Management van sportinfrastructuur
Begrippen
• Waarom dit vak?
1) Verandering / vernieuwing: van het management van sportaccommodaties en evenementen
rol van het bedrijfsleven
financiering
vb. PPS, vb Gehalmco: naamsponsor (pionier: Crystal Arena Genk (-) mensen onthouden oude naam)
2) Veranderende behoeften: meer accommodaties voor breder publiek + uiteenlopende evenementen
+ hoger kwaliteitsniveau van diensten
restaurant, seminaries…
afkomst USA: Staples Center: College stadion gebruiken: sport + concerten
• Wat?
- Accommodatie en evenementen: interactie tussen beide
venue: plaats waar sportevenement plaatsvindt ondenkbaar evenement ergens anders identiteit evenement
- Basisvraag: is de accommodatie geschikt om het evenement te accommoderen?
- Meer dan beheer v.d fysieke infrastructuur: ook ondernemerschap / eventmanagement = facility management
- Meer dan enkel sport: onderdeel van sport en recreatie vb. Provinciaal domein
- Sportparticipatie + sportentertainment actieve sporters + toeschouwers
1 INLEIDING TOT HET MANAGEMENT VAN SPORTACCOMMODATIES EN EVENEMENTEN
1.1 OPKOMST VAN DE ACCOMMODATIES EN EVENEMENTENSECTOR
1.1.1 GESCHIEDENIS
• Steeds speciale evenementen: riten en rituelen (evenementen) + locaties (plaats)
• Eerste bouwexplosie:
- Grieken: sportfeesten / Oude OS: indrukwekkende locaties
- Romeinen: gladiatorenevenementen – amfitheaters: vb. Colosseum
- Middeleeuwen: plaatselijke evenementen: later land specifiek vb. Elfstedentocht
• Tweede bouwexplosie:
- Eind 19e E: voetbalstadions (moderne gestandaardiseerde regels ontstaan) / moderne OS (vanaf 1896)
• Derde bouwexplosie:
- Eind 20e E / begin 21e E: groei accommodaties groei aantal en diversiteit van evenementen
Vb. Eurostadion: oog op organiseren EK accommodatie nodig
1.1.2 VASTSTELLING
• Bouwexplosie in jaren ’90 en sinds 2000
a. USA:
- Ze hebben plaats om te bouwen
- Ze hebben geld om te bouwen alleen privé geld in USA overheid investeert niet
- 57 teams in 4 competities: in accommodaties gebouwd tussen 1990 en 2000
- 84% van alle teams in topcompetities in 2005 speelt in accommodaties die sinds 1980 zijn gerenoveerd / gebouwd
enorme toename van het aantal accommodaties sinds 2005 – vaak ook enorme accommodaties
vb. Panstadia: tijdschrift gefinancierd door aannemers van sportaccommodaties
vb. Mercedes Benz Stadium: Atlante Falcons: stadion 1,5 miljard
b. Nederland
- Oudste stadion nu: De Kuip: R’dam: verbouwd in ‘94
nieuw verbouwing gepland: 2015 geannuleerd geen geld
- Voetbalclubs (eredivisie) 1994 – 2004: 10 nieuwe stadions gebouwd – 8 gerenoveerd
sindsdien nieuwe stadions in Alkmaar, Groningen, Den Haag.
Stadion plus ontwikkeling = multifunctionele stadia
vb. Amsterdam Arena: geeft advies bij bouw multifunctionele stadia
vb. Allianz arena: Bayern, TSV 1860 TSV weg geen sfeer buiten de stad gebouwd, veel shops & restaurants
c. Engeland
, - Groter stadion betekent niet automatisch meer toeschouwers
minder succesvolle clubs dachten zo meer toeschouwers te trekken
vb. KAA Gent: openen Ghelamco Arena: sportief goed nu: slecht kan nog uitgebreid worden, te groot worden?
d. Frankrijk:
- Euro 2016 host venues: nieuwe en gerenoveerde stadions:
o Nouveau Stade de Bordeaux
o Grand Stade (Olympique Lyonnais)
o Stade Vélodrome (Olympique Marseille)
o Allianz Riviera (OGC Nice)
o Stade Pierre Mauroy
Een stadion krijgt soms de allures van een eigen sculptuur. Geef 4 voorbeelden:
Turkse Bursa: Timsah: kronkelende krokodil
Allianz Arena: enorme luchtkussens en verschillende verlichting
Vogelnest in Beijing
Stadion in Bordeaux: subtiele overgang naar binnen, integratie in natuur/omgeving
Waarom is ook de Ghelamco Arena een multifunctioneel stadion?
