maken ondanks er misschien geen infectie aanwezig is
 Overgevulde flessen zullen ook sneller positief signaal geven
 Bij afname kan sticker op onderzijde van fles geplakt worden
→ geeft meteen een resultaat met kleurindicator



2

,  Bloed zal niet enkel afgenomen in geval van koorts, maar ook bij andere tekenen van
(beginnende) sepsis zoals tachycardie, verwardheid…
o Liefst altijd afnemen voorafgaand aan antibioticatoedining
 Wel rekening houden met golden hour: elk uur dat er gewacht wordt met
behandeling van sepsis geeft een daling in overlevingsgraad met 7,6%
 Zeer hoog percentage dat cumulatief werkt
 Contaminatie vermijden door zo steriel mogelijk af te nemen
o Alcohol moet lang genoeg droge, hemocultuur doppen worden gesteriliseerd, zo
weinig mogelijk manipulatie van de huid…
o Zo veel mogelijk bloed afnemen in bovenste extremiteiten

Cathethersepsis
 Verschillende types van katheters mogelijk
o Diep veneus, arterieel, perifeer, PAC, PICC…
 Wonde wordt gemaakt in de huid → infectie is mogelijk
o Bacteriën op de huid hebben een makkelijke weg gevonden en kunnen bovendien
goed groeien op vreemd materiaal
→ biofilm wordt gevormd → strooihaard van bacteriën gevormd in de wonde
→ typisch zullen exit-site infecties zichtbaar zijn
 Patiënt zal koorts ontwikkelen, rillingen en/of hypotensie ervaren
 Diagnostiek is op verschillende manieren mogelijk
o Makkelijkste manier voor labo is door verwijderen van de katheder
 Kathedertip kan gekweekt worden en perifere hemocultuurset wordt
afgenomen
 Maki roll = semi-kwantitatief
o Bemonstering enkel van de buitenzijde met afkapwaarde
voor kolonisatie ≥ 15 CFU
 Sonicatie of vortexing is meer kwantitatief
o Meer arbeidsintensief gezien zowel buitenzijde als lumen
worden bemonsterd
 Afkapwaarde voor kolonisatie in dit geval ≥ 100 CFU
 Tip passeert wel de huid bij verwijderen → bron van contaminatie
o In praktijk zal katheder echter vaak ter plaatse blijven
→ gepaarde hemocultuurset (1 set perifeer en 1 set centraal afgenomen)
 Kijken naar time to positivity bij brengen van materiaal in hemocultuurfles
 Bloed afnemen via katheder en voldoende weg van katheder
 Patiënt heeft bacteriëmie dus je verwacht dat alle flessen positief
worden, maar fles bij katheder zou sneller positief moeten worden
o Sneller positief betekent hogere bacteriële waarde




3

, Respiratoire stalen
 Afgenomen bij patiënten met vermoeden van virale luchtweginfecties, opstoot van
chronische bronchitis, en community en/of ventilator acquired pneumonie
 Afhankelijk van infectieus beeld en conform met anatomie een aantal mogelijkheden
o Nasofaryngeale veger
 Voldoende diep inbrengen in neusholte tot in nasofarynx
 Ook mogelijk om aspiraat af te nemen met flexibele plastic slang
 Klein slangetje inbrengen en fysiologisch water in nasofarynx
brengen om dit nadien terug op te zuigen
 Doel om zo veel mogelijk epitheelcellen te verzamelen
 Virale verwekkers houden ervan om in een cel te zitten
 Ook uitgevoerd voor atypische bacteriële verwekkers van pneumonie
 Walking pneumonia, veroorzaakt door chlamydia, mycoplasma en
legionella, is een ziekte waar mensen lang mee kunnen rondlopen
voor ze erg ziek worden
o Keelveger
 Bij vermoeden van acute bacteriële keelontstekingen door S. pyogenes
 Kweek en antigentesten ook mogelijk, maar kennen zeer lage
gevoeligheid → meet je niets, dan weet je niets
 PCR kan uitgevoerd worden voor B. pertussis, M. pneumoniae en C.
pneumoniae (vaak lage luchtwegontstekingen)
 Ook PCR mogelijk voor SOA’s (bv: N. gonorrhoeae)
 Niet altijd even zinvol en soms ook gevaarlijk om uit te voeren
 Beeld van epiglottis → gevaar op faryngo-laryngeaal spasme →
verstikking
 Preventie van meningitis niet zinvol gezien eigen immuunsysteem na
enkele weken kiem zelf ook soms kan opruimen
o Niet omdat je drager bent dat je ook infectie ontwikkeld
o Sputum
 Slijm dat een patiënt kan ophoesten vanuit de lage luchtwegen
 Aangemaakt in luchtwegen ter opbouw van beschermingsbarrière
 Eventueel hulp nodig van kinesist die luchtwegen kan prikkelen
o Geen gemakkelijke staal om af te geven, en ook enkel
aangevraagd bij mensen met zeer ernstige aandoeningen
 Patiënten met bv: COPD kunnen dit vaak iets
makkelijker dan ‘gezonde’ personen
 Slijm passeert wel de keel en mond → contaminatie door speeksel en
mondflora makkelijk gebeurt
 Geweten dat dit kan optreden dus rekening mee houden
 Idealiter in de ochtend uitvoeren
 In de nacht heeft er heel wat stase plaatsgevonden in luchtwegen
→ hoogste bacteriële lading
 Kwaliteitscontrole op sputum uitgevoerd met gramkleuring
 Er mogen niet te veel epitheelcellen aanwezig zijn in staal
 Sensitiviteit en specificiteit sputumkweek is afhankelijk van kwaliteit
 Soms nog te slijmerig voor test → mucolyse uitvoeren
 Toevoegen van dithiothreitol zal disulfidebruggen afbreken


4