Politieke en institutionele geschiedenis les 1
Prof. dr. Sebastiaan Vandenbogaerde
1795 annexatie van onze regio’s door Frankrijk, hier stopt Ancien Regime (1000 - 1795)
Territoriale vorstendommen
Paars gedeelte → oost romeinse rijk
Rooz gedeelte → west romeinse rijk
476 (!!) → val West-Romeinse Rijk
● begin middeleeuwen in Europa
Romulus Augustus → laatste keizer
- romeinse recht gaat langzaam aan verdwijnen
Oost- Romeinse RIjk blijft bestaan
❖ Belangrijke keizer: JUSTINIANUS 1
➢ slaagt erin om gebieden in Italië te veroveren
➢
❖ Corpus Iuris Civilis:
➢ romeinse recht
➢ keizerlijke regels in opgenomen
➢ keizerlijke rechtspraken
➢ 1ste verschijning in uni Bolonia -> uni Italië
❖ Dia 6 ⇒ GERMANEN
➢ gericht op landbouw
➢ gewelddadig
❖ Regel:
➢ mag niet aan eigenrichting doen
■ eigenrichting = zelf het recht in handen nemen
➢ geding brengen= naar de rechtbank brengen
■ groep mannen die samen juridische verschillen bespreken v/d
landbouw maatschappij
● vindt plaats op rituele locaties ⇒ onder heilige boom
◆ goddelijke offer → krijgt gelijk en steun van God
❖ Dia 7 ⇒ FRANKEN
➢ Clovis -> franse koning
■ gaat zich dopen om macht van God te krijgen
● laat zich dopen ten gevolge van doping v echtgenoot
■ dominantie gaat nor hofmeiers
● ambtenaren
■ Karel de Grote -
❖ 843: Verdrag van Verdun DIA 8
➢ Karel de Kale (West- Francië)
➢ Lotharius (Midden-Francië)
➢ Lodewijk de Duitser (Oost-Francië)
❖ Dit ontstond bij het verdrag van Verdun in 843 dat Karels eenheidsrijk verdeelde
onder zijn drie kleinzonen, een verdeling die de verdere loop van de
West-Europese geschiedenis zou bepalen: Francia Occidentalis werd later
Frankrijk, Francia Orientalis werd Duitsland. En daartussenin lag Francia
Media.
, ❖ belangrijkste kasselrijen: dia 10
➢ Ieper
➢ Brugse vrije
➢ Gentse
➢ Brugge
● wat voorafging: Karolingische feodaliteit DIA 11
○ Karolingisch Rijk onderverdeeld in ‘gouwen’ o.l.v. graaf
○ graaf:
■ benoemd, afzetbaar en verplaatsbaar
■ vertegenwoordiger van vorstelijk gezag
● heeft dezelfde bevoegdheden
■ omringd door ‘vazallen’ (= ‘leenmannen’)
● vazallen = raadgevers, adviseurs
■ de scabini (schepenen): rechtspraak
● vandaag de dag? ⇒ bevoegdheden van uitvoerende macht
● toen/ middeleeuwen? ⇒ rechters/keizers
● graaf ⇒ eigen rechtssysteem, eigen leger (vazallen en
schepenen)
■ wordt erfelijk vanaf Lodewijk de Vrome
● gevolg: minder greep op de graaf
○ graaf is meestal een familielid of vertrouweling → om verraad te
voorkomen
■ van belang dat de titel kan worden overgeërfd
○ Feodaliteit = Systeem van verplichte diensten voor een heer in ruil voor
bescherming en levensonderhoud, meestal in de vorm van land.