Er is veel meer te doen dan voetbal: er is een meubelwinkel, Albert Heijn, Architectenbureau, sportwinkel…
domeinnaam: arenaevents.be positionering: geen stadion, een plaats voor evenementen
permanent restaurant aanwezig
kinderdagverblijf: marketingtechniek
integratie: stadswijk met kantoren en bedrijven
Herzog & De meuron: gerenomeerd bureau van architecten
Populous: amerikaans bureau: bouw van de grootste stadia
vb. Taipei Dome (+) geen parking, metrolijn nodig toegankelijk: niet ver moeten gaan (ligt in stad)
3 trends:
1) Integratie in de stad
2) Speciale architectuur
3) Multifunctioneel
e. België – dossier Eurostadion
1. Mei 2013
▪ EK 2020
▪ Nieuw nationaal stadion
o Begin bouw 2016
o Opgeleverd in 2019
▪ Initiator:
o Stad Brussel
o Brussels gewest herkenbaar: Brugge: vaak OH initiator moet zich terugtrekken voor privé
2. 7-8/09/2013
▪ Atletiekpiste?
▪ Vlaamse regering stelt voorwaarden: Memorial Van Damme
o Conclusie: geen piste voorlopig
o Complex: op de grens VL en BXL gewest stuk Vlaamse grond VL wil inspraak
3. 11/09/2013
▪ Financiering
o Geen subsidies van de Vlaamse en Brusselse regering
o Het geld moet dus van de privésector komen
▪ Piste?
o Haalbaarheidsstudie project naar voor schuiven
4. Maart 2015
▪ BAM-Ghelamco: consortium = tijdelijke vereniging
o Financiering, bouw en uitbating
▪ Criteria:
o Architecturale kwaliteit
, o Financiële garanties (250 miljoen euro)
o Mobiliteitsplan
o Inbedding in het landschap NEO project: vernieuwing Heizel site
▪ Stakeholders:
o Burgers (actiegroepen)
o Anderlecht
o KBVB (en UEFA)
5. Maart 2015
▪ Allianz Arena?
o Naamrechten (= venue naming)
➢ Terugverdieneffect voor Ghelamco
➢ Meerdere kandidaten
➢ Waarde van de naam zal bepaald worden door een onafhankelijk marketingbureau
6. April 2015
▪ 62.000 plaatsen
▪ Accent multifunctioneel stadion
▪ Anderlecht zal de belangrijkste huurder worden
o Anderlecht wilt meer toeschouwers
o Nieuwe doelgroep: Vrouwen
7. Juni 2015
▪ Grimbergen is bezorgd
o Leefbaarheid
➢ Parking
➢ Mobiliteit
➢ Afwatering
➢ Lawaai- en lichthinder
o Veiligheid
8. juni 2015
▪ Anderlecht in 2019 in nieuw stadion
9. September 2015
▪ Zonder Anderlecht?
o Of zetten ze enkel druk?
10. 29/10/2015
▪ Anderlecht toch naar Eurostadion?
o Tekent akkoord (10 miljoen euro huur)
o MER (Milieu effecten rapport) = Lopende
o Bouw moet starten in maart 2016 om tijdig klaar te zijn
11. Mei 2016
▪ Anderlecht zoekt alternatieve bouwplaatsen
12. Mei 2016
▪ Anderlecht nuanceert
o Geen alternatief
13. September 2016
▪ Start in juli 2017?
14. 28/10/2016
▪ MER goedgekeurd
▪ Ghelamco kan bouw- en milieuvergunning aanvragen
15. 25/11/2016 (vanaf nu komt er enkel nog slecht nieuws)
▪ N-VA eist volledige klaarheid
▪ In erfpact aan Ghelamco:
o 1€ / jaar voor 99 jaar
➢ Wanhoopspoging??
▪ Ghelamco zou Stadion, parking, park, flats, luxehotel en kantoren bouwen
▪ De grond zou 80 à 100 miljoen euro waard zijn
16. 26/11/2016
▪ Ghelamco krijgt vrij spel voor 1 euro
17. 18/01/2017
▪ Iedereen tackelt Eurostadion
18. 23/01/2017
▪ Eurostadion kost Brussel meer dan 40 miljoen euro
19. 27/01/2017
, ▪ Buurtweg kan niet afgeschaft worden (is nodig voor vergunningen)
20. 27/01/2017
▪ Ghelamco zet Grimbergen onder druk en dreigt buurtweg uit te graven
21. 23/02/2017
▪ Grimbergen stemt in met afschaffing buurtweg
22. Maart 2017
▪ Anderlecht blijft in eigen stadion
23. 27/03/2017
▪ Grimbergen weigert bouwvergunning
24. Maart 2017
▪ Minister Weyts weigert 2 gronden te verkopen
25. 29/03/2017
▪ “laatste fluitsignaal” van Vlaamse regering
26. 08/06/2017
▪ Geen milieuvergunning van de provincie (Vlaams-Brabant)
▪ Ghelamco gaat in beroep
27. 16/08/2017
▪ Dossier integraal bij Vlaamse overheid
▪ Daar aanvraag door Ghelamco voor omgevingsvergunning
o Lopende procedure voor de bouw- en milieuvergunning wordt ingetrokken
28. 06/09/2017
▪ UEFA geeft België nog tot november de tijd
29. 15/09/2017
▪ UEFA houdt topoverleg in Brussel
▪ Oefent druk uit
30. ???
31. ???
• ESSMA: European Stadion en Safety Management Association
1.1.3 GROEI IN SPORTACCOMMODATIESECTOR: REDENEN:
1) Hogere capaciteit leidt tot meer bezoekers; maar; ook kans op overcapaciteit
positief gevolg: Amsterdam Arena (Ajax) en Gelredome Ahrnem
potentieel gevaar voor Ghelamco Arena
2) Meer geld beschikbaar voor:
- PPS: vb. SportPlaza (nu: Sportoase Philipssite in Leuven) (S&R Olympia in Brugge: S&R, Prov. W-VL, Stad Brugge)
- Gestegen ROI (return on investment) door inbreng van de businesswereld (vb. Zulte Waregem)
- Combinatie met andere functies die ROI geven multifunctionaliteit
3) Huidige standaarden – verwachtingen: (om op europees niveau te mogen spelen): bouwen is efficiënter dan renoveren
wel een toename renovatieprojecten wereldwijd
4) Nieuwe accommodaties kunnen gemakkelijker geïntegreerd worden in gemeenschappelijke locaties
5) Nieuwigheidsfactor + uitbreiding van de dienstverlening zorgen ook voor meer bezoekers
6) Domino-effect: sommige sportclubs kunnen en willen niet achterblijven: vb. Zulte Waregem & KV Kortrijk
7) Alleen nieuwe accommodaties zorgen voor winst
ook omdat ze door hun aangepaste structuur klanten uit bedrijfsleven aantrekken
1.1.4 GROEI IN DE EVENEMENTENSECTOR: VASTSTELLING EVENEMENTENEXPLOSIE (LANGDURIG)
a. USA
- 15 000 steden x 10 evenementen 150 000 evenementen geschatte omzet: 15 miljard dollar per jaar
b. nederland
- in 3 steden: 90 mega evenementen: > 5000 bezoekers
c. België
- Stijgend aantal sportevenementen
Vb. Tennis: effect van bekende tennissers / tennisters
Vb. Wielrennen: Baloise Belgium Tour
1.1.4.1 Redenen
1) Demografische verschuiving: vergrijzing van bevolking (Westerse Wereld)
2) Hightech-omgeving: tegengewicht door ‘intensief contact’ met anderen om menselijkheid te bewaren
3) Economische bloei: extra besteedbaar inkomen (niet alleen sportevenementen, wel aanzienlijke groei in sport)
Begrippen
• Waarom dit vak?