○ persoonlijke relatie: tussen leenheer een leenman
○ Wederzijdse rechten en plichten
○ Leenman/ vazal
■ Auxilium (hulp)
■ Consilium (advies)
■ in ruil: beneficia
● krijgen beneficium in ruil ⇒ een gunst/ een betaling in
natura
○ kan bv een belangrijke positie krijgen in maatschappij
○ meer voordeliger als je grond geeft ipv. een
machtelijke positie
○ Loyaliteit v. weerstandsrecht/recht van opstand
■ mogen protesteren tegen de graaf
■
■ ZIE DIA 12: knielt om te laten zien dat hij onderdanig is
■ krijgt letterlijk een stuk grond → toont wederzijdse vertrouwen
○ Eedaflegging en plechtige ceremonie
○ basis van feodaliteit ⇒ vertrouwen
○ Leenheer => Senior
○ Leenman geeft consilium aan leenheer
Prof. dr. Sebastiaan Vandenbogaerde
1795 annexatie van onze regio’s door Frankrijk, hier stopt Ancien Regime (1000 - 1795)
Territoriale vorstendommen
Paars gedeelte → oost romeinse rijk
Rooz gedeelte → west romeinse rijk
476 (!!) → val West-Romeinse Rijk
● begin middeleeuwen in Europa
Romulus Augustus → laatste keizer
- romeinse recht gaat langzaam aan verdwijnen
Oost- Romeinse RIjk blijft bestaan
❖ Belangrijke keizer: JUSTINIANUS 1
➢ slaagt erin om gebieden in Italië te veroveren
➢
❖ Corpus Iuris Civilis:
➢ romeinse recht
➢ keizerlijke regels in opgenomen
➢ keizerlijke rechtspraken
➢ 1ste verschijning in uni Bolonia -> uni Italië
❖ Dia 6 ⇒ GERMANEN
➢ gericht op landbouw
➢ gewelddadig
❖ Regel:
➢ mag niet aan eigenrichting doen
■ eigenrichting = zelf het recht in handen nemen
➢ geding brengen= naar de rechtbank brengen
■ groep mannen die samen juridische verschillen bespreken v/d
landbouw maatschappij
● vindt plaats op rituele locaties ⇒ onder heilige boom
◆ goddelijke offer → krijgt gelijk en steun van God
❖ Dia 7 ⇒ FRANKEN
➢ Clovis -> franse koning
■ gaat zich dopen om macht van God te krijgen
● laat zich dopen ten gevolge van doping v echtgenoot
■ dominantie gaat nor hofmeiers
● ambtenaren
■ Karel de Grote -
❖ 843: Verdrag van Verdun DIA 8
➢ Karel de Kale (West- Francië)
➢ Lotharius (Midden-Francië)
➢ Lodewijk de Duitser (Oost-Francië)
❖ Dit ontstond bij het verdrag van Verdun in 843 dat Karels eenheidsrijk verdeelde
onder zijn drie kleinzonen, een verdeling die de verdere loop van de
West-Europese geschiedenis zou bepalen: Francia Occidentalis werd later
Frankrijk, Francia Orientalis werd Duitsland. En daartussenin lag Francia
Media.
, ❖ belangrijkste kasselrijen: dia 10
➢ Ieper
➢ Brugse vrije
➢ Gentse
➢ Brugge
● wat voorafging: Karolingische feodaliteit DIA 11
○ Karolingisch Rijk onderverdeeld in ‘gouwen’ o.l.v. graaf
○ graaf:
■ benoemd, afzetbaar en verplaatsbaar
■ vertegenwoordiger van vorstelijk gezag
● heeft dezelfde bevoegdheden
■ omringd door ‘vazallen’ (= ‘leenmannen’)
● vazallen = raadgevers, adviseurs
■ de scabini (schepenen): rechtspraak
● vandaag de dag? ⇒ bevoegdheden van uitvoerende macht
● toen/ middeleeuwen? ⇒ rechters/keizers
● graaf ⇒ eigen rechtssysteem, eigen leger (vazallen en
schepenen)
■ wordt erfelijk vanaf Lodewijk de Vrome
● gevolg: minder greep op de graaf
○ graaf is meestal een familielid of vertrouweling → om verraad te
voorkomen
■ van belang dat de titel kan worden overgeërfd
○ Feodaliteit = Systeem van verplichte diensten voor een heer in ruil voor
bescherming en levensonderhoud, meestal in de vorm van land.
○ persoonlijke relatie: tussen leenheer een leenman
○ Wederzijdse rechten en plichten
○ Leenman/ vazal
■ Auxilium (hulp)
■ Consilium (advies)
■ in ruil: beneficia
● krijgen beneficium in ruil ⇒ een gunst/ een betaling in
natura
○ kan bv een belangrijke positie krijgen in maatschappij
○ meer voordeliger als je grond geeft ipv. een
machtelijke positie
○ Loyaliteit v. weerstandsrecht/recht van opstand
■ mogen protesteren tegen de graaf
■
■ ZIE DIA 12: knielt om te laten zien dat hij onderdanig is
■ krijgt letterlijk een stuk grond → toont wederzijdse vertrouwen
○ Eedaflegging en plechtige ceremonie
○ basis van feodaliteit ⇒ vertrouwen
○ Leenheer => Senior
○ Leenman geeft consilium aan leenheer