1) Verandering / vernieuwing: van het management van sportaccommodaties en evenementen
rol van het bedrijfsleven
financiering
vb. PPS, vb Gehalmco: naamsponsor (pionier: Crystal Arena Genk (-) mensen onthouden oude naam)
2) Veranderende behoeften: meer accommodaties voor breder publiek + uiteenlopende evenementen
+ hoger kwaliteitsniveau van diensten
restaurant, seminaries…
afkomst USA: Staples Center: College stadion gebruiken: sport + concerten
• Wat?
- Accommodatie en evenementen: interactie tussen beide
venue: plaats waar sportevenement plaatsvindt ondenkbaar evenement ergens anders identiteit evenement
- Basisvraag: is de accommodatie geschikt om het evenement te accommoderen?
- Meer dan beheer v.d fysieke infrastructuur: ook ondernemerschap / eventmanagement = facility management
- Meer dan enkel sport: onderdeel van sport en recreatie vb. Provinciaal domein
- Sportparticipatie + sportentertainment actieve sporters + toeschouwers
1 INLEIDING TOT HET MANAGEMENT VAN SPORTACCOMMODATIES EN EVENEMENTEN
1.1 OPKOMST VAN DE ACCOMMODATIES EN EVENEMENTENSECTOR
1.1.1 GESCHIEDENIS
• Steeds speciale evenementen: riten en rituelen (evenementen) + locaties (plaats)
• Eerste bouwexplosie:
- Grieken: sportfeesten / Oude OS: indrukwekkende locaties
- Romeinen: gladiatorenevenementen – amfitheaters: vb. Colosseum
- Middeleeuwen: plaatselijke evenementen: later land specifiek vb. Elfstedentocht
• Tweede bouwexplosie:
- Eind 19e E: voetbalstadions (moderne gestandaardiseerde regels ontstaan) / moderne OS (vanaf 1896)
• Derde bouwexplosie:
- Eind 20e E / begin 21e E: groei accommodaties groei aantal en diversiteit van evenementen
Vb. Eurostadion: oog op organiseren EK accommodatie nodig
1.1.2 VASTSTELLING
• Bouwexplosie in jaren ’90 en sinds 2000
a. USA:
- Ze hebben plaats om te bouwen
- Ze hebben geld om te bouwen alleen privé geld in USA overheid investeert niet
- 57 teams in 4 competities: in accommodaties gebouwd tussen 1990 en 2000
- 84% van alle teams in topcompetities in 2005 speelt in accommodaties die sinds 1980 zijn gerenoveerd / gebouwd
enorme toename van het aantal accommodaties sinds 2005 – vaak ook enorme accommodaties
vb. Panstadia: tijdschrift gefinancierd door aannemers van sportaccommodaties
vb. Mercedes Benz Stadium: Atlante Falcons: stadion 1,5 miljard
b. Nederland
- Oudste stadion nu: De Kuip: R’dam: verbouwd in ‘94
nieuw verbouwing gepland: 2015 geannuleerd geen geld
- Voetbalclubs (eredivisie) 1994 – 2004: 10 nieuwe stadions gebouwd – 8 gerenoveerd
sindsdien nieuwe stadions in Alkmaar, Groningen, Den Haag.
Stadion plus ontwikkeling = multifunctionele stadia
vb. Amsterdam Arena: geeft advies bij bouw multifunctionele stadia
vb. Allianz arena: Bayern, TSV 1860 TSV weg geen sfeer buiten de stad gebouwd, veel shops & restaurants
c. Engeland
, - Groter stadion betekent niet automatisch meer toeschouwers
minder succesvolle clubs dachten zo meer toeschouwers te trekken
vb. KAA Gent: openen Ghelamco Arena: sportief goed nu: slecht kan nog uitgebreid worden, te groot worden?
d. Frankrijk:
- Euro 2016 host venues: nieuwe en gerenoveerde stadions:
o Nouveau Stade de Bordeaux
o Grand Stade (Olympique Lyonnais)
o Stade Vélodrome (Olympique Marseille)
o Allianz Riviera (OGC Nice)
o Stade Pierre Mauroy
Een stadion krijgt soms de allures van een eigen sculptuur. Geef 4 voorbeelden:
Turkse Bursa: Timsah: kronkelende krokodil
Allianz Arena: enorme luchtkussens en verschillende verlichting
Vogelnest in Beijing
Stadion in Bordeaux: subtiele overgang naar binnen, integratie in natuur/omgeving
Waarom is ook de Ghelamco Arena een multifunctioneel stadion?
Er is veel meer te doen dan voetbal: er is een meubelwinkel, Albert Heijn, Architectenbureau, sportwinkel…
domeinnaam: arenaevents.be positionering: geen stadion, een plaats voor evenementen
permanent restaurant aanwezig
kinderdagverblijf: marketingtechniek
integratie: stadswijk met kantoren en bedrijven
Herzog & De meuron: gerenomeerd bureau van architecten
Populous: amerikaans bureau: bouw van de grootste stadia
vb. Taipei Dome (+) geen parking, metrolijn nodig toegankelijk: niet ver moeten gaan (ligt in stad)
3 trends:
1) Integratie in de stad
2) Speciale architectuur
3) Multifunctioneel
e. België – dossier Eurostadion
1. Mei 2013
▪ EK 2020
▪ Nieuw nationaal stadion
o Begin bouw 2016
o Opgeleverd in 2019
▪ Initiator:
o Stad Brussel
o Brussels gewest herkenbaar: Brugge: vaak OH initiator moet zich terugtrekken voor privé
2. 7-8/09/2013
▪ Atletiekpiste?
▪ Vlaamse regering stelt voorwaarden: Memorial Van Damme
o Conclusie: geen piste voorlopig
o Complex: op de grens VL en BXL gewest stuk Vlaamse grond VL wil inspraak
3. 11/09/2013
▪ Financiering
o Geen subsidies van de Vlaamse en Brusselse regering
o Het geld moet dus van de privésector komen
▪ Piste?
o Haalbaarheidsstudie project naar voor schuiven
4. Maart 2015
▪ BAM-Ghelamco: consortium = tijdelijke vereniging
o Financiering, bouw en uitbating
▪ Criteria:
o Architecturale kwaliteit
, o Financiële garanties (250 miljoen euro)
o Mobiliteitsplan
o Inbedding in het landschap NEO project: vernieuwing Heizel site
▪ Stakeholders:
o Burgers (actiegroepen)
o Anderlecht
o KBVB (en UEFA)
5. Maart 2015
▪ Allianz Arena?
o Naamrechten (= venue naming)
➢ Terugverdieneffect voor Ghelamco
➢ Meerdere kandidaten
➢ Waarde van de naam zal bepaald worden door een onafhankelijk marketingbureau
6. April 2015
▪ 62.000 plaatsen
▪ Accent multifunctioneel stadion
▪ Anderlecht zal de belangrijkste huurder worden
o Anderlecht wilt meer toeschouwers
o Nieuwe doelgroep: Vrouwen
7. Juni 2015
▪ Grimbergen is bezorgd
o Leefbaarheid
➢ Parking
➢ Mobiliteit
➢ Afwatering
➢ Lawaai- en lichthinder
o Veiligheid
8. juni 2015
▪ Anderlecht in 2019 in nieuw stadion
9. September 2015
▪ Zonder Anderlecht?
o Of zetten ze enkel druk?
10. 29/10/2015
▪ Anderlecht toch naar Eurostadion?
o Tekent akkoord (10 miljoen euro huur)
o MER (Milieu effecten rapport) = Lopende
o Bouw moet starten in maart 2016 om tijdig klaar te zijn
11. Mei 2016
▪ Anderlecht zoekt alternatieve bouwplaatsen
12. Mei 2016
▪ Anderlecht nuanceert
o Geen alternatief
13. September 2016
▪ Start in juli 2017?
14. 28/10/2016
▪ MER goedgekeurd
▪ Ghelamco kan bouw- en milieuvergunning aanvragen
15. 25/11/2016 (vanaf nu komt er enkel nog slecht nieuws)
▪ N-VA eist volledige klaarheid
▪ In erfpact aan Ghelamco:
o 1€ / jaar voor 99 jaar
➢ Wanhoopspoging??
▪ Ghelamco zou Stadion, parking, park, flats, luxehotel en kantoren bouwen
▪ De grond zou 80 à 100 miljoen euro waard zijn
16. 26/11/2016
▪ Ghelamco krijgt vrij spel voor 1 euro
17. 18/01/2017
▪ Iedereen tackelt Eurostadion
18. 23/01/2017
▪ Eurostadion kost Brussel meer dan 40 miljoen euro
19. 27/01/2017
, ▪ Buurtweg kan niet afgeschaft worden (is nodig voor vergunningen)
20. 27/01/2017
▪ Ghelamco zet Grimbergen onder druk en dreigt buurtweg uit te graven
21. 23/02/2017
▪ Grimbergen stemt in met afschaffing buurtweg
22. Maart 2017
▪ Anderlecht blijft in eigen stadion
23. 27/03/2017
▪ Grimbergen weigert bouwvergunning
24. Maart 2017
▪ Minister Weyts weigert 2 gronden te verkopen
25. 29/03/2017
▪ “laatste fluitsignaal” van Vlaamse regering
26. 08/06/2017
▪ Geen milieuvergunning van de provincie (Vlaams-Brabant)
▪ Ghelamco gaat in beroep
27. 16/08/2017
▪ Dossier integraal bij Vlaamse overheid
▪ Daar aanvraag door Ghelamco voor omgevingsvergunning
o Lopende procedure voor de bouw- en milieuvergunning wordt ingetrokken
28. 06/09/2017
▪ UEFA geeft België nog tot november de tijd
29. 15/09/2017
▪ UEFA houdt topoverleg in Brussel
▪ Oefent druk uit
30. ???
31. ???
• ESSMA: European Stadion en Safety Management Association
1.1.3 GROEI IN SPORTACCOMMODATIESECTOR: REDENEN:
1) Hogere capaciteit leidt tot meer bezoekers; maar; ook kans op overcapaciteit
positief gevolg: Amsterdam Arena (Ajax) en Gelredome Ahrnem
potentieel gevaar voor Ghelamco Arena
2) Meer geld beschikbaar voor:
- PPS: vb. SportPlaza (nu: Sportoase Philipssite in Leuven) (S&R Olympia in Brugge: S&R, Prov. W-VL, Stad Brugge)
- Gestegen ROI (return on investment) door inbreng van de businesswereld (vb. Zulte Waregem)
- Combinatie met andere functies die ROI geven multifunctionaliteit
3) Huidige standaarden – verwachtingen: (om op europees niveau te mogen spelen): bouwen is efficiënter dan renoveren
wel een toename renovatieprojecten wereldwijd
4) Nieuwe accommodaties kunnen gemakkelijker geïntegreerd worden in gemeenschappelijke locaties
5) Nieuwigheidsfactor + uitbreiding van de dienstverlening zorgen ook voor meer bezoekers
6) Domino-effect: sommige sportclubs kunnen en willen niet achterblijven: vb. Zulte Waregem & KV Kortrijk
7) Alleen nieuwe accommodaties zorgen voor winst
ook omdat ze door hun aangepaste structuur klanten uit bedrijfsleven aantrekken
1.1.4 GROEI IN DE EVENEMENTENSECTOR: VASTSTELLING EVENEMENTENEXPLOSIE (LANGDURIG)
a. USA
- 15 000 steden x 10 evenementen 150 000 evenementen geschatte omzet: 15 miljard dollar per jaar
b. nederland
- in 3 steden: 90 mega evenementen: > 5000 bezoekers
c. België
- Stijgend aantal sportevenementen
Vb. Tennis: effect van bekende tennissers / tennisters
Vb. Wielrennen: Baloise Belgium Tour
1.1.4.1 Redenen
1) Demografische verschuiving: vergrijzing van bevolking (Westerse Wereld)
2) Hightech-omgeving: tegengewicht door ‘intensief contact’ met anderen om menselijkheid te bewaren
3) Economische bloei: extra besteedbaar inkomen (niet alleen sportevenementen, wel aanzienlijke groei in sport)
